I OSK 1911/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Tomasz Szmydt (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 697/17 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 stycznia 2018 r. oddalił skargę M. P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] lutego 2017 r. w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wyrok ten został wydany w następujących okoliczności faktycznych i prawnych. M. P. została zarejestrowana w Urzędzie Pracy m.st. Warszawy w dniu [...] marca 2015 r. Decyzją z [...] marca 2015 r. Prezydent m.st. Warszawy uznał wymienioną za osobę bezrobotną oraz o odmówił przyznania prawa do zasiłku. W dniu [...] marca 2016 r. M. P. zostało wydane skierowanie na rozmowę wstępną do Centrum Personalizacji Dokumentów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie w związku z możliwością odbycia stażu. Następnie, w dniu [...] marca 2016 r., ww. zostało wydane skierowanie do CPD MSW w Warszawie z datą przyjęcia na staż w dniu [...] kwietnia 2016 r. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z [...] marca 2016 r. orzekł o przyznaniu M. P. prawa do stypendium w wysokości [...] % kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia, miesięcznie w okresie odbywania stażu, od dnia [...] kwietnia 2016 r. W dniu [...] kwietnia 2016 r. Urząd Pracy m.st. Warszawy wygenerował raport o zbiegu tytułów ubezpieczenia (dane z usługi ZUS U3), z którego wynika, że M. P. w okresie od dnia [...] marca 2016 r. do dnia [...] marca 2016r. była zgłoszona przez płatnika nr NIP [...], jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług, co potwierdził także raport ZUS-U1 Prawo, wygenerowany w dniu [...] maja 2016 r. Wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe wynosiła [...] zł. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia [...] września 2016 r. orzekł o utracie przez M. P. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] marca 2016 r. Decyzji tej nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzja stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji. Następnie Prezydent m.st. Warszawy, po wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną organu z dnia [...] marca 2016 r. orzekającą o przyznaniu M. P. prawa do stypendium w okresie odbywania stażu, decyzją z [...] października 2016 r. uchylił ww. decyzję i umorzył postępowanie w sprawie przyznania stypendium w całości. Pismem z dnia [...] października 2016 r. Urząd Pracy m.st. Warszawy zawiadomił wymienioną o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu stypendium za staż dla bezrobotnych. Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. Prezydent m.st. Warszawy orzekł o obowiązku zwrotu przez M. P. nienależnie pobranego świadczenia, tj. stypendium w okresie odbywania stażu, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, w kwocie [...] zł brutto. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie. Wojewoda Mazowiecki nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania. W uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2017 r. wskazał, że zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 149 ze zm.) osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast w myśl art. 76 ust. 2 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się m.in. świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (1), świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (2). Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniesioną skargę uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiazującego prawa. Sąd podkreślił, że następstwem utraty przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej stało się wznowienie postępowania w zakresie przyznania stypendium stażowego. Stypendium takie może otrzymać bowiem jedynie osoba legitymująca się statusem osoby bezrobotnej. Skoro skarżąca taki status utraciła, to brak było podstaw do wydania decyzji przyznającej jej stypendium stażowe. Zachodziły natomiast przesłanki do orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wynikające z z art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Pierwsza z wymienionych tam przesłanek została spełniona. Ponadto, jak wynika z akt sprawy skarżąca zarejestrowała się w Urzędzie Pracy m.st. Warszawy jako bezrobotna w dniu [...] marca 2016 r. i w trakcie tej rejestracji otrzymała egzemplarz "Informacji dla osób zgłaszających się w celu rejestracji jako osoba bezrobotna", zapoznała się z nią i zobowiązała do jej przestrzegania, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. W części tej informacji dotyczącej statusu bezrobotnego jednoznacznie wyjaśniono, że status bezrobotnego posiada osoba, która nie wykonuje innej pracy zarobkowej tzn. nie wykonuje pracy lub nie świadczy usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło. Natomiast w części odnoszącej się do obowiązków bezrobotnego zawarto pouczenie, że bezrobotny zobowiązany jest do zawiadomienia urzędu pracy w terminie 7 dni o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego. Skarżąca została również pouczona o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w związku z niespełnieniem warunków wymienionych w ustawie o promocji zatrudnienia (...). W dniu rejestracji skarżąca złożyła również oświadczenie, że została pouczona o warunkach zachowania statusu bezrobotnego. Ponadto, w dniu [...] marca 2016 r. skarżąca podpisała zobowiązanie do informowania Urzędu Pracy m.st. Warszawy o każdej zmianie mającej wpływ na kwalifikowalność do projektu "Aktywizacja osób w wieku 30 lat i powyżej pozostających bez pracy w m.st. Warszawa". Podpisała również "Oświadczenie bezrobotnego skierowanego do odbycia stażu" potwierdzając, że zapoznała się z przepisami ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a także z treścią rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania stażu dla bezrobotnych (Dz. U. Nr 142, poz. 1160), o czym jest mowa w pkt 9 "Oświadczenia". Oceniając treść i zakres pouczeń, Sąd I instancji przyjął, że były one prawidłowe i skuteczne, zaś skarżąca była świadoma znaczenia określonych faktów, w tym okoliczności decydujących o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, której przysługują określone w ustawie świadczenia. Wbrew zarzutom skargi, skarżąca otrzymała informację pełną, jasną i nie wymagającą dokonywania jakichkolwiek interpretacji jej treści, a zatem w sposób zrozumiały została pouczona o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej i była świadoma, co należy rozumieć pod pojęciem statusu bezrobotnego, jego utraty, a także o skutkach i przyczynach takiego stanu rzeczy. Była również świadoma obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego oraz możliwości powstania takiej sytuacji. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku M. P., reprezentowana przez adwokata w ramach udzielonego skarżącej prawa pomocy, podniosła następujące zarzuty: 1. naruszenie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez uznanie, iż informacja kierowana do bezrobotnego w chwili rejestracji jako osoby bezrobotnej i w chwili przyjmowania na staż spełniała wymogi prawidłowego pouczenia, w sytuacji gdy pouczenia to było niejasne i niezrozumiałe, w efekcie czego na skarżącą został przerzucony obowiązek interpretacji niejasnych przepisów o promocji zatrudnienia, poprzez niewłaściwe uznanie, iż skarżąca świadomie wprowadziła w błąd powiatowy urząd pracy, w sytuacji gdy skarżąca z uwagi na nieprawidłowe pouczenia w Urzędzie Pracy nie wiedziała, że fakt wykonywania w lutym czynności z umowy zlecenia było istotne dla sprawy i skutkowało niemożliwością wykonywania stażu; 2. naruszenie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisu, w sytuacji gdy nie dotyczy on przedmiotowej sprawy. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały pokryte w całości ani też w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozpoznając zaś sprawę w granicach wyznaczonych przez stronę skarżącą kasacyjnie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że złożona skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl przywołanego w skardze kasacyjnej przepisu art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Definicję ustawową świadczenia nienależnie pobranego zawiera art. 76 ust. 2 ww. ustawy, przyjmując w pkt 1, że jest nim świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach; zaś w pkt 2 stwierdzając, że jest nim świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Stypendium, jakie pobierała skarżąca wynikało z faktu skierowania jej, jako osoby bezrobotnej, do odbycia stażu. Z art. 53 ust. 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wynika, że stypendium przysługuje wyłącznie w okresie odbywania stażu, co oznacza, że nie przysługuje w przypadku, gdy staż został zakończony wskutek upływu czasu, na jaki została zawarta umowa stażowa lub w związku z pozbawieniem bezrobotnego możliwości kontynuowania stażu. Stypendium takie nie przysługuje również wówczas, gdy osoba odbywająca staż zostanie pozbawiona statusu osoby bezrobotnej. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie jest sporna okoliczność, że Prezydent m.st. Warszawy decyzją z [...] września 2016 r. orzekł o utracie przez M. P. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] marca 2018 r. Skarżąca zaś, co szeroko wyjaśnił i przedstawił Sąd I instancji, została prawidłowo pouczona o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w związku z niespełnieniem warunków wymienionych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W aktach sprawy znajduje się zaś oświadczenie skarżącej, że została pouczona o warunkach zachowania statusu bezrobotnego. Ponadto skarżąca podpisała zobowiązanie do informowania Urzędu Pracy m.st. Warszawy o każdej zmianie mającej wpływ na zdolność do uczestniczenia w projekcie aktywizacji osób pozostających bez pracy w m.st. Warszawa. Pouczenia były formułowane językiem prawniczym, pozostawały jednak zrozumiałe dla osoby, której wykształcenie i predyspozycje uprawniały do odbywania stażu w CPD MSW. W odniesieniu do przesłanki wymienionej w art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stwierdzić należy, że jej wypełnienie wynika już z samego faktu i okoliczności, w jakich doszło do utraty przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej. Decyzja w tej sprawie pozostaje ostateczna, a podstawy dla jej wydania pozostają poza granicami rozpoznawanej sprawy. W świetle powyższego stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.