I SA/Lu 358/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz, Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca), Małgorzata Fita, Protokolant Referent stażysta Julita Urbaś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 września 2009 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz K. B. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 czerwca 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu odwołania K. B. od postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 13 kwietnia 2007 r. odmawiającego uznania wniesionych zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego należności z tytułu odsetek od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2000 r. i umarzającego jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie wstrzymania postępowania egzekucyjnego, uchylił w całości zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe. Z zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynikało, że w dniu 2 stycznia 2007 r. do Urzędu Skarbowego wpłynął wniosek K. B. (reprezentowanego przez pełnomocnika radcę prawnego I. K.), datowany na dzień 27 grudnia 2006 r. w zakresie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zarzutów. We wniosku pełnomocnik zarzucał przedawnienie egzekwowanego obowiązku (art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), niespełnienie wymogów formalnych określonych w art. 27 tejże ustawy, prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, w której egzekwowany obowiązek nie był jeszcze wymagalny (art. 33 pkt 2 ustawy) oraz nieskuteczne doręczenie odpisów tytułów wykonawczych. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2007 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił uznania wniesionych zarzutów wskazując, że są one bezzasadne oraz umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie wstrzymania postępowania egzekucyjnego wskazując, iż w dacie wniesienia zarzutów postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Na powyższe postanowienie strona zażaliła się do Dyrektora Izby Skarbowej, podtrzymując argumentację zawartą we wniosku. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2007 r. organ odwoławczy uchylił w całości zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe. Organ wskazał, że znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo z dnia 24 listopada 2006 r. uprawniające I. K. do reprezentowania M. B. i K. B. nie obejmowało reprezentacji w sprawach zabezpieczających i egzekucyjnych. W odpowiedzi na wezwanie organu stosowne pełnomocnictwo wpłynęło dnia 13 czerwca 2007 r. i obejmowało reprezentowanie małżonków przez I. K. we wszystkich postępowaniach przed sądami administracyjnymi, w tym w szczególności w postępowaniach podatkowych, zabezpieczających oraz egzekucyjnych w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych. Organ odwoławczy uznał, iż w tej sytuacji umocowanie pełnomocnika do reprezentowania strony w postępowaniu egzekucyjnym nastąpiło z dniem doręczenia temu organowi prawidłowego pełnomocnictwa, to jest z dniem 13 czerwca 2007 r., a przed tą datą nie był on uprawniony do wniesienia zarzutów w imieniu strony, a tym samym zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego pochodziły od osoby nieupoważnionej. Zgłoszenie zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego przez osobę niebędącą stroną tego postępowania czyniło całe postępowanie bezprzedmiotowym, co zostało potwierdzone wyrokiem NSA z dnia 14 lipca 2004 r. sygn. FSK 296/04. Powyższe postanowienie K. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wnosząc o jego uchylenie. W skardze strona zarzucała: - naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.- dalej też "ustawa o postępowaniu egzekucyjnym") poprzez uznanie, iż zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, - art. 105 § 1 w związku z art. 144 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym poprzez uznanie, że postępowanie pierwszej instancji stało się bezprzedmiotowe, - art. 64 § 2 K.p.a. w związku z art. 140 i art. 144 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym poprzez nie wezwanie strony do uzupełnienia braku formalnego zażalenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie sygn. akt I SA/Lu 618/07 oddalił przedmiotową skargę. W uzasadnieniu wskazał, iż zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa. Wyjaśnił, iż wprawdzie w aktach egzekucyjnych sprawy (akta załączone do akt sądowych w sprawie o sygn. I SA/Lu 617/07, k-7) znajduje się pełnomocnictwo z 24 listopada 2006 r. udzielone przez M. B. i K. B., między innymi radcy prawnemu I. K., które nie obejmuje swym zakresem uprawnienia do reprezentacji małżonków w sprawach dotyczących postępowań egzekucyjnych, jednak z tych samych akt wynika, że organ podatkowy dostrzegając ten brak umocowania do reprezentacji osoby podpisanej pod zażaleniem, wezwał pełnomocnika, w trybie art. 64 § 2 K.p.a., do usunięcia braku w terminie 7 dni. Stosowne pełnomocnictwo zostało w zakreślonym terminie dołączone do akt sprawy (k.-22 i nast.), wobec czego przyjąć należało, iż wszelkie czynności podejmowane w zakresie postępowania egzekucyjnego przez pełnomocnika w imieniu K. B. były prawnie skuteczne. Złożenie w toku postępowania zażaleniowego pełnomocnictwa, konwalidowało jego brak w momencie składania zarzutów. Wobec powyższego Sąd nie podzielił argumentacji Dyrektora Izby Skarbowej, będącej uzasadnieniem rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego, z uwagi na jego wszczęcie przez osobę uznaną przez organ za nieuprawnioną. Skarżone rozstrzygnięcie było jednak zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym, chociaż z innych względów, niż podnoszone przez organ podatkowy. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, stanowiące podstawowy środek obrony zobowiązanego, są środkiem zaskarżenia przysługującym w chwili wszczęcia postępowania, nie zaś w jego toku, a zwłaszcza - nie po jego zakończeniu. Z akt sprawy wynika, że skarżący wniósł do organu zarzuty 2 stycznia 2007 r. (k-2 akt egzekucyjnych dołączonych do rozpatrywanej sprawy) - to jest już po 20 grudnia 2006 r., w którym egzekucja na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] została zakończona (świadczy o tym data i podpis księgowego w rubryce "Stwierdzam, że wykazane w tytule zobowiązania pieniężne wygasły wskutek wyegzekwowania" - k-1, oraz wykaz kwot pobranych na podstawie tytułu wykonawczego, załączony jako pierwsza nienumerowana karta akt egzekucyjnych). Mając powyższe na względzie oraz zważywszy, że instytucja wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym ma na celu ochronę praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, poprzez zapewnienie stronie możliwości wpływu na to postępowanie, to w sytuacji gdy w dniu wniesienia zarzutów postępowanie już nie toczyło się (zostało zakończone z momentem wyegzekwowania kwot wynikających z tytułu wykonawczego) - niemożliwe i bezcelowe byłoby rozpatrywanie przez organ zastrzeżeń skarżącego w stosunku do tego postępowania. Dlatego przyjąć należało, że postępowanie zainicjowane wniesieniem zarzutów było postępowaniem bezprzedmiotowym jako wszczętym po dacie zakończenia egzekucji. W myśl art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają odpowiednie zastosowanie do postępowania egzekucyjnego. W tych okolicznościach Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo zastosował - wchodzące w grę w rozpoznawanej sprawie - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego zawarte w art. 105 § 1, art. 138 § 1 pkt 2 i art. 144. W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku K. B., zastępowany przez uprawnionego pełnomocnika, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie lub o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z właściwymi przepisami. Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów art. 151 P.p.s.a. i uznanie, że zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego z uwagi na wyegzekwowanie zobowiązania oraz naruszenie art. 8 i art. 11 K.p.a. polegające na takim uzasadnieniu postanowienia, że nie mogło to spowodować ani pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa, ani przekonać tych obywateli co do prawidłowości rozstrzygnięcia. Po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej K. B. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 maja 2009r., sygn. II FSK 632/08, uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie. Sąd zważył, co następuje. Kontrola zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia przeprowadzona zgodnie z zasadami wyrażonymi na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) prowadzi do wniosku, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą rozstrzygnięcia organu odwoławczego było ustalenie, że reprezentujący stronę skarżącą radca prawny I. K., który podpisał pismo – zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji nie był umocowany do działania w imieniu strony w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, a złożone na wezwanie organu odwoławczego, w trybie art. 64 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), prawidłowe pełnomocnictwo wpłynęło dnia 13 czerwca 2007r., wobec czego z tym dniem nastąpiło umocowanie pełnomocnika do reprezentacji strony w postępowaniu egzekucyjnym. Przed tym dniem nie był on umocowany do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Wskazać zatem należy, iż stosownie do art. 64 § 2 kpa, jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Usunięcie braków w zakreślonym terminie sanuje te braki, co oznacza, że podanie należy traktować jako wniesione bez braków od dnia jego wniesienia. Przepis art. 64 § 2 K.p.a. dotyczy wezwania do usunięcia braków możliwych do usunięcia w postępowaniu, a do takich niewątpliwie należy brak pełnomocnictwa. Uregulowania prawne w zakresie pełnomocnictwa zawarte w K.p.a. nie są kompletne, zatem odnośnie tej instytucji należy posiłkowo stosować zasady wyrażone w Kodeksie cywilnym ( art. 98 i nast. k.c.). Zasady te wskazują, że w przypadku braku umocowania po stronie pełnomocnika, ważność czynności zależy od potwierdzenia jej przez mocodawcę, a potwierdzenie to ma charakter uniwersalny, tj. obejmuje formę, termin dokonania czynności oraz przewidziane dla niej skutki. W przedmiotowej sprawie działanie radcy prawnego i stanowisko zawarte w zarzutach, jak i zażaleniu, zostały potwierdzone w postaci pełnomocnictwa złożonego na wezwanie organu odwoławczego. Z jego treści wynika, że radca prawny posiada pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że radca prawny był i jest uprawniony do wniesienia zarzutów w przedmiotowej sprawie. Przyjęcie zatem, iż pełnomocnictwo dla radcy prawnego I. K. rodziło skutki prawne od dnia 13 czerwca 2007r. i z tym dniem nastąpiło umocowanie pełnomocnika do reprezentacji strony w postępowaniu egzekucyjnym, a przed tym dniem nie był on umocowany do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, było nieuprawnione. Taka ocena doprowadziła do błędnego wniosku, iż zgłoszenie zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego przez osobę nie będącą stroną tego postępowania czyni całe postępowanie bezprzedmiotowym i zastosowania w sprawie art. 138 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zamiast rozpatrzenia zażalenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie także pod uwagę pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2009 r., sygn. akt II FSK 632/08. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zakreśla dłużnikowi siedmiodniowy termin - liczony od doręczenia tytułu wykonawczego - na (ewentualne) zgłoszenie do organu zarzutów w odniesieniu do prowadzonego postępowania. Odwołując się do okoliczności stanu faktycznego sprawy podkreślił, iż wniesienie zarzutów w terminie skutecznie wszczynało postępowanie wymagające ich merytorycznej oceny, bez względu na stan postępowania. Także po zakończeniu postępowania egzekucyjnego zarzuty te powinny być rozpoznane. Ponownie orzekając w sprawie, organ podatkowy rozpatrzy ją mając na uwadze wskazane wyżej konsekwencje wniesienia zarzutów przez pełnomocnika strony, a także uwzględni kierunek wykładni art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zaprezentowany w wyroku NSA, sygn. akt II FSK 632/08. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia treść art. 200 i 205 § 2 ww. ustawy.