IV SA/Gl 812/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi S.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta B. przyznał S.N. prawo do zaliczki alimentacyjnej w okresie od [...]r. do [...]r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Rozstrzygnięcie to oparto na przepisie art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm.), zwanej dalej ustawą o zaliczce alimentacyjnej oraz rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. z 2005 r. Nr 105, poz. 882). W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż S.N. spełnia przesłanki określone w ustawie, uprawniające ją do przyznania zaliczki alimentacyjnej. Dodatkowo wskazano, że dochód rodziny przekracza [...]% kwoty [...] zł i dlatego zaliczka wyniosła [...] zł. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniosła S.N., która wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i wskazała, że jej zdaniem wysokość świadczenia jest zbyt niska. Zdaniem S.N. uzyskiwany przez nią dochód kwalifikuje ją do przyznania zaliczki w podwyższonej wysokości. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej daty końcowej przyznani zaliczki alimentacyjnej i orzekło o przyznaniu prawa do zaliczki alimentacyjnej w okresie od [...]r. do [...]r. Wskazano, że w świetle obowiązujących przepisów strona spełnia wszystkie przesłanki konieczne do przyznania jej zaliczki alimentacyjnej. W ocenie Kolegium przyznanie zaliczki alimentacyjnej w wysokości wyższej niż [...] zł miesięcznie jest możliwe m.in. w sytuacji gdy dochód rodziny, a nie dochód na osobę w rodzinie, nie przekracza [...]% kwoty [...] zł. Jak podkreślono, rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zgodne jest z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, tj. art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, który odwołuje się do pojęcia dochodu rodziny, czyli przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, a nie dochodu na osobę w rodzinie. Niezależnie od powyższych argumentów Kolegium mając na uwadze § 2 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Edukacji i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 z późn. zm.) stwierdziło, iż S.N. uczennica [...] klasy [...] – letniego Liceum A w B. ukończyła szkołę w dniu [...]r. i w świetle cytowanych przepisów do tego dnia była osobą uczącą się. Mając ten fakt na względnie organ odstąpił od zasady "reformationis in pius" określonej w art. 139 kodeksu postępowania administracyjnego. Orzeczenia o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej przez organ pierwszej instancji na okres, w którym strona nie spełnia przesłanek ustawowych do otrzymania świadczenia było rażącym naruszeniem prawa uzasadniającym uchylenie decyzji w tym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach S.N. zarzuciła organowi niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Zdaniem skarżącej powinna ona otrzymać zaliczkę w wysokości [...] zł do [...]r. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności tej działalności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Stosownie zaś z treści art. 134 §1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego. Jednak w tym drugim przypadku, tylko jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii interpretacji zawartego w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej pojęcia "dochód rodziny", jakiej dokonało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem tego organu zgodnie z regulacją zawartą w art. 8 ust. 2 pkt 1 w przypadku, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 tej ustawy kwotę zaliczki zwiększa się do 300,00 zł dla osoby uprawnionej, jeśli w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela zaprezentowanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wykładni użytego w art. 8 ust. 2 cytowanej ustawy pojęcia "dochód rodziny" jako przeciętny miesięczny łączny dochód wszystkich członków rodziny. Za przyjętym przez Kolegium rozumieniem wskazanego pojęcia mogłaby przemawiać definicja "dochodu rodziny" zawarta w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (stosowana odpowiednio w myśl art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej), gdzie wskazano, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Jednak należy zwrócić uwagę, że zastosowanie wykładni gramatycznej art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej może prowadzić do daleko idących niedokładności i nieprecyzyjności. Tym samym zastosowanie tej wykładni powinno być uzupełnione wnioskami płynącymi z zastosowania innego rodzaju metod wykładni, w tym wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej. Ta ostatnia jest uznana za najodpowiedniejszą i najlepiej prowadzącą do odczytania intencji i celów ustawodawcy. Porównując przepisy art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, należy uznać, iż są one ze sobą ściśle powiązane. Art. 7 ust. 2 tej ustawy stanowi ogólną zasadę osiągnięcia dochodu w rodzinie w przeliczeniu na osobę, która zezwala na przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Natomiast art. 8 tej ustawy jest ściśle związany z art. 7 ustawy i określa, do jakiej wysokości przysługuje świadczenie z art. 7, przy zaistnieniu przesłanek wymienionych w art. 8 tej ustawy. Takie usystematyzowanie przepisów ustawy pozwala na przyjęcie, że ustawodawca posługując się w art. 8 ust. 2 pojęciem "dochód rodziny" dokonał skrótu myślowego dotyczącego określenia zawartego w art. 7 ust. 2 tj. "dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę" (por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt P 25/07 oraz powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych, w tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 664/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 661/07 oraz inne). Tylko bowiem kwota ustalona w oparciu o treść art. 7 ust. 2 pozwala na ustalenie przesłanek z art. 8 ust 1 i 2 cytowanej ustawy. Tak więc pojęcie "dochód rodziny" występujące w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej nie może być interpretowane samodzielnie, w oderwaniu od regulacji zawartej w art. 7 ust. 2 tej ustawy, gdzie jest mowa o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę jako kryterium uzasadniającym przyznanie zaliczki alimentacyjnej. "Dochód rodziny", o którym mowa w art. 8 ust. 2 cytowanej ustawy winien być interpretowany w ścisłym związku z art. 7 ust. 2 tej ustawy, a więc jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę. Za taką interpretacją przemawia również wykładnia logiczna, uwzględniająca związek obu unormowań wynikający z zawartego w art. 8 ust. 2 omawianej ustawy bezpośredniego odesłania do art. 7 ust. 2 tej ustawy. Nadto wzgląd na wewnętrzną spójność ustawy nakazuje, aby w przepisach regulujących tę samą materię, w tym przypadku kryterium dochodu rodziny, stosować jednolite kategorie prawne. Skoro w art. 8 ust. 2 ustawy jest mowa o "przypadku, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2" tej ustawy, to dochód uprawniający do otrzymania zaliczki w podwyższonym wymiarze winien być ustalony w ten sam sposób jak przy ustalaniu kryterium dochodowego, a więc w przeliczeniu na osobę w rodzinie (stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej). Skarga musiała odnieść skutek również z innej przyczyny, bowiem zdaniem Sądu zaliczka alimentacyjna powinna zostać przyznana skarżącej do końca miesiąca [...]r., gdyż prawo do zaliczki alimentacyjnej ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego tj. do dnia [...]. Nie ma przy tym znaczenia fakt wcześniejszego zakończenia nauki. Okres zasiłkowy może rozpoczynać swój bieg w miesiącach innych niż miesiąc wrzesień, jednak nie może się kończyć w miesiącu innym niż sierpień. Stosownie do art. 22 ust. 2 pkt 7 , art. 31 ust. 1 pkt 13 ustawy o systemie oświaty, rok szkolny obejmuje zajęcia dydaktyczno-wychowawcze, przerwy świąteczne oraz ferie letnie i zimowe. natomiast art. 63 ustawy stanowi, iż rok szkolny rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy z dniem 31 sierpnia następnego roku. Zgodnie natomiast z 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych (j. t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), który znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie poprzez odesłanie w art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce, okresem zasiłkowym jest okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Czas na jaki przyznawane są te świadczenia określony jako okres zasiłkowy pokrywa się więc z czasem trwania roku szkolnego w rozumieniu przepisu art. 63 ustawy o systemie oświaty. W ocenie Sądu, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wiąże prawa do zasiłku rodzinnego z uczestniczeniem w zajęciach dydaktyczno - wychowawczych, dlatego przy ustaleniu okresu nauki w szkole nie mają zastosowania określone w § 2 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 z późn. zm.). Oczywiście powyższe wywody nie dotyczą sytuacji, gdy uczeń przerwie lub zaprzestanie nauki przed zakończeniem roku szkolnego. Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszym przypadku. Z twierdzeń pełnomocnika skarżącej na rozprawie sądowej wynika nawet, że po ukończeniu liceum kontynuowała ona naukę w szkole policealnej . Tej okoliczności organ odwoławczy zresztą nie wyjaśnił. Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy uwzględni wytyczne Sądu w zakresie wykładni użytego w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej pojęcia "dochód rodziny" rzutującego na wysokość należnej skarżącej zaliczki alimentacyjnej oraz interpretację pojęcia określonego w art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, iż ukończenie przez dziecko nauki w szkole nie należy utożsamiać z okresem trwania zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.