II OZ 796/09

SENTENCJA Dnia 29 września 2009 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 29 września 2009 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. i J.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 sierpnia 2009 roku sygn. akt II SA/Po 941/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. i J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2008 roku, Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2009 r. odmówił A. i J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2008 roku w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Sąd I instancji wskazał, że w uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnili, że ich trudna sytuacja majątkowa uniemożliwia im uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Dochody uzyskiwane przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, której przedmiotem jest produkcja wyrobów metalowych, są bardzo niskie. Wnioskodawcy oświadczyli, że w tej sytuacji nie są w stanie wygospodarować żadnych środków na poczet żądanej przez Sąd opłaty. Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz ze studiującym synem, który nie uzyskuje żadnego dochodu. Gospodarstwo domowe jest utrzymywane z dochodu z działalności gospodarczej, który został przez wnioskodawców oszacowany na kwotę około 2.000 zł miesięcznie oraz z renty wnioskodawczyni z KRUS w wysokości około 700 zł miesięcznie. Skarżący oświadczyli, że należy do nich budynek o powierzchni 550 m2 oraz działka o powierzchni 2.000 m2, a także mieszkanie o powierzchni 110 m2. W skład majątku ruchomego wchodzi natomiast samochód osobowy marki Citroen C2 w 2006 r. Skarżący wskazali, że nie posiadają innych wartościowych przedmiotów, a także oszczędności, czy papierów wartościowych. Zarządzeniem Sądu z dnia 17 czerwca 2009 r. wnioskodawcy zostali zobowiązani do uzupełniania wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, gdyż wniosek nie dostarczał informacji dotyczących rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawców. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że nie posiadają żadnych szczególnych dokumentów wskazujących na ich stałe i dodatkowe dochody, oraz nie posiadają odpisu zeznania podatkowego PIT za 2008 r. Oświadczyli, że nie posiadają wyciągów z rachunków bankowych swoich i syna. Oświadczyli, że nie zaciągnęli kredytów ani pożyczek, gdyż nie posiadają wystarczającej zdolności kredytowej. Wnioskodawcy podali, że nie gromadzą faktur i rachunków dokumentujących wydatki czynione przez nich na bieżące utrzymanie rodziny, a całe miesięczne dochody przeznaczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny i nie są w stanie poczynić żadnych szczególnych oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż skarżący posiadają stały dochód jak również legitymują się znacznym majątkiem, utrzymują przy tym studiującego syna. W ocenie Sądu skarżący uchylili się od przedstawienia żądanych przez Sąd dokumentów, nie można bowiem uznać, iż skarżący prowadząc działalność gospodarczą z której deklaruje dochód miesięczny w wysokości 2000 zł, nie dysponują rachunkiem bankowym oraz nie składają zeznania podatkowego, a zważyć należy, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, że deklarowaną działalność gospodarczą skarżący prowadzi od lat. Jednocześnie nie dysponowanie żądanymi przez Sąd dokumentami nie zwalnia wnioskodawców z obowiązku ich pobrania z banków czy urzędu skarbowego i przedłożenia sądowi. Tym samym niemożliwe stało się rozważenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że okoliczności powołane przez skarżących we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie są wystarczające do przyznania im prawa pomocy. Podniesiono, że gdyby wnioskodawcy byli osobami majętnymi, dysponowaliby znaczną ilością dokumentów obrazujących ich wydatki i pozyskiwane dochody. Tymczasem wnioskodawcy przeznaczają swoje niewielkie dochody, mniejsze niż średnie wynagrodzenie w Polsce, na pokrycie podstawowych potrzeb. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ.). Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, skarżący pomimo wezwania nie przedstawili wymaganych przez Sąd dokumentów. Brak tych dokumentów uniemożliwił dokonanie oceny sytuacji finansowej skarżącej. W zażaleniu skarżący podkreślili, że trudno jest wykazać okoliczności negatywne. Ze stwierdzeniem tym oczywiście należy się zgodzić, jednakże nie samo niezłożenie dokumentów decydowało tu o odmownym rozpoznaniu wniosku. Po pierwsze, słusznie Sąd I instancji dopatrzył się sprzeczności w oświadczeniach skarżących. Trudno sobie bowiem wyobrazić by osoba prowadząca działalność gospodarczą nie dysponowała rachunkiem bankowym, jak również że osoby prowadzące gospodarstwo domowe w żaden sposób nie są w stanie udokumentować swoich wydatków, jak chociażby przez przedłożenie stosownych faktur. Co więcej, na skarżących spoczywa obowiązek rozliczenia się z należności publicznoprawnych i nawet jeżeli sami nie dysponują kopiami złożonych druków PIT, to winni uzyskać je z właściwego urzędu skarbowego. Po drugie zaś, nie sposób pominąć faktu, że skarżący dysponują stałym dochodem i będąc świadomymi prowadzonego postępowania sądowego winni zabezpieczyć odpowiednie kwoty, które umożliwią im partycypowanie w jego kosztach. Zasadą jest bowiem, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek uczestniczenia w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na skarb państwa. Dodać również należy, że na obecnym etapie postępowania całość kosztów zamyka się w kwocie równej wpisowi sądowemu od skargi kasacyjnej, a więc jak określił Sąd I instancji w kwocie 100 zł. Uznać zatem należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie uznał, że skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania im prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.