I GSK 408/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Jerzy Sulimierski (spr.) Sędzia del. WSA Marzenna Kosewska Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Sz 736/08 w sprawie ze skargi T.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od T.M. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w S. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE UZASADANIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z 11 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Sz 736/08 oddalił skargę T.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z [...] października 2008 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy: Dyrektor Urzędu Celnego w S. decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. skierowaną do K.P., Z.S. i T.M. (skarżący) stwierdził, że w dniu 17 maja 1999 r., na skutek nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny samochodu ciężarowego, określił kwotę długu celnego i odsetek. Decyzją ostateczną z dnia [...] maja 2005 r. Dyrektor Izby Celnej uchylił decyzję z [...] listopada 2001 r. w stosunku do K.P. i w tym zakresie umorzył postępowanie, zaś w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy. Pismem z dnia 11 lutego skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności ww. decyzji oraz umorzenie postępowania zakończonego decyzją z [...] listopada 2001 r. Powołując się na art. 2652 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.), zgodnie z którym organ celny nie wszczyna postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli upłynęły trzy lata od powstania długu celnego, Dyrektor Izby Celnej w S. decyzją z dnia [...] marca 2008 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wskazując, że upłynął termin do złożenia takiego wniosku. Orzekając na skutek odwołania skarżącego, Dyrektor Izby Celnej w S. decyzją z dnia [...] października utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. Wskazał, że świetle art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) w niniejszej sprawie należy stosować przepisy Kodeksu celnego mimo, że ten przestał obowiązywać z dniem wstąpienia Polski do Unii Europejskiej. Wobec powyższego należało przyjąć, że skoro dług celny w rozpoznawanej sprawie powstał w dniu 17 maja 1999 r., a wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji został nadany w dniu 2008 r., to termin do jego złożenia został przekroczony w świetle art. 2652 Kodeksu celnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalając skargę stwierdził, że organy celne prawidłowo w rozpoznawanej sprawie zastosowały przepisy ustawy Kodeks celny, zgodnie z art. 26 ustawy – przepisy wprowadzające Prawo celne. Przepis ten należy interpretować, w ocenie Sądu w ten sposób, że do postępowań dotyczących długu celnego powstałego przed dniem 1 maja 2004 r. należy stosować obowiązujące przed tą datą zarówno przepisy materialne i procesowe. Zasada ta dotyczy zarówno spraw, które po dniu 1 maja 2004 r. były w toku, jak i spraw po tej dacie wszczętych, ale dotyczących długu celnego powstałego przed tą datą. WSA w S. wyjaśnił, że w myśl art. 262 Kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych zastosowanie miały przepisy Działu IV Ordynacji podatkowej, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. W Ordynacji uregulowane są instytucje nadzwyczajnego wzruszania decyzji administracyjnych, tj. stwierdzenia nieważności i wznowienia postępowania. Jednakże Kodeks celny w art. 2652 wyłącza możliwość stosowania w zakresie w nim unormowanym przepisów Ordynacji podatkowej. Z akt sprawy wynika, że dług celny powstał w dniu 17 maja 1999 r., wobec tego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji złożony w urzędzie pocztowym w dniu 29 listopada 2005 r., uchybiał terminowi zawartemu w art. 2622 Kodeksu celnego. T.M. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., na skutek niezastosowania przewidzianych ustawą, obowiązkowych środków mających na celu usunięcie naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczyła skarga, co było niezbędne dla jej końcowego załatwienia, poprzez zaniechanie wykonania obowiązku uchylenia zaskarżonej decyzji i uchylenia decyzji w obu instancjach, - art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. poprzez zaniechanie realizacji obowiązku uchylenia decyzji, która została wydana z naruszeniem przepisów zawartych w art. 26 ustawy wprowadzającej ustawę – Prawo celne, polegające na zastosowaniu nieobowiązującej w czasie orzekania normy prawnej, to jest art. 2652 Kodeksu celnego, podczas gdy w sprawach dotyczących długu celnego powstałego przed 1 maja 2004 r. stosować należy nowe przepisy proceduralne w brzmieniu określonym ustawą z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622), czyli naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie norm zawartych w: - art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne, polegające na zastosowaniu nieobowiązującej w czasie orzekania normy prawnej, tj. art. 2652 Kodeksu celnego, podczas gdy w sprawach dotyczących długu celnego powstałego przed 1 maja 2004 r. stosować należy nowe przepisy proceduralne w brzmieniu określonym ustawą – Prawo celne, - art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie , że uchybienie organów celnych prowadzących postępowanie mogą powodować ujemne konsekwencje dla podatnika oraz, że błędy popełnione przez prawodawcę (niejasność przepisów), jak i organ, stosujący prawo (nieprawidłowa wykładnia) mogą obciążać stronę postępowania, podczas gdy w rzeczywistości podatnik, działający w dobrej wierze i w zaufaniu do obowiązującego porządku prawnego, nie może ponosić ujemnych następstw błędów popełnianych przez organy stanowiące i stosujące prawo, - art. 120 Ordynacji podatkowej poprzez błędne uznanie, że w przedmiotowej sprawie organy podatkowe nie naruszyły obowiązku prowadzenia postępowania na podstawie przepisów prawa, tj. naruszenia przepisów zawartych w art. 121 § , art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator podniósł, ze w jego ocenie nie ulega wątpliwości, że organ celny zobowiązany był stosować prawo materialne w brzmieniu sprzed 1 maja 2004 r., natomiast w przypadku przepisów proceduralnych w brzmieniu nadanym im po zmianie ustawy Kodeks celny. Nie ma bowiem żadnego przepisu intertemporalnego, który czynił by wyjątek od ogólnie przyjętej zasady, iż po zmianie przepisów stosować należy nowe uregulowania dotyczące postępowania. Powołując się na zasady legalizmu i praworządności oraz zasadę działania organów w sposób budzący zaufanie kasator podniósł, że niedopuszczalne jest, aby przy stosowaniu przepisów prawa materialnego organ podatkowy rozstrzygał na niekorzyść strony wszelkie niejasne przepisy, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie. W razie wątpliwości odnośnie do zastosowanej wykładni, należałoby stosować taka interpretację, która nie byłaby krzywdząca dla podatnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednakże z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W badanej sprawie nie występują żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. 1.Nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 135 p.p.s.a. Granice postępowania sądowoadministracyjnego wyznacza materialny stosunek administracyjnoprawny, który stanowi przesłankę do wszczęcia postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji. Art. 135 ma zastosowanie tylko w razie uwzględnienia skargi. Oddalając zaś skargę w trybie nadzwyczajnym, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w S. z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], Sąd I instancji nie miał prawnych podstaw do zastosowania przepisu art. 135 p.p.s.a. 2.Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez "błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie" art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. z 2004 r., Nr 68, poz. 623) wskutek zastosowania art. 2652 Kodeksu celnego z dnia 9 stycznia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 75, poz. 802), podczas gdy – zdaniem skarżącego - w sprawie długu celnego powstałego przed 1 maja 2004 r. należy stosować nowe przepisy proceduralne w brzmieniu określonym ustawą z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. z 2004 r., Nr 68, poz. 622). Zgodnie z art. 1 powołanej ustawy dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny, przedmiotem jej regulacji są zasady i tryb przywozu towarów na polski obszar celny i wywozu towarów z polskiego obszaru celnego, związane z tym prawa i obowiązki osób oraz uprawnienia i obowiązki organów celnych. Nie powinno więc budzić wątpliwości, że Kodeks celny zawiera zarówno przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. Zgodnie z brzmieniem art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Przez normatywnie określone pojęcie "sprawy dotyczące długu celnego" należy rozumieć nie tylko przepisy prawa materialnego, ale również przepisy proceduralne, obowiązujące przed akcesją do Unii Europejskiej (vide: wyrok NSA z 19.03.2009 r. I GSK 698/07; wyrok NSA z dnia 16.05.2007 r. I GSK 1518/06). Dotyczy to zarówno spraw, które po dniu 1 maja 2004 r. były w toku, jak i spraw, które zostały wszczęte po tej dacie, ale dotyczą długu celnego, który powstał przed datą akcesji. Art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego określa negatywną przesłankę ograniczającą termin do stwierdzenia nieważności decyzji. Termin ten, po upływie którego organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (a także nie wznawia postępowania), został zatem określony przepisem szczególnym, zawierającym samodzielne uregulowanie, wyłączającym stosowanie przepisów Działu IV Ordynacji podatkowej, do którego w zakresie spraw celnych odsyła art. 262 Kodeksu celnego; tym samym wyłączając odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji (por. wyrok NSA z dnia 17.12. 2008 r. I GSK 144/08). Termin określony przepisem art. 2652 wyznacza jego bieg od dnia długu celnego. W niniejszej sprawie - od dnia 17 maja 1999 r. w związku z wprowadzeniem na polski obszar celny samochodu ciężarowego marki Mercedes. Skoro zgłoszenie celne zostało przyjęte w tej dacie, Wojewódzki Sąd Administracyjny niewadliwie stwierdził, iż wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji złożony w dniu 29 listopada 2005 r. (ponowiony przez pełnomocnika strony w dniu 15 lutego 2008 r.) wniesiony został po upływie terminu, o którym mowa w art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego. 3. Zarzuty procesowe zawarte w skardze kasacyjnej mają ścisłe powiązanie z zarzutem naruszenia prawa materialnego, tj. art. 26 cyt. wyżej ustawy - Przepisy wprowadzających ustawę Prawo celne. W opisanym stanie faktycznym i prawnym sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 120, art. 121 § 1, art. 122, 187 § 1, art. 191, art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjna na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.