II SA/Po 124/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 listopada 2009r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie usunięcia drzew I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adwokatowi A. F. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę (...) zł (...) (w tym (...) zł tytułem podatku od towarów i usług) oraz kwotę (...) zł (siedemnaście złotych) tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, III. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ E. Podrazik /-/ B. Drzazga /-/ A. Łaskarzewska UZASADNIENIE Decyzją z dnia (...) czerwca 2008 r. (...), wydaną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880, ze zmianami) w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz.U. Nr 219, poz. 229) i w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. Nr 228, poz. 2306 ze zmianami), Wójt Gminy D. wymierzył J. K. karę pieniężną w wysokości (...) zł za usunięcie bez zezwolenia 12 drzew gatunku olsza oraz 9 drzew gatunku jesion amerykański na nieruchomości położonej w miejscowości G., ul.(...), gmina D. W uzasadnieniu organ wskazał na fakt, iż na nieruchomości należącej do J. K. w wyniku wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu (...) kwietnia 2008 r. stwierdzono, iż zostały wycięte drzewa gatunku olsza i jesion amerykański, dokonano pomiarów średnicy pozostałych po wycince pni, a z oględzin sporządzono protokół zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. Organ stwierdził dalej, iż na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności na podstawie zeznań świadków, ustalono, iż właściciel opisanej nieruchomości wyciął rosnące na tej nieruchomości jesiony amerykańskie i olsze, a nie posiadał zezwolenia na ich usunięcie, ani nie występował o wydanie takiego zezwolenia. Organ powołał się na treść art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, który przewiduje, iż usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. W konsekwencji organ uznał, iż tylko posiadacz (właściciel) nieruchomości może ponosić odpowiedzialność za usunięcie bez zezwolenia drzew rosnących na nieruchomości; skoro J. K. nie występował o wydanie takiego zezwolenia i go nie posiada, to musiał mieć świadomość, że takie zezwolenie co do wycięcia przedmiotowych drzew nie istnieje. Wskazując na art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody organ wskazał sposób ustalenia i obliczenia wysokości kary administracyjnej za wycięcie drzew jako trzykrotność opłaty za usunięcie drzew lub krzewów. Przedstawiając szczegółowe dane dotyczące średnic i obwodów drzew odrębnie dla gatunku olsza oraz dla gatunku jesion oraz stosując stawki i współczynniki określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. organ obliczył wysokość opłaty za wycięcie 12 drzew gatunku olsza na kwotę (...) zł oraz za 9 drzew gatunku jesion amerykański na kwotę (...) zł. Po zsumowaniu tych kwot obliczył wysokość kary administracyjnej za wycięcie drzew bez zezwolenia jako trzykrotność kwoty (...) zł, to jest na kwotę (...) zł. W odwołaniu od tej decyzji J. K. domagał się uchylenia decyzji organu I instancji i wskazał, że jego działanie nie nosiło cech złej woli, a usunięte drzewa wyrosły z samosiejek; drzewa te wyciął ze skarpy rowu, bowiem nie powinny tam rosnąć, gdyż blokowały corocznie, w okresie wiosennym i jesiennym, odpływ wody. Odwołujący twierdził, iż dokonując wycinki drzew w istocie przeprowadził zabieg oczyszczania rowu, który jest jego obowiązkiem. Ponadto skarżący uznał, iż nałożona na niego kara jest "drakońska" i nie jest w stanie jej zapłacić; zadeklarował również podjęcie działań mających na celu odtworzenie drzewostanu na jego działce wzdłuż rowu, gdzie nieświadomie dokonał wycinki drzew. Decyzją z dnia (...) listopada 2008 r. (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało na fakt, iż odwołujący będąc właścicielem nieruchomości położonej w G. ul. (...) usunął z tej nieruchomości rosnące na niej drzewa – 12 olszy i 9 jesionów amerykańskich o ustalonych obwodach. Organ odwoławczy uznał ustalenia w tym zakresie za niewątpliwe. Wskazując na przepisy art. 83 ust. 1, art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880, ze zm.) organ stwierdził, iż wobec niemożności wylegitymowania się odwołującego zezwoleniem na wycinkę drzew organ I instancji zasadnie wymierzył mu administracyjną karę pieniężną, do czego był zobowiązany przepisami ustawy, zaś wysokość kary nie jest pozostawiona uznaniu organu. Wysokość kary i sposób jej obliczenia organ uznał za zgodny z art. 89 ust. 1 powołanej ustawy oraz z przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. Nr 228, poz. 2306, ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz.U. Nr 219, poz. 229). Organ zwrócił także uwagę na to, że w dniu 15 listopada 2008 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych ustaw (Dz.U. Nr 201, poz. 1237), która wprowadziła do art. 83 ust. 6 dodatkowy pkt nr 10, zgodnie z którym przepisów art. 83 ust. 1 i 2 o obowiązku uzyskania zezwolenia nie stosuje się do drzew lub krzewów usuwanych na podstawie decyzji właściwego organu, ze względu na potrzeby związane z utrzymaniem urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, jednak przepis ten nie ma zastosowania do badanej sprawy, bowiem dotyczy innych stanów faktycznych. Skargę na decyzję organu II instancji wniósł J. K. ponownie podnosząc, iż działanie jego nie wynikło ze złej woli, w związku z czym wnioskował o zmniejszenie wysokości kary administracyjnej, gdyż uiszczenie kary w wysokości orzeczonej przez organy aktualnie grozi utratą prowadzonego przez niego gospodarstwa. Następnie pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia (...) listopada 2009 r. uzupełnił skargę i zarzucił obrazę przepisów postępowania przed organem I instancji: "art. 7 kpa, art. 85 § 1 kpk", gdyż nie przeprowadzono w sposób prawidłowy oględzin usuniętych drzew bez wykonania niezbędnego materiału poglądowego, co uniemożliwia skontrolowanie faktycznych parametrów wyciętych drzew; niepowołanie wbrew zasadzie z "art. 7 kpa w zw. z art. 84 kpa" biegłego, który byłby obecny przy oględzinach i dokonałby prawidłowych ustaleń parametrów poszczególnych drzew, będących podstawą obliczenia przedmiotowej kary pieniężnej. Dalej zarzucono dokonanie błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, co mogło mieć wpływ na treść wydanego orzeczenia, a mianowicie w zakresie: ustalenia obwodu na wysokości 130 cm pni ściętych drzew, bowiem średnice pni tych drzew podano w protokole z wizji lokalnej w dniu (...) kwietnia 2008 r., a postępowanie wszczęto w dniu (...) kwietnia 2008 r.; całkowicie niezrozumiałego, hipotetycznego obliczenia w decyzji organu I instancji parametrów usuniętych drzew w oparciu o pomiar średnic ich pni i następnie obliczenie obwodu – zdaniem pełnomocnika trudno jest zweryfikować prawidłowość ustalenia wysokości kary, bowiem zastosowano mało jasną, wręcz niezrozumiałą metodę łącznego mnożenia i podania sumarycznego wyniku końcowego. Ponadto zaskarżonej decyzji SKO zarzucono naruszenie art. 7 kpa, art. 11 kpa oraz art. 107 kpk", gdyż mając całkowicie nieczytelne "w sensie jasności" sporządzone dokumenty oraz hipotetyczne dane przyjęto bez dokładnego ustalenia parametrów drzew, że obliczenie wysokości kary było prawidłowe, co też doprowadziło do bezpodstawnego utrzymania w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu pisma szczegółowo rozwinięto tak sformułowane zarzuty. Pełnomocnik skarżącego domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego – merytorycznego rozpatrzenia, a także zasadzenia na jego rzecz wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną z urzędu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i wyjaśnił, iż trudna sytuacja materialna strony nie mogła doprowadzić do odstąpienia od wymierzenia kary za wycięcie drzew bez zezwolenia, a okoliczności podane przez skarżącego mogą uzasadniać zastosowanie przez Wójta Gminy D. ulg w spłacie należności z tytułu nałożonej kary, jednak kwestie te przekraczają granice postępowania dotyczącego wyłącznie wymierzenia kary. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie zaszły przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), bowiem postępowanie organów obydwu instancji wskazuje, iż zostały naruszone przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. Art. 83 ust. 6 pkt 4 powoływanej ustawy stanowi natomiast, że ust. 1 i 2 tego przepisu nie stosuje się do drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 5 lat. Zgodnie natomiast z art. 88 ust. 1 i 2 w zw. z art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, przy czym wysokość wymienionej kary uzależniona jest od obwodu pnia oraz rodzaju i gatunku drzewa. Wobec powyższego dla wymierzenia kary administracyjnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia niezbędne było jednoznaczne ustalenie wieku usuniętych drzew. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż prawidłowo dokonano ustaleń z zakresie rodzajów i gatunków usuniętych drzew oraz ich obwodów. Podkreślić należy, iż organy w tym ostatnim przypadku zastosowały przepis art. 89 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody – do wyliczenia przyjęto najmniejszy promień pnia i pomniejszono wyliczony obwód o 10%. W aktach sprawy brak jednak ustaleń co do wieku usuniętych drzew, również w uzasadnieniach decyzji obu instancji nie odniesiono się do tej kwestii. Nie ulega wątpliwości, że zbadanie wieku drzewa co do zasady wymaga wiadomości specjalnych. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 09.01.2009 r. II OSK 1766/07 za niedopuszczalne uznać należy oparcie się w tym zakresie na ustaleniach poczynionych przez pracowników organu, bez możliwości weryfikacji prawidłowości wyciągniętych przez nich wniosków. Pomiarem wieku, wysokości oraz przyrostu drzew i drzewostanów zajmuje się dziedzina dendrologii - dendrometria. Tymczasem w protokole oględzin z dnia (...) kwietnia 2008 r. brak jest jakichkolwiek informacji odnośnie wiedzy specjalistycznej w tym zakresie pracowników organu dokonujących ustaleń na miejscu wycinki drzew, a w oględzinach tych nie uczestniczył biegły z zakresu wyżej wymienionej dziedziny. W tym miejscu podkreślić należy, że strona, która nie posiada wiedzy specjalistycznej, ma prawo żądać weryfikacji ustaleń organu w zakresie wieku drzew z uwagi na możliwość zastosowania wobec niej dolegliwej sankcji. Skarżący wprawdzie nie kwestionował w postępowaniu administracyjnym, ani początkowo w skardze, wyników dotyczących pomiarów drzew dokonanych w wyżej wskazanym protokole, jednakże działał on w zaufaniu do pracowników organu administracji, iż mają oni odpowiednią wiedzę w zakresie dokonywanej czynności. Dopiero przyznany skarżącemu pełnomocnik procesowy z urzędu zgłosił w postępowaniu przed tutejszym Sądem wątpliwości w zakresie uznania protokołu za wiarygodny, w szczególności w zakresie ustalenia parametrów ściętych drzew, od których zależała wysokość nałożonej na skarżącego kary. Niemniej jednak skoro w ustaleniach organów administracji zabrakło wiarygodnego rozstrzygnięcia co do wieku drzew, należy przy pomocy biegłego posiadającego specjalistyczną wiedzę w tym zakresie ustalić ten parametr mając na uwadze, że granica wieku drzew, powodująca konieczność uzyskania pozwolenia na usunięcie wynosi 5 lat. W sytuacji, gdy zachodzi brak ustaleń organu administracji co do istotnej okoliczności, jaką jest wiek drzew uznać należy, że dokonane na podstawie danych protokołu z oględzin rozstrzygnięcie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na skarżącego zapadło bez prawidłowego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, to jest z naruszeniem art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji konieczne okazało się uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium rozstrzygnie, czy wystarczające jest przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego na okoliczność ustalenia wieku ściętych drzew i merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie, czy też konieczne okaże się uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Należy mieć także na uwadze wybór takiego przedstawienia działań matematycznych związanych z obliczaniem obwodu drzew oraz wysokości kary za ich wycięcie, aby strony nie miały wrażenia nieprzejrzystości tych obliczeń i mogły łatwo prześledzić tok rozumowania organu administracji. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt I i III sentencji. O kosztach postępowania – wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 200 powołanej ustawy i § 2 ust. 1 - 3, § 6 pkt 6 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/ A. Łaskarzewska /-/ B. Drzazga /-/ E. Podrazik