II FZ 314/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 16 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 2421/08 w sprawie ze skargi E. N. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 25 czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 3 lipca 2009 r., III SA/Wa 2421/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił E. N. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. N. na postanowienie Ministra Finansów z 25 czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następujący, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: E. N., wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że z działalności gospodarczej osiąga dochody w wysokości ok. 1.700 zł brutto, ponadto oświadczyła, że za styczeń 2009 poniosła stratę w wysokości 571 zł natomiast za marzec 2009 r. w wysokości 3.000 zł. Na utrzymaniu ma troje dzieci, spłaca kredyt mieszkaniowy w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Podała, że ponosi następujące wydatki: czynsz za mieszkanie w wysokości 380,93 zł., opłaty za gaz w wysokości 65 zł, opłaty za wodę w wysokości 28,05 zł, opłaty za ogrzewanie w wysokości 119,66 zł, opłaty za prąd w wysokości 54,00 zł. Ze względu na chorobę ponosi koszty leczenia w wysokości 400 zł miesięcznie oraz koszty leczenia dziecka w wysokości 400 zł. Dodatkowo skarżąca w styczniu 2009 r. zaciągnęła kredyt na prowadzoną działalność gospodarczą (otwarcie nowego sklepu) w wysokości 60.000 zł a rata miesięczna wynosi 1800 zł. W związku z wymienionymi zobowiązaniami nie jest w stanie uiścić kwoty wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto wskazała, że posiada mieszkanie o wielkości 62 m- oraz działkę budowlaną w N. o powierzchni 7 arów należącą do jej syna. W odpowiedzi na wezwanie sądu pierwszej instancji do nadesłania szeregu dokumentów uzupełniających przedstawienie stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej pełnomocnik skarżącej nadesłał: - kopię zeznania podatkowego za rok 2007 r. - kopię zeznania podatkowego za rok 2008 r. - kopię aktualnego bilansu zysków i strat - kopię zestawień przychodów za miesiąc styczeń - kwiecień 2009 r. - kopię dokumentów obrazujących miesięczne wydatki na utrzymanie skarżącej Ponadto pełnomocnik poinformował, że cała kwota kredytu zaciągniętego w styczniu 2009 r. została wykorzystana na rozwój działalności skarżącej, która od 3 miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim. 3. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji, powołując się na treść art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazał, że przedstawione oświadczenia skarżącej nie dają dostatecznych podstaw do zwolnienia z kosztów sądowych. Skarżąca nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i nie uprawdopodobniła, iż zapłacenie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w utrzymania koniecznym dla niej i rodziny. Zdaniem sądu w odpowiedzi na wezwanie przedstawiając swoją sytuację majątkową w żaden sposób nie wykazała wszystkich źródeł utrzymania, zwłaszcza nie przedstawiła dochodów uzyskiwanych przez swojego męża. Skarżąca nie ustosunkowała się również do wezwania sądu dotyczącego nadesłania wyciągu z rachunków bankowych skarżącej oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące. Zdaniem sądu pierwszej instancji skoro skarżąca ponosi obciążenia związane ze spłatą kredytu, które spłaca w miesięcznych ratach a także ponosi koszty związane z opłaceniem usług profesjonalnego pełnomocnika to dysponuje ona środkami finansowymi w celu pokrycia powyższych wydatków a tym bardziej wpisu od skargi w kwocie 100 zł. 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w związku z czym wniosła o jego uchylenie i załatwienie sprawy zgodnie ze złożonym wnioskiem. W uzasadnieniu wskazano między innymi, ze skarżąca znajduje się wraz ze swoją rodziną w trudnej sytuacji majątkowej. Ponosi koszty kredytów i leczenia a uzyskiwana kwota 1.683,14 zł z tytułu działalności gospodarczej nie pozwala na pokrycie wymaganego w sprawie wpisu. Powołano się także na fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 23 kwietnia 2008 r., I FZ 101/08 przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Mając powyższe na uwadze w pierwszej kolejności należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie wysokość wpisu od skargi wynosi 100 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącej pozwala jej na uiszczenie wpisu od skargi. Uzyskuje ona stały dochód z prowadzonej działalności gospodarczej a jak wynika ze złożonego zeznania podatkowego za 2007 r. prowadzona działalność gospodarcza generuje znaczny przychód - 266.251, 79 zł za 2007 r. oraz 286.873,63 zł za 2008 r. Co prawda skarżąca ponosi co miesiąc wydatki związane z obsługą kredytu jak też i utrzymaniem domu, jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uiszczenie kwoty 100 zł nie będzie stanowiło uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Słusznie ponadto sąd pierwszej instancji podniósł na niekorzystną dla skarżącej okoliczność, iż w nadesłanych dokumentach źródłowych nie wskazała ona dochodów uzyskiwanych przez swojego męża ani nie przedstawiła wyciągów ze swoich rachunków bankowych ani osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie uzupełnienie tych dokumentów w świetle art. 252 p.p.s.a. ma niewątpliwy wpływ na negatywną ocenę stanu majątkowego rodziny wnioskodawczyni z punktu widzenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się zaś do postanowienia wydanego w sprawie I FZ 101/08, to należy zauważyć, że w sprawie tej skarżąca została przez Sąd zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu w dwunastu sprawach - łącznie w wysokości 1.293 zł. Wnioskowana kwota o przyznanie prawa pomocy była jednak zdecydowanie wyższa niż kwota wpisu w rozpoznawanej sprawie. Na koniec należy skazać, że w razie zasadności wniesionej przez podatniczkę skargi, uiszczony przez nią wpis zostanie jej zwrócony. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.