I GZ 455/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia LS na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 października 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 329/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi LS na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 28 kwietnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 20 października 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 329/22, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329, ze zm. dalej: p.p.s.a.) odmówił LS przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 28 kwietnia 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z 7 września 2022 r. oddalił skargę strony na wskazaną wyżej decyzję. Termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął 14 września 2022 r. Pismem 28 września 2022 r. pełnomocnik skarżącej złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w sprawie wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. Uzasadniając uchybienie terminowi, pełnomocnik strony skarżącej wskazała, że w dniu rozprawy zachorowała, test na Covid-19 wykonany dnia następnego zakończony wynikiem pozytywnym. Wskutek powikłań po przebytym Covid-19 w dniach 27 stycznia 2022 - 5 lutego 2022 r. stan zdrowia pełnomocnika gwałtownie się pogorszył. Ze względu na stan zdrowia, kłopotów z oddychaniem, wysokiej gorączki oraz ogólnym osłabieniem, a także podejrzeniem kolejnego zakażenia Covid-19, pełnomocnik nie była w stanie złożyć wniosku o uzasadnienie w przepisanym terminie. Pełnomocnik wskazała na powikłania po chorobie, przedstawiła zaświadczenie lekarskie oraz potwierdzenia porad medycznych i wskazała, że o treści wydanego w sprawie orzeczenia dowiedziała się 26 września 2022 r. Wniosek o przywrócenie terminu oparty był na uprawdopodobnionych okolicznościach, związanych ze stanem zdrowia pełnomocniczki. O ile można zgodzić się z pełnomocniczką, że wskazany przez nią przebieg choroby i powikłania mogły stanowić przeszkodę dla osobistego dopełnienia niezbędnych czynności (sporządzenia wniosku o uzasadnienie, złożenie lub wysłanie tego wniosku), o tyle nie da się przyjąć, by pełnomocniczka wykazała całkowitą niemożność usunięcia tej przeszkody. W ocenie Sądu w wypadku prawidłowej organizacji pracy kancelarii choroba pełnomocniczki nie powinna stanąć na przeszkodzie terminowemu dokonaniu czynności procesowych. Ponadto z mocy prawa udzielone w niniejszej sprawie przez skarżącą pełnomocnictwo obejmowało umocowanie do udzielenia dalszego pełnomocnictwa (art. 39 pkt 2 p.p.s.a., art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166 ze zm., dalej u.r.p.). Możliwe było też złożenie wniosku np. przez innego radcę prawnego lub adwokata, nawet bez równoczesnego przedłożenia pełnomocnictwa substytucyjnego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 141 § 2 w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a. polegające na odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do jego złożenia bez swojej winy oraz postawienie profesjonalnemu pełnomocnikowi wymogu wyręczenia się osobami trzecimi w dokonaniu czynności. Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dniu od dnia zgłoszenia wniosku. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego. Stosownie bowiem do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Jednocześnie zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona skarżąca powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Jak przyjmuje się w orzecznictwie instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jej zastosowanie nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Powyższe oznacza, że tylko stwierdzenie, iż strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W przypadku zaś, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to brak jego winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Jednocześnie w takim przypadku kryterium staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy (por. np. postanowienie z 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OZ 476/17). Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej. Osoby, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, zobowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego. Co więcej od profesjonalnego pełnomocnika zobowiązanego do szczególnej staranności w podejmowaniu czynności procesowych w imieniu swojego mandanta można wymagać, aby zabezpieczył interesy swoich klientów również na wypadek swojej choroby, urlopu czy innej okoliczności powodującej nieobecność w siedzibie firmy lub innych przeszkód losowych uniemożliwiających mu osobiste reprezentowanie jego interesów (postanowienie NSA z 22 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 20/13). Należy też wyjaśnić, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się między innymi stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe, czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Chodzi zatem o okoliczności całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Ponadto przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę (jej pełnomocnika) działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. NSA nie kwestionuje okoliczności faktycznych, które zostały powołane we wniosku, tj. choroby pełnomocnika skarżącej. W oparciu o złożone do akt dokumenty, w tym zwolnienia lekarskie nie ulega wątpliwości, że pełnomocnik przebywała na zwolnieniu lekarskim. W orzecznictwie ugruntowane jest przy tym stanowisko, zgodnie z którym zwlekanie z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia terminu nie może stanowić o zawinionym uchybieniu terminu. Jednakże oceniając wniosek o przywrócenie terminu trzeba wziąć pod uwagę całokształt okoliczności, które miały miejsce w rozpoznawanej sprawie. W przedmiotowej sprawie kluczowe zdaje się zbadanie czy nagła choroba pełnomocnika, nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą lub załatwienie sprawy w inny możliwy sposób. Profesjonalny pełnomocnik, który decyduje się złożyć wniosek w ostatnich dniach terminu, winien mieć bowiem na uwadze konieczność podjęcia działań mających na celu zachowanie terminu i tym samym zabezpieczenie interesów swojego mocodawcy – również gdy w czasie tym wystąpiły okoliczności, na które nie miał wpływu (choroba), a jego stan nie był na tyle ciężki i nagły, że wymagał przykładowo leczenia szpitalnego lub kontakt z nim był niemożliwy. Jedynie gdy strona postępowania nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Tym bardziej uznać należy, że ze zwolnienia lekarskiego nie wynika, iż skarżąca nie była w stanie nawet wykonać telefonu, by posłużyć się inną osobą w celu dochowania terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie. Należy mieć przy tym na uwadze, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia nie jest skomplikowanym pismem procesowym – do jego prawidłowości wystarczy pisemne, jednozdaniowe stwierdzenie, że wnosi się o pisemne uzasadnienie wyroku. Skoro zaś przyczyną uchybienia terminu świadczącą o braku winy może być tylko szczególnie ciężki przypadek losowy, który paraliżuje możliwość działania samodzielnego (w tym jak w niniejszej sprawie również za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej) lub za pomocą osoby trzeciej, a pełnomocnik skarżących nie wykazała, by próbowała usunąć przeszkodę przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, to zawarte we wniosku o przywrócenie terminu argumenty nie uprawdopodabniają braku winy pełnomocnika strony skarżącej w uchybieniu temu terminowi. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji