VI SA/Wa 1267/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) umarza postępowanie administracyjne; 3) zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego K. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej także jako "Prezes NFZ" lub "organ") decyzją z dnia [...] marca 2021 roku nr [...], wydaną na podstawie art. 109 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, dalej też jako "ustawa o świadczeniach" lub "u.ś.o.z.") oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej tez jako "k.p.a."), w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. f oraz art. 82 ust. 11 ustawy o świadczeniach, ustalił, że Pan K. S. (dalej także jako "Skarżący") podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba duchowna, od dnia 17 sierpnia 2020 roku. Organ, w zakresie ustalenia stanu faktycznego, leżącego u podstaw rozstrzygnięcia, wskazał, że skarżący pozostaje osobą duchowną oraz nie jest podatnikiem zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób duchownych. Prezes NFZ podkreślił, że skarżący od dnia 17 sierpnia 2020 r. został zgłoszony przez płatnika składek SP ZOZ T. do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownik (co potwierdzają również dane zawarte w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych). Ponadto, od dnia 17 sierpnia 2020 r. skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez płatnika składek C., jako osoba wykonująca umowę zlecenia (co także potwierdzają dane zawarte w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych). Skarżący nie wykazał przy tym, aby nie uzyskiwał przychodu z tytułu umowy o pracę, bądź z tytułu umowy zlecenia. Mając na względzie powyższe okoliczności tj. fakt, iż Skarżący posiada tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik i osiąga z tego tytułu przychody oraz posiada tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba wykonująca umowę zlecenia i osiąga z tego tytułu przychody, organ stwierdził, że nie jest możliwe zastosowanie wobec Skarżącego wyłączenia przewidzianego w art. 82 ust. 11 ustawy o świadczeniach. Zgodnie literalnym brzmieniem art. 82 ust. 11 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy osoba duchowna, która nie jest podatnikiem zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób duchownych, uzyskuje przychód jedynie z tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a (tj. jako pracownik) albo art. 66 ust. 1 pkt 16 (tj. jako osoba pobierająca emeryturę lub rentę) - składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest wyłącznie z tytułu, z którego osoba ta uzyskuje przychód. Tymczasem z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że skarżący uzyskuje przychód z tytułu umowy o pracę oraz umowy zlecenia. Organ podkreślił przy tym, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są pracownikami w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie tymczasem z art. 8 ust. 1 oraz ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 roku, poz. 423 ze zm.), za pracownika, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jednakże jedynie w przypadku gdy taka umowa została zawarta z pracodawcą, z którym osoba pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy osoba wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Jak zaznaczył organ, w niniejszej sprawie Skarżący pozostaje w stosunku pracy z SP ZOZ T., natomiast umowę zlecenia zawarł z C. Zatem, zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z tego tytułu nie jest uznawany za pracownika w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Posiadanie dwóch odrębnych źródeł przychodów tj. umowa o pracę oraz umowa zlecenia, wyłącza, w ocenie Prezesa NFZ, zastosowanie art. 82 ust. 11 ustawy o świadczeniach. W konsekwencji organ uznał, że Skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba duchowna od dnia 17 sierpnia 2020 r. Skarżący, we wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skardze na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2021 roku, zarzucił: I. naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez pominięcie w ramach ustaleń faktycznych dokonanych w oparciu o zgromadzone dowody okoliczności, że Skarżący nie pełni funkcji o charakterze duszpasterskim oraz posiada wyłącznie dwa źródła przychodu, wynikające z umowy o pracę oraz z umowy zlecenia, tj. posiada wyłącznie dwa czynne tytuły do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, II. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 109 ust. 1 i 4 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. f w zw. z art. 82 ust. 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 8 ust. 1, 2 i 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich nieprawidłową wykładnię, skutkującym błędnym zastosowaniem i przyjęcie, że skarżący posiadający już inne tytuły do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym winien także podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba duchowna, mimo niewykonywania obowiązków duszpasterskich w miejscu zamieszkania i nieuzyskiwania z tytułu pozostawania osobą duchowną dochodów, poza dochodami ze źródeł ustalonych w toku postępowania (pensja kapelana szpitala, umowa zlecenia), w związku z którymi dochodami skarżący podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W związku z powyższym Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. W ramach tej kontroli, Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej "p.p.s.a."). Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, polegającym na niewłaściwym zastosowaniu, w ustalonym w sprawie, stanie faktycznym, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. f oraz art. 82 ust. 11 u.ś.o.z., skutkującym objęciem Skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, jako osoby duchownej, od dnia 17 sierpnia 2020 roku. Zgodnie bowiem z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. f ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami duchownymi. Z kolei, w myśl art. 82 ust. 11 u.ś.o.z., w przypadku gdy osoba duchowna, która nie jest podatnikiem zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób duchownych, uzyskuje przychód jedynie z tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w: 1) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a albo 2) art. 66 ust. 1 pkt 16 - składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest wyłącznie z tytułu, z którego osoba ta uzyskuje przychód. Przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ww. ustawy stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są pracownikami w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w punkcie 16) wskazuje, że wspomnianemu obowiązkowi podlegają także osoby pobierające emeryturę lub rentę, osoby w stanie spoczynku pobierające uposażenie lub uposażenie rodzinne oraz osoby pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze. Natomiast ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, w art. 8 ust. 1 i ust. 2a definiuje pracownika, jako osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem między innymi ust. 2a, zgodnie z którym za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. I to właśnie okoliczność, że Skarżący wykonuje umowę zlecenia na rzecz C., a nie na rzecz zatrudniającego go, na podstawie umowy o pracę, SP ZOZ T., legła u podstaw stanowiska organu, że Skarżący, pomimo, że podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z obu tych tytułów, tj. zarówno umowy o pracę, jak i umowy zlecenia, winien jeszcze dodatkowo podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu także, jako osoba duchowna, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. f ustawy o świadczeniach, z uwagi na treść art. 82 ust. 11 u.ś.o.z. Jednakże wspomniany przepis w ogóle nie znajduje zastosowania w realiach niniejszej sprawy, gdyż reguluje kwestię objęcia obowiązkiem oskładkowania przychodów osób duchownych, spełniających wskazane w nim kryteria, a więc uzyskiwanie przychodu jedynie z tytułu, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a albo art. 66 ust. 1 pkt 16 u.ś.o.z., oczywiście pod warunkiem, że osoba ta nie jest podatnikiem zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób duchownych. Tymczasem Skarżący wymagań tych nie spełnia, co jest bezspornym w sprawie. Powyższe nie oznacza jednak, wbrew stanowisku Prezesa NFZ, że Skarżący winien podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego także, jako osoba duchowna, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. f ustawy o świadczeniach. Zgodnie bowiem z art. 81 ust. 10 ustawy o świadczeniach, podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. f, z wyłączeniem osób duchownych będących podatnikami podatku dochodowego od osób fizycznych lub zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób duchownych, jest kwota odpowiadająca wysokości specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zatem, w przypadku Skarżącego, jako podatnika podatku dochodowego od osób fizycznych i to zarówno z w tytułu zatrudnienia w SP ZOZ T., jak i wykonywania umowy zlecenia na rzecz C., nie istnieje możliwość, naliczania jeszcze kolejnej składki na ubezpieczenie zdrowotne w oparciu o podstawę, odpowiadającą wysokości ww. specjalnego zasiłku opiekuńczego. A do takiego rezultatu, wprost sprzecznego z dyspozycją art. 81 ust. 10 ustawy o świadczeniach, prowadzi zastosowanie przez organ wobec Skarżącego, art. 82 ust. 11 ustawy o świadczeniach. Przepis art. 82 ust. 11 ustawy o świadczeniach, co wymaga podkreślenia, dotyczy określonej w nim kategorii osób duchownych, uzyskujących dochód z enumeratywnie wymienionych w nim źródeł, w kontekście ujęcia prawidłowej podstawy wymiaru składek. Nie stanowi on jednakże podstawy prawnej do nakładania obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez osoby duchowne, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. f ustawy o świadczeniach, tylko i wyłącznie z tego tytułu, że uzyskują one dochody także z innych źródeł, niż zatrudnienie, emerytura lub renta, w oderwaniu od całokształtu przepisów ustawy o świadczeniach, regulujących zagadnienia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez osoby duchowne, w tym art. 81 ust. 10 cyt. ustawy. Przepis ten wprowadza przy tym jasno ujętą gradację, co do podstaw wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż osoba duchowna, podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. f ustawy o świadczeniach (a należna składka wyliczana jest od podstawy równej wysokości ww. specjalnego zasiłku opiekuńczego), jedynie w sytuacji, w której nie jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych lub zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób duchownych. W konsekwencji Skarżący, jako podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia oraz umowy zlecenia, nie podlega już ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. f ustawy o świadczeniach. Wbrew stanowisku organu, irrelewantnym jest przy tym, że Skarżący, będąc zatrudnionym w SP ZOZ T., dodatkową umowę zlecenia zawarł nie ze swoim pracodawcą ale z C., skoro z obu tych tytułów jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Jednocześnie, ponieważ, zdaniem Sądu, materiały zostały zgromadzone w sprawie w sposób należyty, a wadliwość rozstrzygnięć wynika z ich odmiennej oceny z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, Sąd, stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a oraz § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) zasądzając na rzecz skarżącego zwrot wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w kwocie 480 zł. Wpis sądowy nie został w sprawie uiszczony, z uwagi na zwolnienie ustawowe przewidziane w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 2/15 wskazano, że przez sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych należy rozumieć także sprawę z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych.