II SA/Po 823/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] grudnia 2021 r. sprawy ze skargi T. K. na czynność Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie wniosku o udzielenie pomocy finansowej postanawia odrzucić skargę. /-/ W. Batorowicz UZASADNIENIE W dniu [...] sierpnia 2021 r. T. K. (zwany dalej "Skarżącym") zgłosił się do Działu Pomocy Osobom Bezdomnym Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P.. Pracownik socjalny odbył rozmowę ze Skarżącym w zakresie, w jakim było to niezbędne dla przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Konieczność taka wynikała z faktu, że Skarżący ubiega się o przyznanie wszelkich możliwych form pomocy, jakie może zapewnić mu Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P.. Pismem z dnia [...] września 2021 r. Skarżący złożył skargę na rażące naruszenie prawa przez Prezydenta Miasta [...] (Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P.) polegające na nieuprawnionym zobowiązaniu go do złożenia oświadczenia podczas wywiadu środowiskowego. Skarżący stwierdził, że w dniu jego wizyty w Dziale Pomocy Osobom Bezdomnym Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. tj. [...] sierpnia 2021 r. na okoliczność przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego wobec jego osoby używano druku kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, to jest czynność tę przeprowadzono na podstawie wytycznych dotyczących osób innych niż Skarżący, ponieważ w dacie wykonania tej czynności nie pozostawał jak i nie pozostaje osobą korzystającą z pomocy społecznej. Skarżący uznał, że działał pod wpływem błędu wywołanego brakiem pouczenia go przez pracownika socjalnego, zarówno przed, w trakcie jak i po tej czynności. Nie pouczono go, że czynność dotyczyła osób pobierających pomocy społecznej i wynikała z wytycznych określonych treści formularza przeznaczonego dla wypełnienia wobec osób już korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, na okoliczność czego Skarżący złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonej podczas tej czynności. Czynność ta jest dotknięta wadą nieważności, ponieważ dotyczy osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, a Skarżący z niej aktualnie nie korzysta. Na tej podstawie Skarżący wniósł o uznanie tej czynności za nieważną, a nadto niedopuszczalną oraz ukaranie organu grzywną za zobowiązanie Skarżącego do uczestniczenia w nieuprawnionej czynności i przeprowadzenia wobec niego czynności, która nie powinna być skierowana wobec niego. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta [...] wniósł o oddalenie skargi. Przedstawiono stan faktyczny. Prezydent Miasta [...] sprostował informację, że Skarżący był w siedzibie organu w dniu [...] sierpnia 2021 r. Toczą się aktualnie postępowania administracyjne w zakresie "udzielenia każdych możliwych do udzielenia w jego sytuacji świadczeń pomocy społecznej" na kolejne okresy. W dniu [...] stycznia 2021 r. złożono kolejny wniosek. Prezydent Miasta [...] wskazał, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie świadczenia w ramach systemu pomocy społecznej, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest niezbędne. Z tego względu organ miał obowiązek przeprowadzić taki wywiad. Pismem z dnia [...] listopada 2021 r. Skarżący ustosunkował się do odpowiedzi na skargę. Uznał, że każdy wniosek stanowi zaczyn odrębnego postępowania. Postępowanie, które już trwa i w którym przeprowadzono wywiad nie powinno wymagać kolejnego wywiadu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Z kolei w myśl § 3 powołanego przepisu: "Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym." Przedmiotem skargi jest czynność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na podstawie art. 107 ustawy z dnia z 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1876 ze zmianami). Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 3 § 2 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 757 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a."), a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Kognicji sądów administracyjnych nie podlegają sprawy inne, niż opisane powyżej, przy czym muszą to być sprawy, w których działania organów administracji charakteryzują się wskazanymi cechami stosunku administracyjnoprawnego. Przystępując do rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej podlega kontroli tego sądu. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1852/20, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Podkreślić należy, że działanie organów administracji publicznej (podmiotów wykonujących zadania publiczne), którego nie można sklasyfikować jako jednej z form wskazanych w art. 3 § 2, 2a i 3 p.p.s.a., nie podlega kontroli sądowej, a podjęte próby jej zainicjowania poprzez złożenie skargi nie mogą być skuteczne. Powyższe zasady znajdują zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotowa skarga została wniesiona na czynność Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. polegającą na przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie żądania przyznania pomocy finansowej. Taka czynności mieści się niewątpliwie w dziedzinie szeroko rozumianej aktywności podmiotów publicznych. W istocie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest czynnością pozwalającą na ustalenie, czy wnioskodawca spełnia przesłanki uprawniające go do uzyskania świadczenia, o które się ubiega. Bez tej czynności organ administracji publicznej nie ustali, a jest do tego zobowiązany na podstawie art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., jaka jest sytuacja faktyczna Skarżącego. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest czynnością warunkującą przyznanie świadczenia. Takie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi zatem element prowadzonego postępowania administracyjnego, które co do zasady zostanie zakończone stosownym rozstrzygnięciem merytorycznym. Z czynnością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie jest skorelowana możliwość wniesienia jakiegokolwiek środka zaskarżenia. Taki wywiad środowiskowy jest bowiem niezaskarżalną odrębnie czynnością poprzedzającą wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, które może zostać poddane weryfikacji w przypadku zaskarżenia rozstrzygnięcia organu I instancji. W tym względzie samo przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie stanowi aktu lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W konsekwencji, działania administracji publicznej będące przedmiotem tego typu skarg, a także działania organów podejmowane w ramach procedury (trybu) rozpatrywania takich skarg, nie podlegają bezpośredniej kontroli sądów administracyjnych z uwagi na to, iż nie mieszczą się w katalogu czynności i aktów poddawanych nadzorowi sądowemu w świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. Reasumując należało uznać, że skarga pozostaje skargą złożoną na czynność niemieszczącą się w zakresie właściwości sądu administracyjnego. Kończąc, z daleko idącej ostrożności procesowej wskazać należy, że zaskarżony akt mógłby zostać uznany za mieszczący się w sferze aktów i czynności objętych regulacjami działu VIII k.p.a., aczkolwiek w tym przypadku oznaczenie adresata skargi (sąd administracyjny) oraz jej treść (brak powołania się na prawa wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków) nie pozwalała na jej zakwalifikowanie jako skargi wniesionej w takim właśnie trybie. W tym przypadku Skarżący nie skarży czynności organu w trybie postępowania ze skargi powszechnej, czyli środka, jaki każdy zainteresowany może złożyć w sytuacji, gdy jest niezadowolony z działania organu. Tym niemniej wskazać należy, że działania administracji publicznej będące przedmiotem tego typu skarg, a także działania organów podejmowane w ramach procedury (trybu) rozpatrywania takich skarg, nie podlegają kontroli sądów administracyjnych z uwagi na to, iż nie mieszczą się w katalogu czynności i aktów poddawanych nadzorowi sądowemu w świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. W orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że w sprawach skarg i wniosków, o których mowa w dziale VIII k.p.a., nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1961/11 oraz postanowienia NSA z dnia: 18 stycznia 2017 r., sygn. akt I OZ 2049/16; 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 2091/16, 1 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 478/09, 25 lutego 2009 r., sygn. akt II OSK 241/09, 15 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 520/09, 1 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 395/06, 26 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 26/07, dostępne w CBOSA). Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niedopuszczalności skargi, co w świetle art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. skutkuje jej odrzuceniem. Na tej podstawie orzeczono, jak w sentencji.