II AKa 300/18

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt II AKa 300/18 </strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> <strong> <!-- -->Dnia 7 grudnia 2018 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie: </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Przewodniczący: SSA – Dorota Tyrała (spr.)</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Sędziowie: SA – Ewa leszczyńska – Furtak </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> – Grzegorz Salamon </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Protokolant: sekr. sąd. – Olaf Artymiuk </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->przy udziale Prokuratora Gabrieli Marczyńskiej - Tomali</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2018 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->sprawy z wniosku <span class="anon-block">K. P.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego Państwa Polskiego (Dz. U. z 2015 r., poz. 1583 z późn. zm.)</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z dnia 23 maja 2018 r., sygn. akt XVIII Ko 42/17</strong> </p> <p>I.  <strong> <!-- -->zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że ponad zasądzoną w punkcie I. kwotę 60.000 (sześćdziesiąt tysięcy) zł, zasądza od Skarbu Państwa na rzecz <span class="anon-block">K. P.</span> tytułem zadośćuczynienia dalszą kwotę 30.000 (trzydzieści tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty; </strong> </p> <p>II.  <strong> <!-- -->utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części; </strong> </p> <p>III.  <strong> <!-- -->zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy <span class="anon-block">K. P.</span> kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów związanych z reprezentowaniem wnioskodawcy przez pełnomocnika z wyboru; </strong> </p> <p>IV.  <strong> <!-- -->kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa. </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Sąd Okręgowy w Warszawie rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 roku sprawy z wniosku <strong> <!-- --> <span class="anon-block">K. P.</span> </strong> o odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 ()">ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego</a> (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1583 ze zm.) na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 8;art. 8 ust. 1;art. 13)">art. 8 ust. 1 i art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego</a> (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1583 ze zm.) oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 554;art. 554 § 4)">art. 554 § 4 k.p.k.</a>:</p> <p>I.zasądził tytułem zadośćuczynienia, za krzywdy wynikłe z pozbawienia wolności <span class="anon-block">K. P.</span> w okresie od 11 listopada 1982 roku do 12 maja 1983 roku, na jego rzecz od Skarbu Państwa kwotę 60 000 (sześćdziesiąt tysięcy) złotych, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty;</p> <p>II.w pozostałej części wniosek oddalił;</p> <p>III.zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy <span class="anon-block">K. P.</span> kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów związanych z reprezentowaniem wnioskodawcy przez pełnomocnika z wyboru;</p> <p>IV.kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.</p> <p>Apelację od wyroku złożył <strong> <!-- --> <em> <!-- -->pełnomocnik wnioskodawcy <span class="anon-block">K. P.</span> </em> </strong>.</p> <p>1.  Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 444)">art. 444 k.p.k.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 425;art. 425 § 1;art. 425 § 2;art. 425 § 3)">art. 425 § 1-3 k.p.k.</a> zaskarżył wyrok wskazany powyżej w części tj. w zakresie punktu I. ponad przyznaną kwotę zadośćuczynienia wynoszącą 60 000 zł, a ponadto w zakresie punktu II w całości;</p> <p>2.Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 427;art. 427 § 1;art. 427 § 2)">art. 427 § 1 i 2 k.p.k.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 438;art. 438 pkt. 2)">art. 438 pkt 2 k.p.k.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 k.p.k.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 366;art. 366 § 1)">art. 366 § 1 k.p.k.</a> zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania polegające na ocenie dowodów w postaci zeznań wnioskodawcy, świadków oraz dokumentów, która była dowolna a nie swobodna, albowiem przy zastosowaniu zasad racjonalnego rozumowania oraz doświadczenia życiowego krzywda wnioskodawcy byłaby znacznie wyżej wyceniona, a także przyznano by wnioskodawcy odszkodowanie za utracony zarobek w okresie pozbawienia wolności i za 2 mies. po jej odzyskaniu mimo, że rozwiązał on stosunek pracy za porozumieniem stron dzień przed pozbawieniem wolności tj. 10 listopada 1982 r., bo przecież był osobą w pełni sił i znalazłby najdalej w ciągu tygodnia lub dwóch nową pracę, a nie byłby bezrobotny przez 8 miesięcy jak to przyjął Sąd Okręgowy;</p> <p>3.Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 427;art. 427 § 1;art. 427 § 2)">art. 427 § 1 i 2 k.p.k.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 438;art. 438 pkt. 3)">art. 438 pkt 3 k.p.k.</a> zaskarżonemu wyrokowi zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 8;art. 8 ust. 1)">art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 415)">art. 415 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1)">445 § 1 k.c.</a> polegający na przyjęciu, że zasądzone zadośćuczynienie odpowiada stopniowi krzywdy, choć mając na uwadze społeczne poczucie sprawiedliwości i zadośćuczynienia zasądzane aktualnie ofiarom pomyłek sądowych czy prokuratorskich w przypadku niesłusznych zatrzymań, to jest ono rażąco niskie, a ponadto oddalenie wniosku od odszkodowanie za utracone zarobki również jest niedopuszczalne;</p> <p>W konsekwencji podniesionych zarzutów na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 427;art. 427 § 1)">art. 427 § 1 k.p.k.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 437;art. 437 § 1;art. 437 § 2)">art. 437 § 1 i 2 k.p.k.</a> wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie zgodnie z treścią wniosku w zakresie nieuwzględnionym przez Sąd I instancji, tj. przyznanie dodatkowej kwoty zadośćuczynienia w wysokości 340 000 zł oraz kwoty odszkodowania za utracone zarobki w wysokości 24 882 zł; wniósł ponadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wnioskodawcy za II instancję zgodnie z obowiązującymi normami.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył co następuje:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelacja pełnomocnika wnioskodawcy okazała się częściowo zasadna w zakresie w jakim domagał się podwyższenia zasądzonej kwoty zadośćuczynienia, natomiast brak jest podstaw do uznania by sformułowane w niej zarzuty i wnioski były trafne w części odnoszącej się do orzeczenia Sądu I instancji oddalającego zgłoszony wniosek o zasądzenie odszkodowania. I tak:</strong> </p> <p>Pełnomocnik wnioskodawcy skarżąc wyrok Sądu I instancji w zakresie jego punktu II zarzucił obrazę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 k.p.k.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 366;art. 366 § 1)">art. 366§1 k.p.k.</a> polegającą na dowolnej ocenie dowodów w postaci zeznań wnioskodawcy, świadków oraz dokumentów. Zdaniem skarżącego dokonanie oceny swobodnej, przy zastosowaniu zasad racjonalnego rozumowania oraz doświadczenia życiowego prowadziłoby do „przyznania wnioskodawcy odszkodowania za utracony zarobek w okresie pozbawienia wolności i za 2 miesiące po jej odzyskaniu mimo, że rozwiązał on stosunek pracy za porozumieniem stron dzień przed pozbawieniem go wolności, tj. 10 listopada 1982 r., bo przecież był osobą w pełni sił i znalazłby najdalej w ciągu tygodnia lub dwóch nową pracę, a nie byłby bezrobotny przez 8 miesięcy, jak to przyjął Sąd Okręgowy”.</p> <p>Wbrew zarzutom apelującego nie doszło w tym zakresie do naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych przepisów prawa procesowego. Dokonana przez Sąd I instancji ocena dowodów i poczynione na tej podstawie ustalenia stanu faktycznego są prawidłowe i uzasadniają treść zaskarżonego orzeczenia.</p> <p>W pierwszym rzędzie wskazać należy, że zgodnie z ugruntowanym i jednolitym poglądem doktryny i orzecznictwa koniecznym warunkiem dla uznania, iż określona szkoda może być dochodzona na gruncie przepisów ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego Państwa Polskiego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1583 ze zm.) jest ustalenie, że istnieje bezpośredni i adekwatny związek przyczynowy między powstałą szkodą o charakterze majątkowym, a unieważnionym wyrokiem Sądu. Oznacza to, że przedmiotem roszczeń odszkodowawczych, które mogą być dochodzone przed sądem właściwym w sprawach karnych na podstawie wymienionych przepisów są tylko te niekorzystne następstwa, które powstały w związku z wykonaniem unieważnionego wyroku.</p> <p>Skarżący pełnomocnik nie zanegował ustalenia Sądu meriti, że w chwili zatrzymania wnioskodawca był bezrobotny – wnioskodawca <span class="anon-block">K. P.</span> wszak sam zeznał, że umowa o pracę została rozwiązana na skutek jego wniosku w dniu 10.11.1982 r., a powyższe znajduje potwierdzenie w załączonej do akt sprawy kserokopii świadectwa pracy (k. 21). Tym samym na pełną aprobatę zasługuje stanowisko Sądu Okręgowego, że pozostawanie wnioskodawcy bez pracy w okresie od 11 listopada 1982 r. do 12 maja 1983 r. nie było następstwem jego zatrzymania i tymczasowego aresztowania, skoro nastąpiło wcześniej, a nadto na skutek własnej decyzji wnioskodawcy, która była jego świadomym wyborem.</p> <p>W tym miejscu godzi się przypomnieć, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 8 ust.1 ustawy lutowej ma charakter cywilno-prawny. W związku z tym na tle regulacji wyrażonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> poszkodowany powinien udowodnić podstawę, jak i wysokość zgłoszonego roszczenia. Tymczasem zarówno wniosek o zasądzenie odszkodowania, inicjatywa dowodowa wykazywana przez wnioskodawcę i jego pełnomocnika w toku rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji, jak i obecnie prezentowana we wniesionym środku odwoławczym argumentacja sprowadza się do swoistych założeń, że gdyby nie pozbawienie wolności to <span class="anon-block">K. P.</span> podjąłby pracę w ciągu tygodnia lub dwóch – w sytuacji, gdy z żadnego dowodu nie wynika, by na tym etapie poszukiwanie przez niego pracy było w sferze realnych działań a nie samych deklaracji. Brak jest zatem podstaw do uznania, że gdyby nie unieważniony wyrok wnioskodawca zostałby niezwłocznie zatrudniony i stąd aktualizuje się podstawa do zasądzenia odszkodowania w kwocie wskazanej we wniosku za 8 miesięcy pozostawania <span class="anon-block">K. P.</span> bez pracy. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało także, by skutki wykonania wobec <span class="anon-block">K. P.</span> unieważnionego orzeczenia wykraczały poza okres, kiedy wnioskodawca był pozbawiony wolności. Trafnie bowiem wskazał Sąd Okręgowy w oparciu o przeprowadzoną opinię sądowo – psychiatryczną, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy pobytem badanego w areszcie a rozwojem jego choroby (vide k. 104-112 oraz k. 153-157).</p> <p>Takie ustalenia postępowania odwoławczego doprowadziły Sąd Apelacyjny do konkluzji, że Sąd Okręgowy wyraził prawidłowy pogląd o braku podstaw do zasądzenia odszkodowania, skoro wnioskodawca nie udowodnił, by w związku z unieważnionym wyrokiem z dnia 11 maja 1983 r. w sprawie VII K 175/83 powstała szkoda dająca podstawę do dochodzenia odszkodowania na gruncie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego Państwa Polskiego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1583 ze zm.).</p> <p>Co do zasady przyznać natomiast należy rację skarżącemu, iż Sąd I instancji mając w polu widzenia wszystkie okoliczności, które winny być wzięte pod uwagę przy ustalaniu zadośćuczynienia, nie nadał niektórym z nich takiego znaczenia, jakie powinny mieć przy ocenie poziomu doznanych przez wnioskodawcę cierpień i konsekwencji wynikających dla niego z pozbawienia wolności w sprawie VII K 175/83 Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy.</p> <p>Mimo zatem, iż określenie wysokości należnego zadośćuczynienia leży w sferze swobodnej oceny sądu orzekającego uznać należało, iż konieczne jest zmodyfikowanie zaskarżonego orzeczenia w omawianej części. Decydujące znaczenie, uzasadniające zmianę zaskarżonego orzeczenia w tej części, miały dwa elementy. Z jednej strony był to wyjątkowo wysoki poziom poczucia krzywdy <span class="anon-block">K. P.</span> za represjonowanie z powodu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, z drugiej zaś okoliczności zatrzymania i warunki w jakich był on pozbawiony wolności – w tym ustalone przez Sąd Okręgowy trzykrotne pobicie wnioskodawcy w okresie pozbawienia go wolności przez funkcjonariuszy policji i Służby więziennej, stosowane wobec niego kary dyscyplinarne oraz dokonana przez niego próba samobójcza. Dolegliwości jakich doznał wnioskodawca i długotrwałość konsekwencji winny, w ocenie Sądu Apelacyjnego, jeszcze istotniej niż uczynił to Sąd Okręgowy, wpływają na wysokość przyznanego zadośćuczynienia. Stąd właśnie, uznając słuszność argumentacji pełnomocnika wnioskodawcy Sąd Apelacyjny podwyższył zasądzone zadośćuczynienie o dalszą kwotę 30.000 (trzydzieści tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.</p> <p>Wobec takich ustaleń postępowania odwoławczego, poza zmianą zaskarżonego orzeczenia opisaną wyżej, nie dopatrując się przesłanek uzasadniających ingerencję w treść wyroku z urzędu, Sąd Apelacyjny w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.</p> <p>Na rzecz wnioskodawcy zasądzono należną mu kwotę z tytułu zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym, zaś koszty postępowania obciążają Skarb Państwa.</p> <p> <strong> <!-- -->W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie.</strong> </p> </div>