IV SO/Gl 19/09

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. N. (dotyczącego skargi na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. Nr [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o pełnieniu służby w Policji) o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić ustanowienia radcy prawnego; UZASADNIENIE W dniu 24 października 2009 r. M. N. nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniósł merytoryczne zarzuty odnoszące się do postanowienia, które zaskarżył. Równocześnie zadeklarował, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i trojgiem małoletnich dzieci, posiada samochód osobowy marki [...], rok produkcji [...] (wartość około [...]) oraz dwa lokale mieszkalne: jeden o powierzchni [...], otrzymany w drodze [...] od dziadków żony i obciążony na ich rzecz dożywotnią służebnością mieszkania oraz drugi o powierzchni [...], w którym zamieszkuje, a który zakupił na kredyt (miesięczna kwota spłaty wynosząca [...], do czego dochodzą cztery roczne raty po [...] - co daje przeciętnie [...] miesięcznie). Nadto wnioskujący dodał, że ponosi koszty stałe w związku z utrzymaniem zajmowanego mieszkania w wysokości [...], na co składa się "opłata za mieszkanie" w kwocie [...] oraz należności za gaz i energię elektryczną w rozmiarze około [...]. Miesięczny dochód rodziny M. N. zadeklarowany został w kwocie [...], na którą składa się pobierana przezeń [...] w wysokości [...] oraz wynagrodzenie za pracę jego małżonki w wysokości [...]. Do wniosku dołączone zostały między innymi kopie aktów notarialnych dokumentujących umowę sprzedaży zamieszkiwanego lokalu oraz umowę [...] drugiego mieszkania zawartą przez wnioskodawcę i jego małżonkę z jej dziadkami, wydruk obrazujący operacje dokonane na rachunku bankowym należącym do wyżej wymienionego za okres od 2 lipca do 23 października 2009 r., kopia decyzji o przyznaniu mu [...] oraz kopie wyciągów z listy płac dokumentujące wysokość wynagrodzenia pobranego przez jego żonę. W toku rozpoznania sprawy zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że niniejszy wniosek odnosi się do sprawy zainicjowanej skargą na postanowienie w przedmiocie odmowy wydania wnioskującemu zaświadczenia o pełnieniu służby w warunkach uzasadniających podwyższenie emerytury policyjnej a więc na rozstrzygnięcie pozostające w niewątpliwym związku ze stosunkiem służbowym, w którym pozostawał. Tymczasem zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. d) p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. M. N. korzysta zatem w rzeczonej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego godzi się przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza wywodów zawartych w rozpoznanym wniosku doprowadziła do konkluzji, że przedstawiony wyżej wymóg nie został zachowany. Należy bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Miesięczny dochód netto przypadający na gospodarstwo domowe wnioskującego wynosi bowiem [...] (kwota stanowiąca sumę pobieranej przezeń [...] [...], której wysokość ustalono na podstawie nadesłanej kopii decyzji o przyznaniu tego świadczenia oraz średniego wynagrodzenia jego żony z ostatnich 3 miesięcy [...] ustalonego w oparciu o nadesłane wyciągi z list płac za miesiące od lipca do września 2009 r.). Z oświadczeń M. N. wynika równocześnie, że suma miesięcznych kosztów stałych obciążających jego rodzinę (ponoszonych z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz spłat zaciągniętych zobowiązań) wynosi [...]. W rezultacie, po ich odliczeniu, do dyspozycji wnioskującego i jego małżonki pozostaje miesięcznie [...] (różnica pomiędzy sumą dochodów netto a omawianymi wydatkami). Jakkolwiek kwotę tą trudno uznać za wysoką (zważywszy fakt, iż musi ona wystarczyć na pokrycie kosztów związanych z wyżywieniem, zakupem środków czystości i odzieży dla pięcioosobowej rodziny), to jednak uznano, że przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu powinna ona wystarczyć na poczynienie pewnych oszczędności wystarczających na uiszczenie wydatków, jakie mogą wiązać się z opłaceniem radcy prawnego z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznych potrzeb życiowych tego gospodarstwa domowego. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem nie sposób zgodzić się, aby skarżący i jego rodzina mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kosztów związanych z opłaceniem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (warto tu wspomnieć, że wysokość stawki minimalnej za udział w postępowaniu, którego wniosek dotyczy wynosi 240 zł, co wynika z §14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu [Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.]). Osiągają oni bowiem dochód, który (nawet zważywszy rozmiar ponoszonych kosztów utrzymania) pozwala na zaoszczędzenie stosownych środków na ten cel. Warto w tym miejscu podkreślić, że z oświadczeń wnioskodawcy nie wynika aby zachodziły w jego przypadku szczególne okoliczności (np. ciężka choroba, niepełnosprawność, poniesienie strat w wyniku nieprzewidzianych zdarzeń losowych) świadczące o trudnym położeniu życiowym, czy też mogące skutkować ponadprzeciętnie wysokimi kosztami związanymi z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb bytowych. Z kolei fakt ponoszenia znacznych obciążeń związanych z koniecznością spłaty zobowiązań zaciągniętych na zakup lokalu nie przemawia sam w sobie za uwzględnieniem żądania strony. Należy bowiem mieć w polu widzenia, że dokonując rzeczonego zakupu wnioskodawca nie uczynił tego celem zaspokojenia niezbędnych potrzeb mieszkaniowych swej rodziny (czyli zapewnienia jej miejsca zamieszkania), lecz w celu nabycia prawa własności lokalu, w którym zamieszkiwał już wcześniej jako najemca a w rezultacie zmierzał jedynie do "polepszenia" swej sytuacji prawnej w omawianym zakresie (patrz: akt notarialny stanowiący karty nr 7-10 akt sprawy). Tymczasem prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie stronie, która nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). W tym stanie rzeczy uznano, że wnioskujący nie spełnił przesłanki, od której ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia zastosowanie prawa pomocy. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.