I GSK 245/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Sylwester Miziołek Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Sz 502/08 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 10 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 502/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę W. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...]. Decyzją tą organ celny utrzymał w mocy – po ponownym rozpatrzeniu sprawy – swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...], w której odmówił W. B. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w S. z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], [...], [...], w części dotyczącej długu celnego i odsetek oraz odmówił stwierdzenia nieważności tejże decyzji w części dotyczącej określenia zobowiązania w podatku akcyzowym oraz podatku od towarów i usług. Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organu celnego, który stwierdził, że wniosek o stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji W. B. złożył w dniu 5 marca 2007 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). Organ uznał, że nie było podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem wskazany wniosek został złożony po upływie 3-letniego terminu określonego w art. 2652 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.), powoływanej dalej jako Kodeks celny, liczonego od dnia powstania długu celnego, który w sprawie objętej decyzją Naczelnika Urzędu Celnego I w S. z dnia [...] kwietnia 2004 r. powstał w dniu 28 lutego 2002 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 2652 Kodeksu celnego, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie termin określony w cytowanym przepisie został ewidentnie przekroczony, skoro dług celny powstał w dniu 28 lutego 2002 r., zaś wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji został wniesiony w dniu 5 marca 2007 r. W tej sytuacji organ celny uprawniony był do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji określającej dług celny. Sąd pierwszej instancji uznał, że wobec niemożności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie istnieje możliwość badania sprawy pod względem merytorycznym, czyli badania, czy skarżący mógł być uznany za dłużnika celnego. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył W. B., zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Powołując się na podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływana dalej jako: p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 2652 Kodeksu celnego przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że przepis ten nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem upłynął termin do złożenia wniosku w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, a co za tym idzie sprawa nie może być z przyczyn procesowych rozpoznawana; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie zatem spowodowało wydanie decyzji z naruszeniem art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) poprzez wydanie orzeczenia nieodpowiadającego przepisom prawa, polegające na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwieniu przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona stwierdziła, że Sąd pierwszej instancji bez dostatecznej ku temu podstawy zaaprobował wadliwe ustalenia organów administracji co do oceny poszczególnych zdarzeń w sprawie. Doprowadziło to do niezastosowania instytucji prawa celnego wskazanej w art. 2652, a także – co umknęło uwadze Sądu – nie spowodowało zmiany oczywiście niekorzystnej decyzji w oparciu o instytucję uchylenia decyzji z uwagi na słuszny interes publiczny lub słuszny interes strony. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd pierwszej instancji niesłusznie nie wziął pod uwagę okoliczności, że dotychczasowe decyzje wydane były z naruszeniem kluczowych zasad prawa administracyjnego. Zaskarżonym wyrokiem Sąd oddalił w istocie wniosek skarżącego o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów, czym naruszył art. 106 § 3 p.p.s.a. Wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie może stanowić podstawy jakiejkolwiek odpowiedzialności skarżącego, bowiem nie jest on dłużnikiem celnym w rozumieniu przepisów prawa celnego. Powołując się na trudną sytuację majątkową, wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że słuszny interes strony przemawia za uchyleniem decyzji o uznaniu go za dłużnika celnego. Zdaniem skarżącego, za takim rozstrzygnięciem przemawia także interes publiczny. W piśmie procesowym z dnia 25 października 2010 r. Dyrektor Izby Celnej w S. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. W. B. podniósł dwa zarzuty składające się na wymienioną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. podstawę kasacyjną mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania. Wymieniony w pierwszej kolejności zarzut naruszenia art. 2652 Kodeksu celnego jest bezpodstawny. Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca naruszenie przez błędną wykładnię i zastosowanie wskazanego przepisu, co miało polegać na przyjęciu, że przepis ten nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem upłynął termin do złożenia wniosku w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, a co za tym idzie sprawa nie może być z przyczyn procesowych rozpoznawana. Zgodnie z regulacją zawartą w wymienionym w zarzucie przepisie organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i nie wznawia postępowania jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego. Wbrew zarzutowi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał za prawidłowe stanowisko organu celnego, że art. 2652 Kodeksu celnego miał zastosowanie w sprawie i przyjął, że upływ 3 lat od dnia powstania długu celnego był przeszkodą do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Naczelnika Urzędu Celnego I w S. z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], [...], [...]. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarte jest zdanie, którego treść wskazuje, że intencją W. B. było również wskazanie naruszenia art. 2652 Kodeksu celnego polegającego na tym, że pominięto możliwość zmiany decyzji w oparciu o instytucję uchylenia decyzji z uwagi na słuszny interes publiczny lub słuszny interes strony. Strona wnosząca skargę kasacyjną twierdzi więc, że błędnie odmówiono wszczęcia postępowania z uwagi na upływ terminu przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji, podczas gdy należało rozpoznać sprawę w oparciu o przepisy stanowiące podstawę uchylenia decyzji ostatecznej w sytuacjach, gdy przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony, to jest art. 253 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego (dotyczący wzruszenia decyzji, na mocy której strona nie nabyła prawa), bądź art. 2651 Kodeksu celnego (stanowiący podstawę uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo). Ocena, czy zachodzą podstawy do wszczęcia odpowiednich postępowań i stwierdzenie nieważności decyzji oraz uchylenie jej lub zmiana na podstawie wymienionych ostatnio przepisów jest dokonywana w odrębnych trybach nadzwyczajnych. Różna jest też właściwość organów. Zgodnie z art. 248 § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego organami właściwymi w sprawie stwierdzenia nieważności są: organ wyższego stopnia; minister właściwy do spraw finansów publicznych, dyrektor izby skarbowej, dyrektor izby celnej lub samorządowe kolegium odwoławcze, jeżeli decyzja została wydana przez ten organ; minister właściwy do spraw finansów publicznych, jeżeli decyzja została wydana przez dyrektora izby skarbowej lub dyrektora izby celnej. Do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej właściwy jest organ, który ją wydał (art. 253 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego i art. 2651 § 1 Kodeksu celnego). W niniejszej sprawie oznacza to, że do uchylenia lub zmiany decyzji w pierwszej instancji właściwy byłby Naczelnik Urzędu Celnego I w S. a nie Dyrektor Izby Celnej w S. W niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej przedmiotem kontroli pod względem zgodności z prawem jest decyzja wydana w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej (o odmowie wszczęcia postępowania i o odmowie stwierdzenia nieważności). Wobec tego poza granicami sprawy sądowoadministracyjnej pozostaje ocena prawidłowości aktów i czynności związanych z żądaniem uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej w innym trybie. Jedynie marginalnie godzi się przypomnieć, że - jak wynika z akt sprawy - w 2007 r. W. B., obok żądania stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, wnosił o uchylenie tej samej decyzji na podstawie, jak wskazywał, art. 155 k.p.a. i że Dyrektor Izby Celnej w S. na podstawie art. 171 § 1 Ordynacji podatkowej pouczył go o powinności złożenia do Naczelnika Urzędu Celnego I w S. odrębnego podania o uchylenie decyzji w oparciu o odpowiednią podstawę prawną. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122 Ordynacji podatkowej również nie jest zasadny. Strona wnosząca skargę kasacyjną upatruje brak podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w tym, że nie przeprowadzono dowodów mających wykazać, iż W. B. nie był dłużnikiem celnym oraz że zaniechano dokonania ustaleń w zakresie jego sytuacji materialnej, co miało wpływać na ocenę celowości uchylenia decyzji ostatecznej z uwagi na interes publiczny lub ważny interes strony. Decyzją ostateczną Naczelnika Urzędu Celnego I w S. z dnia [...] kwietnia 2004 r. uznano W. B. za dłużnika celnego, czego konsekwencją było, obok określenia obciążającego go długu celnego, określenie należnych podatków: akcyzowego i od towarów i usług. Niedopuszczalność wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji w części dotyczącej długu celnego stanowiła przeszkodę uniemożliwiającą dokonanie w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji w części dotyczącej zobowiązań podatkowych ustaleń odmiennych od rozstrzygnięcia decyzji ostatecznej. Ustalenia mogące wpływać na ocenę, czy zachodził ważny interes strony nie miałyby z kolei żadnego znaczenia w sprawie stwierdzenia nieważności. Skarga kasacyjna z wymienionych powodów podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.