I GZ 390/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 812/17 w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia (...) lutego 2017 r. nr (...) w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki w decyzji określającej zobowiązanie do zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 812/17 odrzucił skargę D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia (...) lutego 2017 r. nr (...) w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej. D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: skarżąca lub Spółka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia (...) lutego 2017 r. nr (...) w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 kwietnia 2017 r. Skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Starszy referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 26 września 2017 r., odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po rozpoznaniu sprzeciwu Spółki, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 listopada 2017 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 września 2017 r., które tym samym stało się prawomocne. Następnie skarżąca została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 kwietnia 2017 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została doręczona skarżącej w dniu 24 stycznia 2018 r. Termin do uiszczenia wpisu sądowego upłynął zatem w dniu 31 stycznia 2018 r. Spółka wniosła zażalenie na zarządzenie z dnia 5 stycznia 2018 r. o wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia o wpisie, lecz zostało ono odrzucone jako niedopuszczalne postanowieniem z dnia 27 lutego 2018 r. Również na postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 10 maja 2018 r. sygn. akt I GZ 118/18. Wpis sądowy od skargi nie został uiszczony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wobec nieuiszczenia wpisu sądowego od skargi, odrzucił skargę. Przedmiotowe postanowienie stało się podstawą zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie przedmiotowego postanowienia w całości. W uzasadnieniu wskazał, że nie istniały podstawy do oddalenia wniosku. Podkreślając, że takie orzeczenia Sądu zamyka drogę do udziału w postępowaniu sądowym na każdym jego etapie, co jest zagwarantowane w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 230 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismem takim jest między innymi skarga (art. 230 § 2 p.p.s.a.). W myśl art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca została prawidłowo wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Skoro zatem skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi i obowiązku tego nie dopełniła, będąc jednocześnie poinformowaną, jakie skutki wynikają z tego niedopełnienia, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obowiązany był skargę tę odrzucić. Podkreślić należy przy tym, że w sprawie nie zachodzi żaden z wyjątków od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania. Po pierwsze, sprawa nie należy do kategorii spraw objętych ustawowym zwolnieniem, określonym w art. 239 i następnych p.p.s.a. Po drugie, skarżącej nie zostało również przyznane prawo pomocy, pomimo złożenia wniosku, a postanowienie w tym zakresie jest prawomocne. Na marginesie dodać należy, że zgodnie z art. 92 Konstytucji RP rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji RP, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania, przy czym organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji w tym zakresie innemu organowi. Przepis ust. 1 tego artykułu precyzuje, że upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. W związku z tym ustawodawca upoważniając w art. 233 p.p.s.a. Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu oraz formułując wytyczne dotyczące jego treści nie naruszył przepisów konstytucyjnych. Należy podkreślić, że w zakresie przepisów ustawy p.p.s.a. ani w/w rozporządzenia dotyczących kosztów sądowych Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o ich niekonstytucyjności. Podkreślić należy również, że pobieranie opłat sądowych, do których należy również wpis od skargi, nie narusza prawa do sądu, albowiem celem ich wprowadzenia jest m.in. skłonienie potencjalnych skarżących do refleksji nad zasadnością wniesienia środka zaskarżenia i tym samym ograniczenie nadmiernego wpływu spraw spowodowanego kwestiami pozamerytorycznymi. Działanie przeciwne powodowałoby paraliż sądownictwa, co stałoby właśnie w sprzeczności z realizacją prawa do sądu, gdyż uniemożliwiałoby pozostałym podmiotom rozpatrzenie ich spraw w rozsądnym terminie. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, do naruszenia gwarancji konstytucyjnych związanych z prawem do sądu dochodziłoby wówczas, gdyby ograniczenie uprawnień procesowych stron (strony) było nieproporcjonalne dla realizacji takich celów, jak zapewnienie większej efektywności postępowania i jego szybkości, a jednocześnie uniemożliwiało właściwe zrównoważenie pozycji procesowej stron (wyrok TK z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97). Ponadto, zgodnie ze stanowiskiem NSA wyrażonym w uchwale siedmiu sędziów z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10, samo wprowadzenie obowiązku ponoszenia przez strony opłat sądowych i wydatków nie jest sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, jednakże pod warunkiem, że stworzony zostanie odpowiedni system środków zapewniających korzystanie z prawa do sądu osobom, które nie są w stanie, z uwagi na sytuację materialną ponieść tych opłat lub kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Do środków takich należy instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i będące jej elementem prawo pomocy, regulowane w oddziale 2. rozdziału 3. p.p.s.a. Strona, która ze względu na swoją trudną sytuację materialną nie jest stanie partycypować w ponoszeniu kosztów postępowania, może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy, jako środka stworzonego dla tych podmiotów, w stosunku do których prawo do sądu mogłoby być ograniczone ze względu na ich położenie finansowe. Ze względu na konieczność przeniesienia w takiej sytuacji kosztów postępowania na innych obywateli instytucja ta powinna być stosowana wyjątkowo. Pozostałe podmioty powinny ponosić koszty swojego udziału w sprawie, stosownie do art. 199 p.p.s.a. O nieograniczającym prawa do sądu charakterze opłat sądowych wypowiedział się również Europejski Trybunał Praw Człowieka, oceniając zasadność ich pobierania na gruncie art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). W wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i n. stwierdził, że uzależnienie skorzystania z określonego środka prawnego od wniesienia określonej opłaty samo w sobie nie jest sprzeczne z Konwencją. Obowiązek ten nie może jednak blokować możliwości korzystania z określonego środka. Muszą zatem istnieć odpowiednie mechanizmy, dzięki którym możliwe będzie zwolnienie strony od obowiązku uiszczenia opłaty, jeśli niemożność jej poniesienia blokuje dostęp do sądu. Artykuł 6 Konwencji nie gwarantuje prawa do zwolnienia od kosztów, jednak państwa-strony muszą dbać o to, aby z powodów ekonomicznych nie uniemożliwiać korzystania z prawa do sądu (por. P. Hofmański, A. Wróbel, Komentarz do art. 6, w: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podatkowych Wolności. Komentarz do art. 1-18. Tom I, red. L. Garlicki, P. Hofmański, A. Wróbel, Warszawa 2010, Legalis). W zawiązku z tym prawo dostępu do sądu, składające się na ogólnie pojmowane prawo do sądu, może być ograniczone koniecznością poniesienia opłat sądowych (postanowienie NSA z dnia 23 listopada 2010 r., II FZ 486/10). Z orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu wyraźnie wynika, że istotnym elementem prawa obywateli do sądu jest ustalenie wysokości wpisów sądowych na poziomie, który by czynił sąd generalnie dostępnym dla obywateli danego kraju. Rozporządzenie określające wysokość wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ogranicza prawa dostępu do sądu. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 4 nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której zostało przyznane prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Prawo pomocy może zaś zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony, także w toku postępowania (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Strona, która nie może ponieść kosztów w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma więc zapewnioną gwarancję rozpoznania sprawy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2018 r., odpowiada prawu a wniesione przez skarżącego zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.