II GZ 869/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. P. Spółki z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 6 października 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1524/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 14 marca 2013 r. nr . w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 października 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1524/13 odmówił B. P. Spółce z o.o. w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że B. P. Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego, którą nałożono na skarżącą pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Wyrokiem z 28 maja 2014 r. skargę oddalono. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłaty kancelaryjnej oraz o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Spółka powołała się na trudną sytuację finansową, spowodowaną odnotowaniem straty za ubiegły rok obrotowy w wysokości 282.889,95 złotych oraz aktualny stan jej rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 388,72 złotych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5.000,00 złotych, wartość środków trwałych to 0 złotych, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 282.889,85 złotych. Postanowieniem z 1 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu wniosku nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji z dokumentów nadesłanych przez skarżącą wynika, że w roku 2012 poniosła stratę w kwocie 206.720,83 złotych przy przychodzie w wysokości 310.354,30 złotych. W sprawozdaniu z działalności za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co dobrze rokowało na działalność spółki w roku 2013. Z dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności spółki za 2012 r. wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287.682,75 złotych, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224.462,53 złotych była związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej) za kwotę netto 109.473,00 złotych. Z kolei z przedłożonego rachunku zysków i strat skarżącej za rok 2013 wynika, że osiągnęła ona przychód netto ze sprzedaży w wysokości 647.900,97 złotych. Koszty działalności operacyjnej zamknęły się natomiast w kwocie 941.372,86 złotych. Uwzględniając pozostałe przychody i koszty operacyjne strata netto skarżącej za rok 2013 wyniosła 292.260,29 złotych. Natomiast rachunek zysków i strat skarżącej sporządzony na dzień 31 marca 2014 r. wskazuje, że osiągnęła ona w pierwszym kwartale bieżącego roku przychód netto ze sprzedaży w wysokości 158.356,00 złotych. Koszty działalności operacyjnej zamknęły się natomiast w kwocie 273.604,00 złotych. Saldo końcowe rachunku bankowego za okres od 31 marca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. wyniosło zaś 33,39 złotych. W ocenie Sądu w tej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Należy zauważyć, że skarżąca obecnie odnotowała wzrost przychodów netto ze sprzedaży swoich usług w stosunku do roku 2012. W 2012 r. uzyskała przychód netto 287.682,75 złotych, a w 2013 r. 647.900,97 złotych. Nadto nastąpił wzrost kosztów działalności operacyjnej z kwoty 535.590, 69 złotych w 2012 r. do kwoty 941.372,86 złotych Wzrost ten w odniesieniu do poszczególnych kategorii dotyczył zarówno wypłacanych przez skarżącą wynagrodzeń, które wzrosły od 244 tysięcy do ponad 422 tysięcy złotych. Również zużycie materiałów zwiększyło się z kwoty 111 tysięcy złotych do kwoty 185 tysięcy złotych. Znacznie powiększyła się także wartość kosztów usług obcych z kwoty 123 tysięcy do 249 tysięcy złotych. Również w roku bieżącym przychód skarżącej w pierwszym kwartale przekroczył 150 tysięcy złotych, a na wynagrodzenia przeznaczyła ona ponad 112 tysięcy złotych. Z przedstawionych powyżej okoliczności wynika, że skarżąca pomimo odnotowywanej straty z prowadzonej działalności gospodarczej, ewidentnie zwiększyła jej skalę. Oprócz ogólnego znacznego wzrostu przychodu, świadczy o tym podniesienie poziomu wydatków na wynagrodzenia, zużycie materiałów i energii. Wskazywana przez nią strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia jej z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi bowiem oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Zdaniem Sądu przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego Skarżąca nie utraciła płynności finansowej, skoro zwiększyła przychód o kwotę 416 tysięcy złotych. Jednocześnie o jej możliwościach płatniczych świadczą regularnie pokrywane wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, zarówno o charakterze cywilnoprawnym, jak i publicznoprawnym. Podkreślenia przy tym wymaga, że koszty sądowe także są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością i dlatego nie może mieć miejsca sytuacja, w której inne zobowiązania są traktowane przez skarżącą priorytetowo w stosunku do obowiązku poniesienia kosztów sądowych. W ocenie Sądu przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym nie została przez skarżącą spełniona. Nie wykazała ona bowiem, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów tego postępowania. B. P.Spółka z o.o. w W. zażaleniem zaskarżyła powyższe postanowienie zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art.246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym koszty sądowe. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jego przyznanie jest uwarunkowane wykazaniem przez wnioskodawcę, że jego sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze nie są wystarczające dla poniesienia pełnych kosztów postępowania przed sądem. W przypadku osoby prawnej oznaczać to będzie wykazanie sytuacji uniemożliwiającej jej realne wygospodarowanie środków finansowych niezbędnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, mimo generalnej zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów swojego uczestnictwa w procesie (art. 199 p.p.s.a.). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, podzielić należy ocenę, jakiej dokonał Sąd I instancji w związku z wnioskiem skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Zauważyć w pierwszej kolejności należy, że jedyne koszty, jakie skarżąca jest zobowiązana ponieść w niniejszym postępowaniu na obecnym etapie to wpis od wniesionej skargi. Jak słusznie podniósł Sąd pierwszej instancji z historii transakcji dokonywanych na jej rachunku bankowym wynika, że rachunek ten jest zasilany wyłącznie wpłatami dokonywanymi przez Prezesa skarżącej Spółki, natomiast nie są na nim gromadzone żadne przychody skarżącej pochodzące ze sprzedaży towarów i usług. Ta okoliczność uniemożliwiła Sądowi oszacowanie rzeczywistych wpływów skarżącej, pochodzących z zapłat ze strony klientów za wykonane przez nią usługi, co w konsekwencji czyni niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez skarżącą. Tym samym Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że nie wystąpiła przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. warunkująca udzielenie skarżącej spółce prawa we wnioskowanym zakresie. Niezasadne jest stanowisko skarżącej zawarte w uzasadnieniu zażalenia, dotyczące oparcia się przez Sąd I instancji przy rozpoznawaniu wniosku o domniemane, prognozowane dochody spółki. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji swoją ocenę zdolności do poniesienia kosztów sądowych skarżącej oparł o informacje zawarte we wniosku i dokumentach do niego dołączonych, zatem ocena ta obejmowała wyłącznie analizę rzeczywistego stanu majątkowego i finansowego spółki przedstawionego przez samą skarżącą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony i spółka została wezwana m.in. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy. Wykonując to wezwanie, spółka nadesłała wyciągi z jednego rachunku bankowego za okres od lutego do kwietnia 2014 r. Z wyciągów tych wynika, że przeważające operacje na rachunku polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego i ZUS, a wpłat na ten rachunek (na ogół po kilka tysięcy złotych) dokonywał Prezes Zarządu skarżącej Spółki. Konfrontując okoliczność prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej z informacjami o obrocie wynikającymi z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego spółki należy uznać za prawidłowe stanowisko Sądu I instancji, wskazujące na brak możliwości oszacowania wpływów spółki uzyskiwanych od klientów z tytułu świadczonych usług. Z oświadczeń spółki nie wynika, jaki osiąga przychód z aktualnie prowadzonej działalności i jaka jest wysokość i źródło ponoszonych kosztów. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego w ogóle nie wynika, że spółka - prowadząc działalność gospodarczą - ponosi jakiekolwiek inne koszty niż związane z płatnościami na rzecz urzędu skarbowego, ZUS, komorników. Może to sugerować, że spółka posiada również inne (nieujawnione Sądowi) rachunki bankowe, a w każdym razie świadczy o niespójności między składanymi oświadczeniami o sytuacji majątkowej strony a dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać. W konsekwencji za trafną należy uznać ocenę Sądu I instancji, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w wyniku czego prawidłowo odmówiono przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać ponadto należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji