II FZ 1148/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 września 2013 r. sygn. akt I SA/Łd 783/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 23 kwietnia 2013 r. nr ... w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Zażalenie K. W. dotyczy postanowienia z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 783/13, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi , na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako "Ppsa", odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz synem. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę jej męża na 1/4 etatu w wysokości około 1.200 zł brutto miesięcznie, dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą w wysokości 550 zł miesięcznie oraz świadczenie alimentacyjne jej syna w wysokości 200 zł. Jedyny majątek stanowi udział w wysokości ½ mieszkania o powierzchni około 54 m2. W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację materialną całej jej rodziny, która trwa od ponad 9 lat, od momentu przyjęcia przez skarżącą spadku z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym ojcu. Powołała fakt czynnej pomocy niesionej przez nią niepełnosprawnej babci i częściowego obciążenia tą opieką również jej chorej matki. Do wniosku skarżąca załączyła potwierdzenie odbioru świadczenia alimentacyjnego w kwocie 200 zł, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności babci z dnia 28 maja 2009 r., zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi i środkami pomocniczymi, skierowanie do poradni laryngologicznej, faktury VAT oraz rachunki dokumentujące zakup obuwia ortopedycznego, leków i środków pomocniczych. Zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do udokumentowania wysokości miesięcznych dochodów jej męża, złożenia odpisów zeznań podatkowych skarżącej i jej męża za 2012 r., udokumentowania wysokości ponoszonych świadczeń eksploatacyjnych. W odpowiedzi na to wezwanie w piśmie z dnia 24 lipca 2013 r. skarżąca wskazała, że miesięcznie obciążają ją wydatki: za media 279,64 zł, remonty 271,75 zł, gaz 36,43 zł, energię 42,40 zł oraz obiady szkolne syna 88 zł. Pozostała niewielka kwota przeznaczona jest na wyżywienie, odzież, obuwie, leki, itp. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2013 r. Referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca stwierdziła, że niesie babci pomoc czynną, a nie finansową. Jej syn przez okres ostatnich dwóch miesięcy urósł, a to wiąże się z niezaplanowanymi wydatkami na odzież i obuwie. Skarżąca wskazała też na konieczność poniesienia dużych wydatków związanych z nadchodzącym rokiem szkolnym. Z tych względów, zdaniem skarżącej, każde dodatkowo wydane przez nią 100 zł, to dla niej niestety duża kwota. Wskazując na motywy oddalenia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z informacji i dokumentów przedstawionych przez skarżącą wynikało, iż w 2012 r. jej mąż uzyskał dochód brutto w kwocie 39.214,39 zł, a więc w wysokości 3.267,87 zł miesięcznie. Natomiast dochód skarżącej brutto w 2012 r. wyniósł 2.143,60 zł, czyli 178,63 zł miesięcznie co razem dało średni dochód brutto ok. 3.446,50 zł. Dalej Sąd wskazał, że za maj 2013 r. mąż skarżącej otrzymał wynagrodzenie w wysokości 2.751,39 zł brutto, zaś do wypłaty 1.511,78 zł. W ocenie Sądu, kwoty te odbiegały od zadeklarowanego we wniosku wynagrodzenia męża w wys. 1.200 zł brutto, a skarżąca, pomimo wezwania, nie przedstawiła żadnych dowodów, które by potwierdzały prawdziwość złożonych w tym zakresie oświadczeń. Sąd podkreślił również, że dokumentując wydatki eksploatacyjne skarżąca przedstawiła wyłącznie potwierdzenia wpłat za media, remont, gaz i energię elektryczną dokonanych przez M. P. i J. P. (siostrę skarżącej), które dotyczyły innego lokalu mieszkalnego, tj. przy ul. P. w L. (skarżąca zamieszkuje przy ul. P. w L.). Sąd wskazał wreszcie, że z akt sprawy wynikało, iż mąż skarżącej jest właścicielem lokalu mieszkalnego przy ul. N. w L., czego skarżąca nie wskazała w złożonym oświadczeniu. W ocenie Sądu, taka postawa skarżącej skutkowała brakiem możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Sąd odwołał się tym samym do przesłanek cofnięcia przyznanego prawa pomocy i stwierdził, że skoro skarżąca podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swej sytuacji majątkowej, to de facto wprowadziła sąd w błąd, a zatem prawo pomocy nie powinno zostać jej udzielone. Sąd zauważył, że obowiązek uiszczenia wpisu w wys. 500 zł nie przekracza możliwości finansowych skarżącej. Sąd nie uznał ponadto za istotnej okoliczności udzielania pomocy chorej babci, gdyż pomoc ta ma charakter czynny, a nie finansowy. Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o przywrócenie mocy prawnej postanowienia dnia 31 lipca 2013 r. i cofnięcia decyzji postanowienia z dnia 29 września 2013 r. W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że mieszka wraz z rodziną u siostry i szwagra, natomiast w mieszkaniu przy ul. P. mieszka jej chora mama i niepełnosprawna babcia. Z kolei w lokalu przy ul. N. mieszka 76 letnia babcia jej męża. Dodała, że nic nie zataiła, gdyż mąż figuruje tylko w dokumentacji tego lokalu. Podniosła, że w postępowaniu przed organami podatkowymi w sprawie umorzenia zaległości podatkowych przedstawiła swoją ciężką sytuację majątkową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności godzi się zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy po uprzednim, częściowym uwzględnieniu jej wniosku przez referendarza sądowego. W związku z treścią art. 260 Ppsa, Sąd formalnie miał prawo by to uczynić, gdyż po wniesieniu sprzeciwu postanowienie referendarza utraciło moc, a sprawa wniosku o przyznanie prawa pomocy podlegała rozpoznaniu na nowo. Nie mniej jednak Sąd odwoławczy nie podziela argumentacji, która legła u podstaw zaskarżonego orzeczenia. W szczególności argumentacji związanej z rzekomym wprowadzeniem Sądu w błąd, odnośnie sytuacji materialnej skarżącej. Stosując przesłanki cofnięcia prawa pomocy, ukształtowane przez dorobek orzeczniczy Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji wskazał de facto na okoliczności wynikające z akt sprawy, lecz nie ujęte w złożonym oświadczeniu, które jakkolwiek pozostawały bez wpływu na sytuację materialną skarżącej. Rzeczone mieszkanie przy ul. N., ze względu na fakt zamieszkiwania w nim babci męża skarżącej, nie wydaje się bowiem składnikiem majątkowym, który mógłby przynosić skarżącej jakikolwiek dochód, zwiększający jej możliwości finansowe w kontekście ciążących na niej opłatach sądowych. Mimo zatem, że w rozpoznawanej sprawie przesłanki cofnięcia prawa pomocy nie miały zastosowania, gdyż owe prawo nie zostało skarżącej prawomocnie przyznane, to podniesioną przez Sąd okoliczność należało potraktować w kategorii nieistotnej zmiany stanu faktycznego sprawy, która nie rzutowała na ocenę spełnienia warunków umożliwiających uwzględnienie złożonego wniosku. W ocenie Sądu odwoławczego zbyt daleko idącą była również konstatacja, że skarżąca celowo wprowadzała organy sądowe w błąd. Stosowne wyjaśnienia w tej kwestii zostały przez skarżącą przedstawione w złożonym zażaleniu. Wydaje się zatem, że skarżąca nie podawała informacji na temat swojego majątku w sposób wybiórczy, nie było jej celem również zatajenie swojego faktycznego statusu majątkowego. Nie można zgodzić się również z zaprezentowaną przez Sąd oceną świadczenia pomocy na rzecz babci skarżącej. Okoliczność ta była bowiem przedstawiana w kontekście ograniczonej możliwości zarobkowania ze względu na sprawowanie czynnej opieki nad niepełnosprawnym. Chybiony był zatem argument Sądu pierwszej instancji, że charakter pomocy (inny niż finansowy) nie zasługiwał w rozpoznawanej sprawie na uwzględnienie. W ocenie Sądu odwoławczego, była to okoliczność istotna, zwłaszcza w odniesieniu do argumentacji Sądu pierwszej instancji, który wskazał na możliwość pozyskania dodatkowych środków finansowych w związku prowadzeniem przez skarżącą działalności gospodarczej. Odnosząc się do argumentacji zażalenia należy stwierdzić ponadto, że skarżąca wyjaśniła dlaczego rachunki eksploatacyjne wystawione zostały na jej siostrę i szwagra oraz czemu dotyczyły innego lokalu mieszkalnego niż ten, pod którym skarżąca jest zameldowana. W kontekście tych wyjaśnień sytuacja materialne skarżącej powinna być zatem ponownie oceniona przez Sąd pierwszej instancji w odniesieniu do przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa orzekł jak w sentencji.