I GZ 527/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. Spółki z o.o. w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 24 października 2013 r., sygn. akt I SA/Op 604/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej O. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 24 października 2013 r., sygn. akt I SA/Op 604/13, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego, z następującym uzasadnieniem. B. Spółka z o.o. w O. (dalej: skarżąca) zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości w postępowaniu sądowym, wszczętym wskutek jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że w wyniku wydania przez organ I instancji ponad 40 decyzji określających zobowiązanie w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów całkowicie zaprzestała prowadzenia dotychczasowej działalności gospodarczej i była zmuszona do zwolnienia wszystkich pracowników. Dodatkowo skarżąca wskazała na niemożność wszczęcia procedury upadłościowej z uwagi na nieposiadanie innych zobowiązań poza zobowiązaniami podatkowymi oraz na brak jakichkolwiek środków. We wniosku spółka wykazała wysokość kapitału własnego na dzień [...] grudnia 2012 r. w kwocie - 769.894,69 zł, brak środków trwałych, stratę za 2011 r. w wysokości 1.799.507,91 zł, stratę za 2012 r. w wysokości 2.497.861,53 zł oraz aktualny stan konta bankowego na dzień [...] maja 2013 r. –188,56 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O., wzywające do przekazania dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących kondycji finansowej spółki, skarżąca oświadczyła, że nie posiada źródła pozyskania środków finansowych na bieżące funkcjonowanie. Przekazała również kserokopię zeznania podatkowego za 2012 r. (CIT-8), kserokopie deklaracji podatkowych (VAT-7) za miesiące maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r., wyciągi z rachunku bankowego za czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r. oraz aktualny bilans. Postanowieniem z dnia 23 września 2013 r. referendarz sądowy WSA w O. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. - rozpoznając wniosek wobec złożenia sprzeciwu od ww. postanowienia - stwierdził, że na obecnym etapie postępowania skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 417 zł. Sąd podniósł, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, wobec czego strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku. Wobec ustanowienia przez spółkę profesjonalnego pełnomocnika, Sąd I instancji za nieprzekonywującą uznał argumentację o braku jakichkolwiek środków na partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. Za wątpliwe uznano również oświadczenie skarżącej, że nie posiada żadnego źródła pozyskania środków finansowych na bieżące funkcjonowanie, skoro doświadczenie życiowe wskazuje, iż nawet po zaprzestaniu prowadzenia działalności pewne wydatki związane z bieżącą działalnością, jak chociażby na pokrycie kosztów utrzymania siedziby spółki, mają miejsce. Skarżąca nie wykazała, że ma jakiekolwiek zaległości z tytułu ewentualnych opłat czynszowych czy innych opłat związanych z eksploatacją lokalu, w którym znajduje się siedziba spółki. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że poza zobowiązaniami podatkowymi nie posiada innych zobowiązań. W związku z powyższym Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie wywiązała się w pełni z obowiązku udzielenia informacji w kwestii źródeł finansowania jej bieżącego funkcjonowania. Sąd podniósł, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, bowiem sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienie ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, skoro skarżąca - pomimo wezwania w tym zakresie - nie przedstawiła w sposób niebudzący wątpliwości informacji o źródłach pokrycia kosztów bieżącej działalności, zebrany materiał nie pozwalał na stwierdzenie, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Konkludując, Sąd I instancji stwierdził, że wcześniejsze przyznanie skarżącej prawa pomocy w toku innych postępowań zawisłych przed Sądem, pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w tej sprawie. B. Spółka z o.o. w O. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 246 ust. 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że norma prawna dekodowana z przedmiotowego przepisu została naruszona, gdyż skarżąca nie przedstawiła w sposób wyczerpujący jej sytuacji majątkowej; 2. art. 252 ust. 1 oraz ust. 2 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, iż strona nie spełniła wymagań dotyczących przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wyjaśniła, że postępowania wszczęte przez Naczelnika Urzędu Celnego w O. całkowicie pozbawiły ją źródła utrzymania. Wskazała również, że jej dotychczasowa działalność musiała zostać wstrzymana, gdyż interpretacja przepisów podatkowych przez organy, w powiązaniu z dalszym prowadzeniem zakwestionowanej działalności mogły narazić spółkę na jeszcze większe problemy finansowe. Skarżąca była zmuszona zwolnić wszystkich pracowników, zaś Prezes Zarządu złożył rezygnację. Z napływających wierzytelności spółka spłaciła swoje zobowiązania, wobec czego na koncie pozostało jej zaledwie kilkaset złotych, która to kwota została wykorzystana do opłacenia dwóch bliźniaczych skarg, zaś w pozostałym zakresie została zajęta przez organy podatkowe. Skarżąca podniosła, że pomimo tak szczegółowego opisania swojej sytuacji finansowej, Sąd I instancji wezwał ją do przedstawienia szeregu dokumentów oraz wyjaśnienia skąd czerpie środki na bieżące funkcjonowanie spółki. W odpowiedzi na to wezwanie oraz w sprzeciwie skarżąca przedstawiła wszystkie żądane dokumenty oraz wyjaśniła, że nie ma źródła środków finansowych na bieżące funkcjonowanie. Ponadto wskazał, że jakiekolwiek działania, mające na celu ogłoszenie upadłości albo ewentualnie likwidację, pociągają za sobą konieczność poniesienia kosztów, których strona w żaden sposób nie jest w stanie ponieść, bowiem ostatnie środki finansowe zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem skarżącej powyższe okoliczności potwierdzają, że dochowała ona wszystkich możliwych wymogów formalnych, wymaganych do przyznania prawa pomocy. Sposób rozliczenia skarżącej z jej kontrahentami nie ma, w jej ocenie, żadnego wpływu na fakt, że skarżąca w dostateczny sposób wykazała swą niewypłacalność i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Skarżąca spółka stwierdziła, że nie wie, co mogłaby jeszcze przedstawić, aby wykazać, że nie posiada żadnych środków na swe utrzymanie, a co dopiero na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W dalszej części zażalenia podniesiono też, że skarżącej przyznano prawa pomocy w blisko 40 bliźniaczych sprawach, toczących się w jednym czasie, kiedy to sytuacja finansowa skarżącej nie poprawiła się, a wręcz ulegała pogorszeniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. Jako że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wnioskująca osoba prawna oraz inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika więc wprost, że ciężar wykazania okoliczności - uzasadniających przyznanie prawa pomocy - spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Co więcej, strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym miernikiem oceny czy stronie może być przyznane prawo pomocy jest kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). W stanie sprawy, przedstawionym do rozpoznania, Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając, że wnioskodawca - pomimo wezwania w tym zakresie - nie przedstawił w sposób niebudzący wątpliwości informacji o źródłach pokrycia kosztów bieżącej działalności, stąd zebrany materiał nie pozwalał na stwierdzenie, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Stanowisko to, w świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za nieprawidłowe. Istotnie, przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej przez wnioskodawcę, przy czym sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niewątpliwie podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a.). Jeżeli zaś oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz lub budzi uzasadnione wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). Zgodzić należy się też z tym, że powodem nieuwzględnienia wniosku może być zarówno ustalenie, że sytuacja finansowa strony wskazuje na niezasadności wniosku jak i gdy wskutek niewykonania wezwania do złożenia stosownych dokumentów niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, Zasadna w końcu jest teza, że sąd administracyjny dokonuje samodzielnych ustaleń faktycznych i samodzielnie ocenia moc dowodową przedstawionych dowodów. Ocena ta nie może być jednak dowolna, także co do tego czy przedstawione dokumenty pozwalają dokonać ustaleń w zakresie koniecznym dla sprawy. Zdaniem NSA z faktu, że spółkę reprezentuje profesjonalny pełnomocnika, nie można jednak wyciągać wniosku, że wątpliwe jest jej oświadczenie o braku źródła pozyskania środków finansowych na bieżące funkcjonowanie, Stanowiska, że spółka nie przedstawiła, co do swej sytuacji finansowej, poddającej się ocenie dokumentacji, nie popiera także i to, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że poza zobowiązaniami podatkowymi nie posiada innych zobowiązań i nie ma jakiekolwiek zaległości z tytułu ewentualnych opłat czynszowych czy innych opłat związanych z eksploatacją lokalu, w którym znajduje się siedziba spółki. Zauważyć należy nadto, że w istocie nie wskazano, przedstawienie jakich dokumentów - zdaniem Sądu I instancji - jest konieczne dla poparcia twierdzeń o braku źródeł finansowania. W tym stanie rzeczy - według sądu kasacyjnego - w rozpatrywanej sprawie obowiązek przedstawienie Sądowi I instancji całości dokumentacji, obrazującej sytuację majątkową spółki, został przez nią wykonany. Skarżąca poprzez nadesłanie oświadczeń (w tym co do zaprzestania działalności gospodarczej), deklaracji podatkowych VAT-7, wyciągów z rachunków bankowych oraz bilansów zmierzała do wykazania, że w jej przypadku zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie materiał zebrany przed Sądem I instancji dawał możliwość porównania go z hipotezą normy zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd I instancji nie dokonał natomiast analizy zgromadzonych dokumentów źródłowych i nie ocenił wszystkich przedstawionych przez skarżącą okoliczności. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny dokona zatem oceny czy wysokość należnego w sprawie wpisu sądowego (417 zł) jest możliwa do uregulowania w sytuacji finansowej, wynikającej ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów i zbada je pod kątem wykazania przez skarżącą przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.