II GZ 701/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 15/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zgody na zwolnienie z egzekucji postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 17 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił P. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zgody na zwolnienie z egzekucji. We wniosku o przyznanie prawa pomocy P. B. wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, posiada nieruchomość rolną o pow. 57.2452 ha, nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Uzyskuje miesięczny dochód ze stosunku pracy w wysokości 1600 zł Posiada ponadto budynku związane z prowadzoną działalności gospodarczą, jednak nie wykorzystuje ich z uwagi na zakaz prowadzenia działalności. Jednocześnie oświadczył, iż wydzierżawia część budynków, a dochody z tego tytułu przeznacza na spłatę zadłużenia w wysokości ok. 900 tys. zł. Zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie informacji o wysokości miesięcznego dochodu z tytułu dzierżawy części budynków, o dochodach z tytułu posiadanej nieruchomości rolnej (np. z tytułu sprzedaży płodów rolnych, żywca czy też innych produktów, dzierżawy nieruchomości rolnych), o uzyskiwanych dopłatach bezpośrednich do gruntów rolnych bądź innej pomocy finansowej z ARiMR lub ARR, o jego sytuacji mieszkaniowej i miesięcznych wydatkach jego i jego żony oraz o rachunkach bankowych, lokatach, oszczędnościach pieniężnych. Ponadto wezwano skarżącego do złożenia następujących dokumentów: wyciągów i wykazów z posiadanych przez niego i żonę rachunków bankowych; dokumentu, z którego wynika czynsz z tytułu "dzierżawy" (najmu) budynków; zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń jego i jego żony, emerytur, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatniego roku; zaświadczenia z odpowiedniego urzędu gminy wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego; innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną przez skarżącego sytuację materialną. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, iż mieszka z żoną w mieszkaniu swojej matki, posiada rachunek bankowy, który "nie wykazuje żadnych obrotów". Stwierdził również, że "przychody z dzierżawy, które osiąga są zarazem przychodami z działalności gospodarczej, która opiera się obecnie tylko i wyłącznie na najmie pomieszczeń". Do pisma załączono spis wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, informację o rozmiarze i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, wydruki z podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz kserokopię PIT-37 i PIT-36L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania prawa pomocy, stwierdzając, że skarżący nie wykonał należycie zarządzenia z dnia [...] sierpnia 2012 r., w szczególności nie wskazał, jaka jest miesięczna wysokość dochodów uzyskiwanych z tytułu wydzierżawienia posiadanych budynków oraz z posiadanych nieruchomości rolnych, nie oświadczył czy uzyskiwał bądź uzyskuje pomoc finansową z tytułu płatności obszarowych. W ocenie Sądu I instancji nie można uznać, aby należytym wykonaniem zarządzenia było dołączenie wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, ponieważ nie jest w niej określone, z jakiego źródła pochodzą ujawnione przychody. Wątpliwości w tym zakresie powstają zwłaszcza w związku z tym, iż we wniosku skarżący oświadcza, że uzyskuje dochód "ze stosunku pracy" w miesięcznej wysokości 1.600 zł, natomiast w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. wskazuje, że "przychody z dzierżawy, które osiąga są zarazem przychodami z działalności gospodarczej, która opiera się obecnie tylko i wyłącznie na najmie pomieszczeń". Nie jest zatem jasne, czy dochód w wysokości 1.600 zł jest dochodem z tytułu prowadzonej działalności, która według oświadczenia wnioskodawcy polega na wydzierżawianiu budynków, czy też ma on inne źródło. Analiza wydruków z podatkowej księgi przychodów i rozchodów wskazuje na to, że skarżący nie posiada dochodów, bowiem wydatki znacznie przekraczają jego przychód. Nie wiadomo więc, na jakiej podstawie wskazuje, że osiąga dochód w wysokości 1.600 zł oraz jak rozumie on określenie "ze stosunku pracy". Ponadto w załączniku do pisma z dnia [...] sierpnia 2013 r. zatytułowanego "Określenie rozmiaru i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej" wnioskodawca wskazał jedynie "przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2012 r." w wysokości 100.000,00 zł. Określił również koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2012 r. w łącznej kwocie 142.000,00 zł. Oznacza to, że z tego tytułu również nie ma dochodu, bowiem koszty przekraczają uzyskiwane przychody. Jednocześnie nie złożył oświadczenia, czy uzyskiwał bądź uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych lub inną pomoc finansową, nie złożył również żądanego zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego. Sąd I instancji uznał za niewiarygodne oświadczenia skarżącego o średniomiesięcznych wydatkach w wysokości 2650 zł, podczas gdy deklarowany przez niego miesięczny przychód wynosi 1600 zł. Skarżący nie wyjaśnił bowiem, w jaki sposób i z jakiego źródła pokrywa powstałą różnicę w wydatkach na niezbędne utrzymanie. Ponadto wnioskodawca nie przedstawił wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Sąd I instancji podkreślił, że nie sposób ustalić w sposób rzeczywisty sytuacji finansowej skarżącego, w sytuacji gdy nie ujawnia on istotnych informacji na ten temat. Wobec przedstawionych powyżej wątpliwości nie można dokonać oceny, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych informacji w tym zakresie, to dokonanie takiego porównania staje się niemożliwe. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. P. B. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wskazując, ze jego sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd sytuacji. Nie jest również zasadne wskazywanie na posiadanie różnych źródeł utrzymania bądź posiadany majątek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, gdzie zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, zaś zakres częściowy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, bądź tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji. Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego powyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd bardzo szczegółowo przeanalizował nadesłane przez skarżącego informacje i dokumenty obrazujące jego sytuację finansową pod kątem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie skarżący został zobowiązany, na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedstawienia wskazanych w wezwaniu informacji, co nie zostało prawidłowo wykonane, bowiem nie wskazano miesięcznej wysokości dochodów uzyskiwanych z tytułu wydzierżawienia budynków, nie poinformowano, czy skarżący uzyskiwał pomoc finansową z tytułu płatności obszarowych, ani nie nadesłano wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku bankowego. Rzeczą skarżącego było rzetelne wykazanie wszystkich istotnych danych co do sytuacji majątkowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tych okolicznościach Sąd I instancji prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że skarżący zaprezentował swoją sytuację materialną w sposób mało rzetelny, czym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.