XIII Ga 658/18

<p>Sygn. akt XIII Ga 658/18</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wyrokiem z dnia 15 marca 2018 roku, wydanym w sprawie z powództwa <span class="anon-block">W. D.</span> przeciwko <span class="anon-block"> (...) spółce akcyjnej</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> o zapłatę kwoty 3 028,23 złotych, Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim w pkt 1. zasądził od pozwanego <span class="anon-block"> (...) spółki akcyjnej</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> na rzecz powoda <span class="anon-block">W. D.</span> kwotę 2 516,41 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 12 sierpnia 2015 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 300,00 złotych, w pkt 2. oddalił powództwo w pozostałej części, w pkt 3. przyznał powodowi <span class="anon-block">W. D.</span> prawo zwrotu kosztów procesu w części od pozwanego proporcjonalnie do stopnia uwzględnienia powództwa, przekazując sprawę w zakresie szczegółowego wyliczenia kosztów referendarzowi sądowemu, sygn. akt V GC 2570/15 <em> <!-- -->(wyrok k. 155).</em> </p> <p>Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany – <span class="anon-block"> (...) spółka akcyjna</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> - zaskarżając go w zakresie pkt 1 i 3.</p> <p>Zaskarżonemu wyrokowi Skarżący zarzucił naruszenie:</p> <p>1. prawa materialnego, tj.:</p> <p>a) <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 471)">art. 471 k.c.</a> poprzez jego błędne zastosowanie;</p> <p>b) <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> poprzez jego niezastosowanie,</p> <p>2. zasady swobodnej oceny dowodów (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>) poprzez poczynienie całkowicie dowolnego ustalenia jakoby pozwany zawarł z poszkodowanym bliżej niesprecyzowaną umowę ubezpieczenia mającą stanowić podstawę jego odpowiedzialności w sprawie.</p> <p>Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje wedle norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego <em> <!-- -->(apelacja k. 169 – 171).</em> </p> <p>Powód, w odpowiedzi na apelację pozwanego, wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych <em> <!-- -->(odpowiedź na apelację k. 189 – 191).</em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja pozwanego okazała się trafna i zasługiwała na uwzględnienie w zaskarżonej części.</p> <p>Podniesione przez Skarżącego w apelacji zarzuty Sąd odwoławczy uznał za zasadne.</p> <p>Rację ma Skarżący, gdy czyni Sądowi Rejonowemu zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>) poprzez poczynienie całkowicie dowolnego ustalenia jakoby pozwany zawarł z poszkodowanym bliżej niesprecyzowaną umowę ubezpieczenia, mającą stanowić podstawę jego odpowiedzialności w sprawie. Skoro strona powodowa nie zaoferowała w niniejszej sprawie dowodu z dokumentu w postaci takiej dodatkowej umowy ubezpieczenia zawartej przez poszkodowanego z pozwanym (ubezpieczycielem poszkodowanego wyłącznie z tytułu umowy odpowiedzialności posiadaczy pojazdów mechanicznych), to dowolnym i nieuprawnionym było ustalenie i uznanie przez Sąd Rejonowy, że pozwany posiada legitymację bierną w niniejszym procesie.</p> <p>W tym miejscu przypomnieć należy, że w odróżnieniu od zdolności sądowej i zdolności procesowej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kodeks postępowania cywilnego</a> nie zawiera definicji legalnej legitymacji procesowej. W nauce prawa postępowania cywilnego, jak i w praktyce sądowej przyjmuje się jednak na ogół, że legitymacja procesowa jest właściwością podmiotu w stosunku, do którego sąd może rozstrzygnąć o istnieniu albo nieistnieniu indywidualno–konkretnej normy prawnej przytoczonej w powództwie. Legitymacja procesowa jest, więc zawsze powiązana z normami prawa materialnego. Sąd dokonuje oceny istnienia legitymacji procesowej strony w chwili orzekania, co do istoty sprawy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 1)">art. 316 § 1 k.p.c.</a>), a stwierdziwszy brak legitymacji procesowej (zarówno czynnej, jak i biernej), zamyka rozprawę i wydaje wyrok oddalający powództwo.</p> <p>Powód – <span class="anon-block">W. D.</span> wywodził swą legitymację czynną w stosunku do pozwanego – <span class="anon-block"> (...) spółki akcyjnej</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> - z zawartej z <span class="anon-block">D. B.</span> (poszkodowanym, którego samochód marki <span class="anon-block">B.</span> o <span class="anon-block">nr rej (...)</span> uległ w dniu 12 lipca 2015 r. uszkodzeniu w wypadku komunikacyjnym) w dniu 5 listopada 2015 roku umowy przelewu na podstawie, której poszkodowany (cedent) przeniósł na powoda (cesjonariusza) wierzytelność o zapłatę odszkodowania za szkodę w pojeździe marki <span class="anon-block">B.</span> <span class="anon-block">NR rej. (...)</span> powstałą na skutek zdarzenia z dnia 12 lipca 2015 roku, w której zaznaczono, że sprawca wypadku poruszał się pojazdem posiadającym ważne ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych zawarte z <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> </p> <p>Okolicznością niesporną w sprawie był fakt, że ubezpieczycielem sprawcy szkody było <span class="anon-block"> (...) spółka akcyjna</span> w <span class="anon-block">S.</span>, a pozwany ubezpieczyciel likwidował jedynie tę szkodę w ramach tzw. „liwidacji bezpośredniej”. W świetle, czego koniecznym dla rozstrzygnięcia sprawy jest dokonanie oceny prawnej skuteczności wobec pozwanego umowy cesji wierzytelności, zwłaszcza wobec podniesionego przez pozwanego zarzut braku legitymacji biernej procesowej.</p> <p>Zauważyć należy, że przedmiotem cesji między poszkodowanym <span class="anon-block">D. B.</span>, a powodem – <span class="anon-block">W. D.</span> mogłaby być wyłącznie wierzytelność przysługująca poszkodowanemu przeciwko ubezpieczycielowi sprawcy szkody, a tym nie jest strona pozwana. <span class="anon-block"> (...) spółka akcyjna</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną <span class="anon-block">D. B.</span> przez sprawcę wypadku komunikacyjnego. Wskazanie w umowie przelewu wierzytelności, że poszkodowany (cedent) przelewa na rzecz powoda (cesjonariusza) wszelkie prawa do odszkodowania, jakie przysługują mu od <span class="anon-block"> (...) spółki Akcyjnej</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> nie przeniosło tych praw na powoda, gdyż sprawca szkody był ubezpieczony z tytułu odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w innym, niż wskazany w umowie, zakładzie ubezpieczeń, a zatem poszkodowanemu nie przysługiwała z tego tytułu wierzytelność wobec pozwanego ubezpieczyciela.</p> <p>Nie zasługuje na akceptację prezentowane przez powoda stanowisko, że z faktu, iż pozwany ubezpieczyciel podejmował, na zlecenie poszkodowanego, czynności w ramach bezpośredniej likwidacji szkody, wynika, że ponosi on względem powoda odpowiedzialność w takim samym zakresie jak ubezpieczyciel w ramach umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.</p> <p>Wskazać należy, że podstawą prawną działań podejmowanych przez pozwanego - <span class="anon-block"> (...) spółkę akcyjną</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> - w ramach tzw. bezpośredniej likwidacji szkody był obowiązujący od dnia 1 stycznia 2016 roku przepis art. 4 ust. 10 ustawy z dnia 11 września 2015 roku o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2018, poz. 999 ze zm.) przewidujący, że zakład ubezpieczeń może – również na wniosek uprawnionego z umowy ubezpieczenia – podjąć się wykonania czynności ubezpieczeniowych związanych z ustalaniem przyczyn i okoliczności zdarzeń losowych, ustalaniem wysokości szkód oraz rozmiaru odszkodowań (art. 4 ust. 9 pkt 1 i 2 ww. ustawy), a także ich wypłacaniem i to także w przypadku, gdy umowy te zawarte są z innym zakładem ubezpieczeń.</p> <p>Likwidacja szkody tzw. bezpośrednia polega na tym, że na podstawie umowy zlecenia zawartej z poszkodowanym zakład ubezpieczeń ustala sprawcę określonej szkody komunikacyjnej, rozmiar i wysokość tej szkody i wypłaca świadczenie równe temu, jakie przysługuje poszkodowanemu z polisy OC sprawcy. <span class="anon-block"> (...)</span> tzw. bezpośredniej likwidacji szkody opiera się na umowie pomiędzy ubezpieczycielami, na mocy której zgadzają się oni na rozliczanie szkód spowodowanych przez sprawców ubezpieczonych w drugim zakładzie ubezpieczeń. Umowa taka nie ma jednak żadnego wpływu na ustalenie odpowiedzialności za wypadek drogowy. W dalszym ciągu zobowiązanym do naprawienia szkody wobec poszkodowanego pozostaje sprawca kolizji oraz jego ubezpieczyciel od odpowiedzialności cywilnej w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej za szkodę.</p> <p>Sąd Okręgowy podziela pogląd pozwanego, że z momentem wypłaty bezspornej części odszkodowania stosunek zobowiązaniowy łączący poszkodowanego z ubezpieczycielem, wynikający z zawartej umowy zlecenia w ramach bezpośredniej likwidacji szkody, wygasa. Natomiast w pozostałym zakresie tj. w odniesieniu do dalszych roszczeń podnoszonych przez poszkodowanego, bądź cesjonariusza, w związku z ich niezadowoleniem z wysokości przyznanego i wypłaconego odszkodowania, pozostaje dochodzenie roszczenia przeciwko ubezpieczycielowi sprawcy zdarzenia. Ryzyko niezadowolenia ze sposobu ustalenia i wysokości odszkodowania obciąża poszkodowanego, a źródłem i podstawą dalszych roszczeń odszkodowawczych pozostaje umowa OC zawarta pomiędzy sprawcą zdarzenia szkodzącego, a jego ubezpieczycielem. Bezpośrednia likwidacja szkody nie legitymuje, zatem biernie zakładu ubezpieczeń, który takiej likwidacji na podstawie umowy zlecenia się podjął celem przyspieszenia procedury likwidacji szkody.</p> <p>W niniejszej sprawie powód, jak słusznie wskazał to Skarżący, nie mógł wywodzić legitymacji biernej <span class="anon-block"> (...) spółki akcyjnej</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> z odpowiedzialności kontraktowej opartej na umowie zlecenia zawartej z poszkodowanym, gdyż nie wykazał, że zawarta została umowa zlecenia, dotycząca likwidacji szkody w pełnym zakresie, pomiędzy poszkodowanym a pozwanym. Kwestia wykazania zaś legitymacji procesowej stron leży – zgodnie z ogólną zasadą rozkładu ciężaru dowodu – po stronie powodowej, jako wywodzącej z tego faktu skutki prawne, a nie po stronie pozwanego. W braku takiej umowy powołany wyżej przepis o likwidacji bezpośredniej szkody nie może zaś stanowić samodzielnej podstawy odpowiedzialności pozwanego i jego legitymacji procesowej.</p> <p>Nadto, wypłaty odszkodowania na rzecz poszkodowanego w kwocie 3 274,49 złotych nie można kwalifikować, jako uznania roszczenia wobec powoda, gdyż została ona dokonana w oparciu o stosunek zobowiązaniowy łączący <span class="anon-block"> (...) spółkę akcyjną</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> z poszkodowanym z tytułu bezpośredniej likwidacji szkody, co nie rodziło żadnych skutków prawnych wobec powoda. W konsekwencji, roszczenie wobec pozwanego winno zostać oddalone z braku legitymacji procesowej po jego stronie.</p> <p>Reasumując Sąd I instancji, wbrew zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu, nieprawidłowo uznał, iż pozwany posiadał legitymację bierną, wobec czego należało uwzględnić apelację pozwanego w zaskarżonej części.</p> <p>Mając na uwadze powyższe na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1. w ten sposób, że oddalił powództwo, co do kwoty 2 516,41 złotych i odsetek ustawowych od tej kwoty oraz co do kwoty 300,00 złotych.</p> <p>Konsekwencją powyższej zmiany jest również zmiana zaskarżonego wyroku w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631349" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 (§ 6 pkt. 3)">pkt 3</a>. w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Sąd II instancji uwzględniając zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, wynikającą z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a>, zasądził od powoda, jako strony przegrywającej proces w całości, na rzecz pozwanego kwotę 617,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Na koszty te złożyły się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 złotych oraz kwota 600,00 złotych- wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego, będącego radcą prawnym (ustalone na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631349" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 (§ 6;§ 6 pkt. 3)">§ 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu</a> - tekst jednolity Dz. U. z 2013 roku, poz. 490).</p> <p>O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 99)">art. 99 k.p.c.</a> i w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1 k.p.c.</a> Powód przegrał postępowanie apelacyjne w całości w związku, z czym powinien zwrócić stronie przeciwnej poniesione przez nią koszty tego postępowania, tj. kwotę 591,00 złotych, na którą złożyły się: opłata od apelacji w wysokości 141,00 złotych i 450,00 złotych wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego, będącego radcą prawnym (ustalone na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391 § 2;art. 391 § 2 pkt. 3)">§ 2 pkt 3</a> w związku z § 10 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych - tekst jednolity z dnia 3 stycznia 2018 roku, Dz. U. 2018 roku, poz. 265).</p> <p>Iwona Godlewska Beata Matysik Piotr Chańko </p> </div>