I ACa 444/18

<p>Sygn. akt I ACa 444/18</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 13 grudnia 2018 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="214"/> <col width="498"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący :</p> </td> <td> <p>SSA Roman Sugier (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie :</p> </td> <td> <p>SA Lucyna Świderska-Pilis</p> <p>SO del. Tomasz Tatarczyk</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant :</p> </td> <td> <p>Agnieszka Szymocha</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2018 r. w Katowicach</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa Gminy <span class="anon-block">S.</span>-Prezydenta Miasta <span class="anon-block">S.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">A. G.</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powódki</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach</p> <p>z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. akt II C 1082/17</p> <p>1)  oddala apelację;</p> <p>2)  zasądza od powódki na rzecz pozwanego 4 050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.</p> <table> <colgroup> <col width="237"/> <col width="237"/> <col width="237"/> </colgroup> <tr> <td> <p>SSO del. Tomasz Tatarczyk</p> </td> <td> <p>SSA Roman Sugier</p> </td> <td> <p>SSA Lucyna Świderska-Pilis</p> </td> </tr> </table> <p>Sygn. akt I ACa 444/18</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powódka Gmina <span class="anon-block">S.</span> w pozwie skierowanym przeciwko pozwanemu <span class="anon-block">A. G.</span> wnosiła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 77.091,92 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 20 lipca 2017 r. oraz kosztów procesu.</p> <p>Uzasadniając żądanie pozwu powódka podała, że sprzedała należący do niej lokal mieszkalny matce pozwanego z bonifikatą wynoszącą 85 procent jego wartości.</p> <p>Po śmierci nabywcy pozwany stał się jego właścicielem jako spadkobierca po swej matce i sprzedał go przed upływem 5 lat od jego nabycia.</p> <p>Jako podstawę prawną żądania powódka wskazała przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 68;art. 68 ust. 2;art. 68 ust. 2 a;art. 68 ust. 2 b)">art. 68 ust. 2, 2a i 2b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami</a>, które w jej ocenie uzasadniają żądanie zwrotu zwaloryzowanej wartości bonifikaty udzielonej pierwotnemu nabywcy lokalu.</p> <p>Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym z dnia 15 sierpnia 2017 r. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo w całości.</p> <p>W sprzeciwie od tego nakazu pozwany wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów. Zarzucił, że nie był nabywcą przedmiotowego lokalu mieszkalnego, który powódka zbyła ze wspomnianą bonifikatą a obowiązek jej zwrotu nie obciąża go jako spadkobiercy nabywcy, któremu udzielono bonifikaty.</p> <p>Pozwany powoływał się też na trudną sytuację życiową, wynikającą z jego złego stanu zdrowia, która uniemożliwiała mu utrzymywanie lokalu odziedziczonego po matce, niezależnie od posiadanego własnego mieszkania.</p> <p>Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2018 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanego 5.417 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.</p> <p>Wyrok Sądu pierwszej instancji został oparty na ustaleniach faktycznych, które nie są sporne między stronami. Zbędnym jest więc powielanie tych ustaleń w motywach Sądu odwoławczego. Sąd Apelacyjny ustalenia te traktuje jako swoje własne. W części motywów orzeczenia dotyczącej zagadnień prawnych Sąd pierwszej instancji przytoczył przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 68)">art. 68 Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami</a> w jego brzmieniu po nowelizacji dokonanej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20071731218" title="Ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2007 r. Nr 173, poz. 1218 ()">ustawą z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw</a> (D. U. Nr 173 poz. 1218) oraz powołał się na orzecznictwo Sądu najwyższego dotyczące wykładni tego przepisu z okresu sprzed nowelizacji.</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego analiza tego orzecznictwa oraz brzmienia przepisu art. 68 wspomnianej ustawy w obecnym brzemieniu prowadzi do wniosku, że pozwany jako spadkobierca nabywcy lokalu, który nabył go z bonifikatą, nie jest zobowiązany do zwrotu jej zwaloryzowanej wartości, mimo jego zbycia przed upływem pięciu lat od nabycia praw do lokalu.</p> <p>Ponadto Sąd uznał, że okoliczności w jakich doszło do zbycia przez pozwanego praw do lokalu nakazują uznanie żądania powódki za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w rozumieniu przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> </p> <p>Wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony apelacją przez powódkę w całości.</p> <p>Skarżąca w apelacji zarzuciła:</p> <p>1)  naruszenie przepisów postępowania, a to:</p> <p>a)  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 299)">art. 299 k.p.c.</a> poprzez oparcie wyroku na zeznaniach pozwanego pomimo tego, że nie przedstawił on żadnych dokumentów na przedstawione przez siebie okoliczności, a to utrzymywania się z renty, życiu w samotności, wielu przebytych chorobach i operacjach, niewiedzy o konieczności zwrotu bonifikaty, co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia powództwa przy zastosowaniu przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a>,</p> <p>b)  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 98)">art. 98 k.c.</a> poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to zasądzenie na rzecz pozwanego od powoda kwoty 5 417 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu jako kwoty zbyt wygórowanej;</p> <p>2)  naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:</p> <p>a)  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> poprzez jego błędną wykładnię, która w konsekwencji doprowadziła do niewłaściwego zastosowania i przyjęcia, że powódka dochodząc roszczenia czyni ze swego prawa pożytek, który jest sprzeczny ze społeczno-gospodarczym celem lub zasadami współżycia społecznego, gdzie w rzeczywistości całokształt sprawy przemawia za koniecznością dochodzenia przez powoda roszczenia,</p> <p>b)  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 68;art. 68 ust. 2)">art. 68 ust. 2 Ustawy o gospodarce nieruchomościami</a> poprzez jego błędną wykładnię, a to przyjęcie, że spadkodawca nie jest objęty okresem karencji, który miał zastosowanie do uprawnionego i w związku z tym, nie będzie zobligowany do zwrotu kwoty równej zwaloryzowanej bonifikaty,</p> <p>c)  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 4;art. 4 ust. 3 b)">art. 4 ust. 3b Ustawy o gospodarce nieruchomościami</a> poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd, że przejście własności nieruchomości na podstawie dziedziczenia nie jest nabyciem nieruchomości w rozumieniu powołanego przepisu, gdzie w rzeczywistości przepis ten mówi o każdej czynności prawnej, mocą której następuje przeniesienie własności,</p> <p>d)  art. 68 ust. 2b w zw. z art. 68 ust 2 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że przepis ten nie znajduje zastosowania także w stosunku do osoby bliskiej nabywcy lokalu będącej jej spadkobiercą,</p> <p>e)  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 922)">art. 922 k.c.</a> poprzez błędną wykładnię, która doprowadziła do niewłaściwego zastosowania i uznania przez Sąd I instancji, że okres karencji dotyczący niezbywania lokalu mieszkalnego przez uprawnionego jako spadkodawcę, nie obejmuje spadkobiercy, a węzeł prawny zostaje rozwiązany w momencie śmierci nabywcy, gdzie w rzeczywistości nie ma to miejsca, a spadkobierca wchodzi w sytuację prawną spadkodawcy.</p> <p>Powołując się na powyższe powódka wnosiła o:</p> <p>1)  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości a także zasądzenie na rzecz powódki kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;</p> <p>2)  ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.</p> <p>Ponadto skarżąca wnioskowała o zwrócenie się do Sądu Najwyższego o przedstawienie stanowiska dotyczącego zagadnienie prawnego budzącego poważne wątpliwości prawne a to:</p> <p>„Czy przewidziany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 68;art. 68 ust. 2)">art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami</a> w brzmieniu po nowelizacji dokonanej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20071731218" title="Ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2007 r. Nr 173, poz. 1218 ()">ustawą z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw</a> (Dz.U. Nr 173, poz. 1218) obowiązek zwrotu kwoty odpowiadającej udzielonej bonifikacie po waloryzacji obciąża spadkobiercę pierwotnego nabywcy, który zbył lokal przed upływem okresu przewidzianego w art. 68 ust. 2 u.g.n.? Czy następuje rozróżnienie pomiędzy spadkobiercą będącym osobą bliską w stosunku do nabywcy oraz spadkobiercą będącym osobą obcą w stosunku do nabywcy w świetle przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 ()">ustawy o gospodarce nieruchomościami</a> i ich zobowiązaniem do zwrotu udzielonej bonifikaty?”</p> <p>Zdaniem skarżącej dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego uznające, że spadkobierców lokalu nie obciąża w razie zbycia praw do niego przed upływem karencji straciło swą aktualność skoro w orzeczeniach wydanych już po nowelizacji wynikającej z ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że obowiązek zwrotu bonifikaty nie jest długiem spadkowym lecz na podstawie nowego brzmienia ustawy powstaje z chwilą zbycia prawa do lokalu przez osobę bliską nabywcy, która zbyła prawo do niego w okolicznościach o jakich mowa w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 68;art. 68 ust. 2)">art. 68 ust. 2</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 68;art. 68 ust. 2 b)">art. 68 ust. 2b ustawy o gospodarce nieruchomościami</a>. Pozwana zanegowała też podstawy do oddalenia powództwa na podstawie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> podnosząc, że pozwany wzbogacił się jej kosztem a oddalenie powództwa niweczyłoby cele ustawy konstruujące instytucję bonifikaty.</p> <p>Pozwany wnosił o oddalenie apelacji i o zasądzenie kosztów uznając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji za trafne.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Katowicach zważył co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja powódki nie zasługuje na uwzględnienie.</p> <p>Wbrew jej zarzutom w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego. Sąd Okręgowy miał podstawy do poczynienia ustaleń co do okoliczności w jakich pozwany zbył lokal odziedziczony po matce. Wynikają one z dokumentacji lekarskiej oraz zeznań pozwanego złożonych przed Sądem pierwszej instancji. Pozwana nie kwestionowała wiarygodności tych dowodów w dotychczasowym postępowaniu. Obecnie podnoszone zarzuty należy więc uznać za spóźnione. Pozwala to uznać za nietrafny także zarzut naruszenia przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> Pozwany jest schorowaną osobą w starszym wieku. W toku postępowania przed Sądem okręgowym wykazał, że nie był w stanie utrzymać zajmowanego przez siebie dotychczas mieszkania oraz lokalu odziedziczonego po matce przez okres 5-ciu lat bez uszczerbku dla swoich życiowych interesów. Twierdzenia pozwanego poparto dokumentami złożonymi w postępowaniu przed Sądem Okręgowym i w postępowaniu apelacyjnym należy uznać za wiarygodne. Nie bez znaczenia jest też przekonanie pozwanego, że jako spadkobierca po osobie, która uzyskała prawo do lokalu z udzieloną bonifikatą może je zbyć bez obowiązku jej zwrotu. Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące tego zagadnienia uzasadniało takie przekonanie.</p> <p>Odnosząc się do przepisów prawa stanowiących podstawę roszczenia dochodzonego przez powódkę Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko reprezentowane w tym zakresie przez Sąd pierwszej instancji.</p> <p>Istota sporu i sprowadza się do rozstrzygnięcia czy rygor wynikający z przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 68;art. 68 ust. 2)">art. 68 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami</a> ma zastosowanie także do osoby bliskiej, która zbyła nabyty lokal przed upływem 5-ciu lat od jego nabycia przez pierwotnego nabywcę z udzieloną bonifikatą, jeśli nabycie praw do lokalu nastąpiło poprzez spadkobranie (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 68;art. 68 ust. 2 b)">art. 68 ust. 2b</a> wspomnianej ustawy).</p> <p>W tym zakresie w ocenie Sądu Apelacyjnego w dalszym ciągu należy uznać za aktualne wywody Sądu Najwyższego zawarte w uchwale 7 sędziów tego Sądu z dnia 11 kwietnia 2008 r. sygn. akt III CZP 130/07 sprowadzające się do stwierdzenia, że nabywcą nieruchomości o którym mowa w przepisie art. 68 ust. 2 u.g.n. jest wyłącznie kupujący nieruchomość skarbową lub komunalną. Ponadto nie sposób uznać pozwanego za nabywcę nieruchomości w rozumieniu wspomnianego przepisu skoro zgodnie z art. 4 ust. 3b ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami przez zbywanie lub nabywanie nieruchomości należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych na, podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości.</p> <p>Pozwany nie nabył praw do lokalu uzyskanego przez pierwotnego nabywcę z bonifikatą na podstawie tego rodzaju czynności. Matka pozwanego nie złożyła bowiem oświadczenia woli o zbyciu lokalu na rzecz syna. Nabycie to nastąpiło bowiem na skutek spadkobrania a zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, na które powołuje się skarżąca, zwrot bonifikaty nie sanowi długu spadkowego lecz obowiązek wynikający z realizacji przesłanek określonych <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 ()">ustawa o gospodarce nieruchomościami</a>.</p> <p>Skoro więc pozwany nie jest nabywcą w rozumieniu przepisów tej ustawy nie obciąża go obowiązek zwrotu bonifikaty.</p> <p>Z tych względów zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego podniesione w apelacji nie mogły być uznane za zasadne, a przedstawienie zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu zbędne.</p> <p>Dlatego Sąd Apelacyjny na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> oddalił apelację jako pozbawioną uzasadnionych podstaw. Dotyczy to też zasądzenia kosztów postępowania w pierwszej instancji którymi obciążono powódkę według minimalnej stawki przewidzianej przepisami obowiązującymi w tym zakresie.</p> <p>O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> </p> <table> <colgroup> <col width="237"/> <col width="237"/> <col width="237"/> </colgroup> <tr> <td> <p>SSO del. Tomasz Tatarczyk</p> </td> <td> <p>SSA Roman Sugier</p> </td> <td> <p>SSA Lucyna Świderska-Pilis</p> </td> </tr> </table> </div>