II FZ 1219/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. "N." w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt II SA/Ke 650/13 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. "N." w P. na uchwałę Rady Gminy w P. z dnia 29 kwietnia 2013 r. nr ... w przedmiocie wyboru i ustalenia opłaty za wywóz odpadów komunalnych postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zażalenie S. "N." w P. dotyczy postanowienia z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 650/13, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako "Ppsa", oddalił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podniósł, że strona w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, iż nie prowadzi działalności gospodarczej i finansowej, nie posiada konta bankowego, ani jakiegokolwiek majątku, a jego członkowie pracują społecznie na rzecz mieszkańców gminy P.. Na kolejnym etapie postępowania, argumentując sprzeciw od postanowienia referendarza, strona dodała, że rejestracja S. nastąpiła w dniu 25 marca 2013 r. Ponadto regulamin S. nie przewiduje pozyskiwania środków finansowych w drodze darowizn, a złożenie skargi stanowi jeden z niewielu przypadków, gdy S., mając na uwadze dobro mieszkańców gminy, zmuszone jest zwrócić się o pomoc do Sądu. Wskazano także, że działalność Stowarzyszenia ma jedynie za zadanie "wyprzedzać" bezprawne decyzje władz Gminy P. Wskazując na motywy oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd pierwszej instancji podniósł, że z nadesłanego przez stronę statutu wynikało, iż majątek S. stanowią darowizny, spadki i zapisy dokonane na jego rzecz, środki pieniężne pochodzące z ofiarności publicznej, dotacje i subwencje oprocentowanie rachunków bankowych i lokat inne źródła dopuszczone przez przepisy prawa z zastrzeżeniem przepisów ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariatu. Odwołując się do orzecznictwa Sąd stwierdził ponadto, że prowadzenie przez stowarzyszenie, jako organizację non profit, działalności statutowej nie jest automatyczną przesłanką do zwolnienia jej od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie ma bowiem obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie takiej działalności, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Sąd skonstatował, że strona skarżąca, posiada możliwości uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności statutowej, obejmującej również prowadzenie procesów sądowych. Natomiast fakt, że świadomie z nich nie korzysta nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem wniosków tego podmiotu o przyznanie prawa pomocy, z czego władze S. powinny sobie zdawać sprawę. Zdaniem Sądu, argumentacja o tym, że S. zostało zarejestrowane prawie pół roku temu i w związku z tym nie posiada jeszcze żadnych środków finansowych jest zupełnie niezasadna. Skoro bowiem S. zakładane było w określonym celu, to jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być samodzielnie realizowany. Sąd dodał, że w określonym momencie może się okazać, iż stowarzyszeniu, które zapewniło środki finansowe na realizację swoich celów, z przyczyn od niego niezależnych, rzeczywiście zabraknie środków na poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania. W ocenie Sądu, taka sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie, albowiem strona skarżąca nie podjęła żadnych starań mających na celu zgromadzenie jakichkolwiek środków pieniężnych, które umożliwiłby prowadzenie statutowej działalności. W złożonym zażaleniu strona ponownie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W krótkim uzasadnieniu podtrzymała stanowisko prezentowane na poprzednich etapach postępowania wpadkowego, zainicjowanego wniesieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 214 § 1 Ppsa, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Stosownie bowiem do art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe oznacza, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W przedmiotowej sprawie skarżące S. nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Co więcej, konsekwentnie prezentuje stanowisko, które wydaje się nie uwzględniać faktu, że jeżeli działalność S. zakłada udział w postępowaniach przed organami państwowymi, samorządowymi i sądowniczymi to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. A zatem S., którego statutowa działalności polega m. in. na prowadzeniu sporów sądowych, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Okoliczność, iż S. jest organizacją non profit, nie zwalnia automatycznie danego stowarzyszenia od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność (por. postanowienia NSA: z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06, z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08, z dnia 28 czerwca 2013 r., sygn. akt II OZ 517/13 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przerzucanie ciężaru funkcjonowania S. na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność S. finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że S. prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak słusznie skonstatował Sąd pierwszej instancji ze stanu sprawy nie wynika, aby Stowarzyszenie podjęło działania w celu zgromadzenia środków finansowych na realizację swojej działalności, w zakresie których należało uwzględnić także postępowanie przed sądem administracyjnym. Rację ma Sąd pierwszej instancji, że skoro S. chce aktywnie realizować cele statutowe, to winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności, w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, winno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa orzekł jak w sentencji.