II OSK 1199/21

TEZY Art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu obowiązującym od 1 maja 2017 r. należy rozumieć w ten sposób, że polskie pochodzenie wskazanych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji przodków cudzoziemca ubiegającego się o udzielenie zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach może być wykazywane jedynie dowodami z dokumentów. SENTENCJA Dnia 2 marca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędzia del. WSA Tomasz Stawecki po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej S. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 984/20 w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 984/20, oddalił skargę obywatela Ukrainy S. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] listopada 2019 r., którą utrzymano w mocy, wydaną na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2018 r. o odmowie udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt stały. W skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329) w zw. z art. 7, art. 77 i art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), polegające na: - wybiórczej i sprzecznej z zasadami doświadczenia życiowego ocenie materiału dowodowego sprawy przejawiającej się w błędnym przyjęciu, że fakt wykazania uczęszczania przez brata babki skarżącego (A. S.) M. S. do szkoły z językiem polskim nie ma znaczenia dla sprawy, w sytuacji, gdy okoliczność ta potwierdza, że A. S. była wychowywana w domu, w którym kultywowano polskie tradycje narodowe, - pominięciu przy ocenie materiału dowodowego faktu, że podpis w wykazie deklaracji polskich jest podpisem na wniosku o "pozostawienie dotychczasowego stanu to jest polskiego języka nauczania", - sprzecznym z zasadami logiki uznaniu za nieudowodniony fakt istnienia osób narodowości polskiej w rodzinie skarżącego przy jednoczesnym uznaniu za wiarygodne jego zeznań co do związku z Polską, w szczególności faktu, że języka polskiego i polskich tradycji nauczył się w rodzinie. Ponadto w skardze kasacyjnej stwierdzono, że wskazane naruszenie przepisów postępowania doprowadziło "do błędnego niezastosowania" art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 609). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżący przedstawił dokument stwierdzający pobieranie przez M. S. (brata babki skarżącego) na wniosek jego ojca J. S. (pradziadka skarżącego) nauki języka polskiego. W ocenie skarżącego dowodzi to, że pradziadek skarżącego J. S. był polskiej narodowości. W związku z tym skarżący twierdził, że narodowości polskiej była także córka J. S. i babka skarżącego A. S.. Według skarżącego "nie sposób przyjąć, że J. S. inaczej wychowywał (...) syna M. niż [córkę] (...) A.". Zdaniem skarżącego "(n)iewątpliwie zatem w domu rodzinnym baki [skarżącego] (...) A. [S.] kultywowano polskie tradycje narodowe, co zostało przez nią przeniesione na potomków, w tym na [skarżącego] (...). Kultywowanie polskich tradycji w rodzinie skarżącego ma potwierdzać także nie zakwestionowany przez Sąd pierwszej instancji oraz organy administracji obu instancji fakt, że skarżący nauczył się języka polskiego w domu. Wskazana przez skarżącego błędna ocena materiału dowodowego doprowadziła, jak wywiedziono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, do nieprawidłowego uznania, że skarżący nie spełnił wymogów stawianych w ustawie o repatriacji. We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zrzeczono się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę NSA uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna. Zgodnie z obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej decyzji art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2094 ze zm.) zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi na czas nieoznaczony, na jego wniosek, jeżeli jest osobą o polskim pochodzeniu i zamierza osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. W myśl wówczas obowiązującego art. 195 ust. 2 powołanej ustawy do ustalenia polskiego pochodzenia takiej osoby należało stosować przepisy art. 5 ust. 1 oraz odpowiednio przepisy art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1472). Według art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji za osobę polskiego pochodzenia uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki: 1) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej; 2) wykaże ona swój związek z polskością. Natomiast w art. 6 ust. 1 ustawy o repatriacji stanowi się, że dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być dokumenty, wydane przez polskie władze państwowe lub kościelne, a także przez władze byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczące wnioskodawcy lub jego rodziców, dziadków lub pradziadków, a w szczególności: 1) polskie dokumenty tożsamości; 2) akty stanu cywilnego lub ich odpisy albo metryki chrztu poświadczające związek z polskością; 3) dokumenty potwierdzające odbycie służby wojskowej w Wojsku Polskim, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej; 4) dokumenty potwierdzające fakt deportacji lub uwięzienia, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej; 5) dokumenty tożsamości lub inne dokumenty urzędowe zawierające wpis informujący o narodowości polskiej, zaś w art. 6 ust. 2 powołanej ustawy stanowi się, że dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być również inne dokumenty, a w szczególności: 1) o rehabilitacji osoby deportowanej, zawierające wpis informujący o jej narodowości polskiej; 2) potwierdzające prześladowanie osoby ze względu na jej polskie pochodzenie. Dla wykładni powołanych przepisów ważne są dotychczasowe zmiany art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach. Istotne zmiany powołanego przepisu polegały na tym, że na skutek ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 858), która weszła w życie 1 maja 2017 r., powołany przepis w celu określenia sposobu ustalania polskiego pochodzenia odsyłał, nie jak przed zmianą do art. 5 ust. 1 - 3 ustawy o repatriacji, ale tylko do art. 5 ust. 1 tej ustawy. Nadto ustawą z dnia 24 listopada 2017 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 107), która weszła w życie 12 lutego 2018 r., art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach zmieniono dodatkowo w ten sposób, że zamieszono w nim odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji. Art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji stanowi, że warunek uznania polskiego pochodzenia określony w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji, czyli warunek polegający na tym, że co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej, uważa się za spełniony, jeżeli co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków potwierdziło swoją przynależność do Narodu Polskiego przez, w szczególności, pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów. W ocenie NSA ta zmiana, mianowicie pominięcie art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji, który stwarzał szerokie możliwości wykazywania polskiego pochodzenia, wskazuje na wolę ustawodawcy większego sformalizowania i tym samym zobiektywizowania ustalenia polskiego pochodzenia. Cel ten potwierdza późniejsze dodanie do art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach odesłania do odpowiedniego stosowania w celu wykazania polskiego pochodzenia art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repartycji, czyli przepisu wyraźnie wskazującego, że dowodem polskiego pochodzenia mogą być przykładowo określone dokumenty. Uwzględniając powyższe, w ocenie NSA rozpoznającego sprawę art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu obowiązującym od 1 maja 2017 r. należy rozumieć w ten sposób, że polskie pochodzenie wskazanych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji przodków cudzoziemca ubiegającego się o udzielenie zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach może być wykazywane jedynie dowodami z dokumentów. Mając na uwadze wyżej przedstawioną wykładnię przepisów prawa zauważyć należy, że jedynym dowodem z dokumentu, który mógł potwierdzać polskie pochodzenie przodków skarżącego, jest deklaracja dotycząca nauczania w szkole w języku polskim. Deklaracja ta została złożona przez pradziadka skarżącego i może poświadczać jedynie jego polskie pochodzenie. NSA nie neguje przy tym wątpliwości, jakie podnoszono w postępowaniu administracyjnym, co do tego dowodu wynikające z jego charakteru oraz tego, że deklaracja ta została złożona na terenach Rzeczypospolitej Polskiej w granicach przed 1 września 1939 r. i nie musiała być wyrazem polskości jej autora. Rozstrzyganie tych wątpliwości nie jest jednak konieczne, gdyż jest to jedyny ewentualny dokument poświadczający polskie pochodzenie przodka skarżącego, który przy tym, co istotne, dotyczy jednego pradziadka skarżącego. Jest to o tyle istotne, że według art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o repatriacji w zw. z art. 195 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach za osobę polskiego pochodzenia uznaje się osobę, której co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej. Wskazana deklaracja nie może być natomiast dowodem na polskie pochodzenie babki skarżącego, gdyż nie zawiera ona żadnej informacji o jej polskiej narodowości, zaś wnioskowanie, które przedstawia się w skardze kasacyjnej, czyli wywodzenie narodowości dzieci z narodowości rodziców nie jest uprawnione, gdyż narodowość jest elementem samoświadomości każdego człowieka. Zatem w celu wykazania polskiego pochodzenia babki skarżącego konieczne byłoby przedstawienie dokumentu, z którego wynikała by informacja o jej polskim pochodzeniu. Takiego dokumentu skarżący nie przedstawiał. Wręcz przeciwnie, przedstawił odpis aktu urodzenia swojej matki, w którym widnieje wpis o ukraińskiej narodowości jego babki H. (A.) S. Mając powyższe na uwadze NSA uznał, że skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach. W tym stanie rzeczy NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. Wobec tego, że skarżący w skardze kasacyjnej zrzekł się rozprawy, a organ administracji w terminie czternastu dni od dnia doręczenia mu odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, NSA – na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. – skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.