I SA/Sz 910/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. p o s t a n a w i a: 1) umorzyć postępowanie sądowe w sprawie, 2) zasądzić od Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na rzecz B. S. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Decyzją [...] czerwca 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CO\/ID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm., dalej: "ustawa z 2 marca 2020 r."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r., odmówił B. S. (dalej; "Skarżacy") prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że odmowa zwolnienia z opłacenia ww. należności spowodowana była stwierdzoną przez organ zaległością z tytułu nieopłaconych składek, wynoszącą na dzień 31 grudnia 2019 r. kwotę [...]zł i przewyższającą sumę przypisów składek w roku 2019, która wynosi [...] zł. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, pismem z dnia 13 lipca 2020 r. złożył do organu, skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skargę na ww. decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. W skardze zarzucił naruszenie art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. poprzez odmowę prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020r. w sytuacji gdy nie zachodziły przesłanki do odmowy tego prawa. Złożył wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od ZUS na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., przed przekazaniem ww. skargi do Sądu, wydał w dniu [...] października 2020 r. decyzję nr [...] (doręczoną w dniu 29 października 2020 r.), którą uchylił w całości decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. znak: [...] i zwolnił Skarżącego z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres: marzec 2020 r. w wysokości [...] zł; kwiecień 2020 r. w wysokości [...] zł; maj 2020 r. w wysokości [...] zł. Jako podstawę prawną tej decyzji organ wskazał na art. 155 ustawy z dnia 15 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. poz. 256 ze zm.) oraz przepis art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. i wyjaśnił w uzasadnieniu, że "wprawdzie na dzień 31 grudnia 2019 r. zaległość na koncie przewyższała sumę przypisanych składek w roku 2019, jednakże w sprawie decyzji Zakładu określającej wysokość zadłużenia toczy się postępowanie przed sądem, co powoduje, iż przedmiotowa decyzja jest nieprawomocna. Z uwagi na powyższe należy uznać, że zostały spełnione warunki uprawniające Pana do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r." Jak wynika z akt sprawy, pełnomocnik skarżącego złożył do organu w piśmie z dnia 12 listopada 2020 r. wniosek o przekazanie skargi z dnia 13 lipca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Pełnomocnik skarżącego wskazał w ww. piśmie z dnia 12 listopada 2020 r., że zasadne jest w sprawie umorzenie postępowania i orzeczenie w przedmiocie kosztów. Pełnomocnik wskazał w ww. piśmie, że organ wydał decyzję z dnia [...] października 2020 r. na podstawie art. 155 k.p.a., jednak właściwą podstawą prawną do wydania decyzji powinien być art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.). Wskazał dalej, powołując się na art. 54 § 2 p.p.s.a., że organ, po wydaniu decyzji uchylającej w całości zaskarżoną decyzję, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Pełnomocnik skarżącego, wnosząc o zasądzenie kosztów od organu, wskazał na przepis art. 201 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. Organ przekazał skargę B. S. do Sądu dopiero w dniu 9 grudnia 2020 r. (data wpływu). W odpowiedzi na skargę organ, przekazując ww. skargę wraz z wnioskiem pełnomocnika skarżącego z dnia 12 listopada 2020 r., zawnioskował o ich "stosowne rozpoznanie". Organ wyjaśnił, że w toku weryfikacji zarzutów skargi i przygotowania jej przekazania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie stwierdził, iż istnieją przesłanki wskazujące możliwość uwzględnienia skargi we własnym zakresie oraz że niezbędnym jest przeprowadzenie w sprawie ponownej weryfikacji danych stojących u podstaw odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Wskazał, że działając w trybie art. 155 k.p.a., decyzją z dnia [...] października 2020 r. (omyłkowo wskazał dzień [...] października 2020 r.) uchylił swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. i przyznał skarżącemu prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Organ przyznał, że bezsporne jest, iż uchylił on swoją decyzję i uwzględnił wniosek strony z przekroczeniem terminu wskazanego w art. 54 § 3 p.p.s.a. Podał, że podjęte w tym czasie czynności wyjaśniające pozwoliły jednak organowi na wydanie decyzji uwzględniającej wniosek strony i przyznanie jej prawa do zwolnienia z opłacania składek. Wyjaśnił dalej, że wobec faktu, iż strona nie skorzystała z prawa do ponownego rozpoznania sprawy zgodnie z art. 31 zq ust. 8 w zw. z art. 52 § 3 p.p.s.a., uznał, że zastosowanie w sprawie winien mieć art. 155 k.p.a. Przedstawił następnie orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczących instytucji tzw. autokontroli i stwierdził, że bezspornym jest, iż organ znalazł uzasadnione podstawy do dokonania samokontroli wydanej przez siebie decyzji, czego konsekwencją było uwzględnienie w całości żądania strony. W ocenie organu: "cel, o którym mowa w art. 54 § 3 u.p.s.a. został więc niewątpliwie osiągnięty". Organ przedstawił nadto wyjaśnienia odnośnie do uchybienia 30 – dniowemu terminowi przekazania skargi do sądu, wskazując na "olbrzymie obciążenie" w związku z rozpoznawaniem przez organ dziesiątki tysięcy wniosków przedsiębiorców i ubezpieczonych związanych z wdrażaniem tzw. tarczy antykryzysowej i jej kolejnych nowelizacji. Organ stwierdził dalej, że uwzględniając zarzut skargi w całości uznał sprawę za zakończoną, uprzednio nie nadając skardze dalszego biegu. Skarżący nie złożył wniosku o ukaranie organu grzywną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Zgodnie z art. 161 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Przy czym w myśl art. 161 § 2 p.p.s.a., postanowienie o umorzeniu postępowania może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Skargę wniesioną za pośrednictwem konsula minister właściwy do spraw zagranicznych przekazuje sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia jej otrzymania przez konsula (art. 54 § 2 p.p.s.a.). Organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z kolei z art. 55 § 3 p.p.s.a., o rażących przypadkach naruszenia obowiązków, o których mowa w § 2 lub w art. 54 § 2, skład orzekający lub prezes sądu zawiadamia organy właściwe do rozpatrywania petycji, skarg i wniosków. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że uwzględnienie skargi (autokontrola organu) jest instytucją pozwalającą organowi administracji publicznej zweryfikować własne działanie w sprawie. Z unormowania art. 54 § 3 p.p.s.a. wynika, że każda ingerencja organu administracji w sprawę zawisłą przed sądem administracyjnym, wykraczającą poza dyspozycję tego przepisu jest niedopuszczalna jako godząca w określoną w art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji zasadę prawa do sądu (wyrok NSA z 17 kwietnia 2007 r. I FSK 1470/06 niepubl.). Wskazać także należy, że decyzja autokontrolna nie może przynieść skutków w postaci powrotu sprawy na drogę administracyjną, bo tę możliwość wykluczyło przekazanie sprawy do sądu (wyrok WSA w Warszawie z 23 czerwca 2005 r. sygn. akt VII SA/Wa 318/05). Dodać jeszcze należy, że trzydziestodniowy termin, o którym mowa w art. 54 §3 p.p.s.a. jest terminem instrukcyjnym. W niniejszej sprawie organ, po wniesieniu przez Skarżącego skargi na decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r., przed jej przekazaniem do Sądu, uwzględnił w całości zarzuty skargi i decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] uchylił w całości decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. znak: [...] oraz orzekł o zwolnieniu skarżącego z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres: marzec 2020 r. w wysokości [...] zł; kwiecień 2020 r. w wysokości [...] zł; maj 2020 r. w wysokości [...] zł. W okolicznościach faktycznych i prawnych występujących w rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że postępowanie sądowe ze skargi B. S. z dnia 13 lipca 2020 r. - przekazanej do Sądu dopiero w dniu 9 grudnia 2020 r.- na decyzję organu z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] odmawiającą B. S. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020r. - stało się bezprzedmiotowe, gdyż zaskarżona decyzja ZUS z dnia [...] czerwca 2020 r. została uchylona przez organ, w ramach tzw. autokontroli, decyzją z dnia [...] października 2020 r. i skarżący został zwolniony z obowiązku opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Wobec tego Sąd stwierdził, że bezprzedmiotowe jest prowadzenie postępowania sądowego w niniejszej sprawie i działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i art. 161 § 2 p.p.s.a., orzekł w pkt. 1 postanowienia o umorzeniu postępowania sądowego w tej sprawie. W punkcie drugim postanowienia Sąd zawarł rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania sądowego, które znajduje oparcie w treści art. 201 § 1 p.p.s.a., w myśl którego zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. W niniejszej sprawie należało do kosztów tych zaliczyć koszty zastępstwa procesowego, w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), wynoszącej [...] zł. Z okoliczności sprawy, uzasadnienia decyzji z dnia [...] października 2020 r. i wyjaśnień organu przedstawionych w odpowiedzi na skargę, wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że organ, po wniesieniu skargi, niezależnie od wskazania w podstawie prawnej ww. decyzji z dnia [...] października 2020 r. przepisu art. 155 k.p.a., uwzględnił skargę B. S. w całości, uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. i przyznał skarżącemu prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Sąd uwzględnił wyjaśnienia organu przedstawione w odpowiedzi na skargę i odstąpił od złożenia zawiadomienia o którym mowa w art. 55 § 3 p.p.s.a.