II GZ 862/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1585/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 września 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1585/14 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. [...] (dalej: "skarżąca ") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie salonu gier na automatach. W dniu 4 czerwca 2014 r. 9 (data nadania) skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że w chwili obecnej nie posiada żadnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. W wyniku decyzji administracyjnych została pozbawiona całego majątku, gdyż zamknięto należące do niej salony gier, a znajdujące się w nich automaty (wraz z zawartą w automatach gotówką) zabezpieczono. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi 4.000.000 złotych, wysokość środków trwałych obejmuje kwotę 5.841.741,70 złotych, a według bilansu za ostatni rok obrotowy spółka osiągnęła stratę w wysokości 4.341.561,56 złotych. Spółka wskazała, że posiada dwa rachunki bankowe, na których brak jest środków pieniężnych. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy uznał, że skarżąca nie spełnia kryteriów określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."). Zdaniem Sądu analiza sytuacji finansowej spółki umożliwia dokonanie wpisu od skargi. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane z tą działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Według Sądu I instancji obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że spółka została wezwana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, czego nie uczyniła. Natomiast w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego zawarła jedynie oświadczenie (nie poparte żadnym materiałem źródłowym), z którego wynika, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, a zatem nie osiąga żadnych zysków, środki trwałe będące w posiadaniu skarżącej są niesprzedawalne, bowiem przy braku zainteresowania nabywców również nie mogą stanowić źródła finansowania czegokolwiek, w tym opłat sądowych, skarżąca nie posiada aktywów obrotowych, które dałoby się sprzedać, a także wyjaśniła, że nie ma wpływu na udziałowców spółki i ich decyzje o ewentualnych dopłatach. Sąd stwierdził, że skarżąca do sprzeciwu także nie dołączyła materiału źródłowego (wskazanych w wezwaniu Referendarza sądowego z dnia 25 marca 2013 r.), na podstawie którego Sąd mógłby dokonać wnikliwej oceny kondycji finansowej spółki pod względem możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego gdyż nie przesłała, pomimo wezwania Sądu, żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Tym samym ocena stanu majątkowego spółki pod kątem kryteriów określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. była niemożliwa. [...] wniosła zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez błędną ocenę dołączonych do wniosku dokumentów i nieuprawnione przyjęcie, że skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Odstępstwo od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 246 p.p.s.a., której celem jest umożliwienie stronie realizacji prawa do sądu zagwarantowanego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. W przypadku przyznania prawa pomocy, koszty sądowe są pokrywane z budżetu państwa, dlatego korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, że wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych środków na sfinansowanie kosztów własnego uczestnictwa w postępowaniu sądowym i tym samym nie może wykonywać prawa do sądu. Jak wynika z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, strona jest obowiązana złożyć, na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych lub przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne i nie jest wystarczające do oceny zasadności wniosku strony. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji skarżąca, pomimo wezwania, nie przedstawiła wszystkich danych, które umożliwiłyby pełne i rzeczywiste ustalenie jej sytuacji majątkowej. Sąd pierwszej instancji zauważył, że w sprzeciwie skarżąca powołała się na zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej, jednak nie załączyła żadnych dokumentów na potwierdzenie tej okoliczności. Informacje przedstawione przez skarżącą należało uznać, za niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego. Zbadanie sytuacji majątkowej wnoszącego o przyznanie prawa pomocy polega bowiem na porównaniu wysokości uzyskiwanego dochodu z rozmiarem ponoszonych wydatków, co w konsekwencji pozwala ocenić zasadność wniosku. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie dysponował wystarczającymi informacjami i nie mógł dokonać pełnej oceny, co do istnienia podstaw uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone rozstrzygnięcie za prawidłowe i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji