II FZ 481/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Tomasz Zborzyński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 września 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 356/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 14.09.2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącej B. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Sąd wskazał, iż z oświadczenia skarżącej wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, że miesięczny dochód brutto rodziny wynosi 1.938 zł, na którą to kwotę składa się wynagrodzenie za pracę męża skarżącej w kwocie 1276 zł brutto i zasiłek dla bezrobotnych skarżącej w wysokości 662 zł brutto i że małżonkowie wydaja miesięcznie na swoje utrzymanie sumę 2.740 zł. Zarazem Sąd zauważył, że z obszernego materiału dowodowego, zgromadzonego przez referendarza sądowego w prowadzonym przez niego postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy (od negatywnego rozstrzygnięcia referendarza skarżąca wniosła sprzeciw) wynika, że skarżąca i jej małżonek maja dom i nieruchomość rolną, że zaległości podatkowe każdego z nich przekraczają 1 mln zł, że mąż skarżącej był udziałowcem trzech spółek, w których udziałów się wyzbył, przy czym jego udziałami w spółce jawnej "R." obdarowany został syn, który we wniosku o ujawnienie przekształceń w Krajowym Rejestrze Sądowym wskazał, jako swój, adres skarżącej i jej męża. Przychody w tej spółce w okresie od maja do października 2008 r. wyniosły 423.365 zł (ale podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług za październik 2008 r. wyniosła 825.693 zł), mąż skarżącej po wyzbyciu się posiadanych udziałów jest samoistnym prokurentem tej spółki, przy czym jego wynagrodzenie zostało z dniem 1 lutego 2009 r. zmniejszone z kwoty 4.200 zł do kwoty 1.276 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu wskazane okoliczności nie pozwalają na stanowczą i wolną od wątpliwości ocenę stanu majątkowego skarżącej, co wyklucza uznanie, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w pełnym zakresie bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Szczególne wątpliwości Sądu wzbudziła sytuacja materialna syna skarżącej, obowiązanego ze względu na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do alimentowania rodziców, a której to sytuacji nie wykazano, zwłaszcza, że przychody spółki, której jest udziałowcem, znacząco przewyższają kwotę wpisu od skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), polegające na odmówieniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, pomimo, że zgromadzone w sprawie dokumenty dotyczące jej stanu majątkowego jednoznacznie wskazują, iż została spełniona przesłanka przyznania tej pomocy, gdyż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzasadniając zażalenie podniosła, że koszty bieżącego utrzymania (ok. 2.700 zł miesięcznie) przewyższają dochody jej gospodarstwa domowego (1.938 zł brutto miesięcznie) i nie pozwalają na poniesienie kosztów wpisu sądowego, wynoszącego 10.065 zł. Podniosła też, odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w sprawie dotyczącej jej zobowiązań podatkowych znaczenie mają okoliczności dotyczące jej sytuacji materialnej, względnie sytuacji członków rodziny prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe, toteż badanie sytuacji majątkowej jej syna, prowadzącego odrębne gospodarstwo domowe i mieszkającego w innej miejscowości w użyczonym mu mieszkaniu, jest nieuzasadnione. Nie ma także znaczenia przychodowość spółki, której mąż skarżącej jest tylko pracownikiem, a nie właścicielem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie sposób podważyć oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. Skoro bowiem jej bieżące wydatki przekraczają deklarowane dochody, a skarżąca nie określa źródeł pokrywania tego deficytu, uzasadniona jest wątpliwość co do rzetelności złożonych deklaracji i uzasadnione jest poszukiwanie źródeł finansowania wskazanych wydatków. Ponadto, ponieważ mąż skarżącej wyzbył się na rzecz syna aktywów spółki generującej określone, znaczne przychody, uzasadniona jest analiza możliwości alimentacyjnych syna skarżącej wobec skarżącej i jej małżonka, czego elementem składowym jest ocena jego sytuacji majątkowej. W tej szczególnej sytuacji celowe jest więc zbadanie sytuacji majątkowej nie tylko skarżącej, względnie nie tylko skarżącej i prowadzącego z nią wspólne gospodarstwo domowe małżonka, ale także ich syna, którego interesy są tak ściśle powiązane z interesami rodziców. Jest to tym bardziej zrozumiałe jeśli zważyć, że, z jednej strony, pomimo formalnego wyzbycia się udziałów w spółce "R." mąż skarżącej jako samoistny prokurent faktycznie nadal zarządza tą spółką, a zarazem, z drugiej strony, zaakceptował zmniejszenie mu, jako pracownikowi spółki, zarobków do poziomu minimalnej płacy ustawowej. Posunięcia te są zresztą na tyle niecodzienne i nieracjonalne, że aż niezrozumiałe i powodują powstanie wątpliwości co do tego, czy ich jedynym celem nie jest sztuczne doprowadzenie do sytuacji niewypłacalności skarżącej i jej małżonka. Wyzbycie się własności spółki, której miesięczne przychody kilkadziesiąt razy przekraczają wysokość wpisu sądowego od skargi i następnie domaganie się przyznania prawa pomocy, to jest udzielenia przez Skarb Państwa wsparcia w sfinansowaniu postępowania sądowoadministracyjnego, które to wsparcie kierowane być powinno tylko do ludzi naprawdę ubogich i nieporadnych życiowo, może być w tej sytuacji poczytane za nadużycie tego prawa. Wbrew zatem zarzutowi sformułowanemu w zażaleniu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uprawnia do postawienia tezy, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie podjęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie narusza więc art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a zażalenie jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.