II OSK 1127/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 października 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 849/19 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2019 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 października 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 849/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J.K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2019 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania. Zaskarżony wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych. Decyzją z dnia [...] października 2018 r., znak [...], na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności Dz. U. z 2018 r. poz. 1382 z późn. zm; , zwanej dalej: u.e.l.) w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017, poz. 1257; zwanej dalej: k.p.a.) Burmistrz Miasta i Gminy w W. odmówił wymeldowania J.K. z pobytu stałego z adresu: ul. B. K. [...] w W. Po rozpatrzeniu odwołania K.B. , Wojewoda Małopolski, decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. znak: [...] uchylił decyzję organu I instancji i orzekł o wymeldowaniu J.K. z pobytu stałego z budynku przy ul. B. K. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z akt przedmiotowej sprawy wynikał, iż posesja nr [...] przy ul. B. K. w W. jest niezamieszkała, a J.K. od wielu lat nie był widywany pod wskazanym adresem. Budynek uległ znacznemu zniszczeniu w wyniku pożaru. Z treści pism Zakładu Gospodarki Komunalnej w W. sp. z o. o. (z dnia [...] lutego 2019 r. oraz z dnia [...] lutego 2019 r.) wynika iż, spółka ta nie odbiera odpadów komunalnych z nieruchomości położonej przy ul. B.K. [...] w W.. Co więcej, przedmiotowy budynek posiadał przyłącza wodno-kanalizacyjne, jednakże w czasie pożaru elementy tych przyłączy uległy zniszczeniu, w związku z powyższym dostawa wody i odbiór ścieków ze wskazanego budynku zostały wstrzymane, a przyłącza zamknięte. Ze względu na to, że do ww. nieruchomości nie zostało wykonane przyłącze wody, nie są wnoszone opłaty z tytułu dostawy wody i odprowadzenia ścieków. Organ wskazał też, że zarówno z notatek urzędowych funkcjonariusza Komendy Powiatowej Policji w W. z wykonanych czynności służbowych w okresie od [...] grudnia 2018 r. do [...] marca 2019 r. oraz z pism skierowanych do Prokuratury Rejonowej w Wieliczce przez Komendę Powiatową Policji w W., a także z nagrań obejmujących nieruchomość położoną przy ul. B.K. [...] w W. utrwalonych w okresie od [...] stycznia 2019 r. do [...] marca 2019 r. bezspornie wynika, iż J.K. nie zamieszkuje w budynku przy ul. B.K. [...] w W.. Potwierdzają to również ustalenia funkcjonariusza Komendy Powiatowej Policji w W. oraz relacja brata J.K. – Ł. K. Zatem w kontekście przeprowadzonych w dniu [...] lutego 2019 r. oględzin budynku przy ul. B.K. [...] w W. stwierdzono, iż wszelkie kroki poczynione przez J.K. mające wykazać, że zamieszkuje on pod powyższym adresem, zostały poczynione wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania. Mając to na uwadze, Wojewoda orzekł o wymeldowaniu J. M. Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 8 października 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 849/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J.K. na ww. decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2019 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wyjaśnił, że miejscem stałego pobytu osoby jest miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, ma tam urządzone centrum życiowe, tj. mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego użytku, przyjmuje i nadaje korespondencję. Badając zasadność wniosku o wymeldowanie, ustalenia wymaga, czy wnioskowana do wymeldowania osoba opuściła miejsce pobytu stałego, przy czym przesłanka ta jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Ma to ważne znaczenie dla ustalenia, czy doszło do opuszczenia lokalu w rozumieniu analizowanego przepisu. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma z kolei to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić zarówno w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, jak również w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Natomiast o dobrowolności opuszczenia lokalu decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, wynikająca z własnej woli zainteresowanego, a nie rezygnacja wywołana presją bądź przymusem fizycznym albo psychicznym innych osób. Wojewoda zasadnie uznał, że skarżący opuścił budynek przy ul. K. [...] w W. w sposób dobrowolny i trwały. Wskazuje na to zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Oględziny nieruchomości, pismo Zakładu Gospodarki Komunalnej w W. oraz zeznania uczestnika postępowania K.B. ukazują stan nieruchomości jako nienadającej się do zamieszkania. W szczególności brak jest dostępu do wody, prądu, gazu, nie ma ogrzewania, nie są też odbierane ścieki. Powyższe potwierdza również dokumentacja zdjęciowa, na której ponadto widoczne jest skrajne zaniedbanie nieruchomości oraz zalegający na niej gruz i śmieci. Wobec powyższego za nieracjonalne i niewiarygodne należy uznać zeznania skarżącego, jakoby korzystał z sanitariów w innym miejscu, stołował się poza nieruchomością, pozostawiał swoje rzeczy osobiste i sprzęty również w innym miejscu, a mimo to stale przebywał pod wskazanym adresem. Nie ulega wątpliwości, że budynek został znacznie zniszczony w wyniku pożaru w dniu [...] października 2014 r. Skarżący nie wykazał, że od tej daty zostały wykonane jakiekolwiek prace mające pozwolić na stałe zamieszkanie w budynku, w szczególności mimo znacznego upływu czasu nie doprowadzono mediów, a jedynie przyniesiono do jednego z pomieszczeń akumulatorowy generator prądu i butlę gazową, nie wyremontowano też budynku. Działania te w istocie wskazują na ich pozorny charakter, w celu utrzymania fikcji prawnej w postaci zameldowania w ww. budynku. Ze sporządzonych notatek policyjnych Komendy Powiatowej Policji w W. z wykonanych czynności służbowych w okresie od [...] grudnia 2018 r. do [...] marca 2019 r. wynika, że nieruchomość jest pustostanem. Mimo kilkukrotnych wizyt Policji, również z uwagi na prowadzone poszukiwanie skarżącego na skutek wydania wobec niego postanowienia o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu przez Prokuraturę Rejonową w W. w żadnym przypadku nie zastano skarżącego w nieruchomości pod wskazanym adresem. Nieobecność skarżącego potwierdzają również nagrania obejmujące nieruchomość położoną przy ul. B.K. [...] w W. utrwalone w okresie od [...] stycznia 2019 r. do [...] marca 2019 r. Dodatkowo, jak wynika z treści pisma z dnia [...] marca 2019 r. w rozmowie z dzielnicowym ustalono, że w budynku nikt nie mieszka od czasu, gdy uległ pożarowi, a dokładny adres skarżącego nie jest znany. Skoro o trwałości opuszczenia nieruchomości świadczy znaczny upływ czasu od opuszczenia jej przez skarżącego, to biorąc pod uwagę powyższe, należy przyjąć, że skarżący nie przebywa pod wskazanym adresem zameldowania co najmniej od pożaru budynku, a zatem od kilku lat. W ocenie Sądu nie jest wystarczającą przesłanką do odmowy wymeldowania deklaracja woli pozostawania pod danym adresem, skoro okoliczności faktyczne tej deklaracji nie potwierdzają. Nawet regularne przebywanie na posesji przez 2 lub 3 godziny nie oznacza, że skarżący w niej zamieszkuje, ale daje podstawy do stwierdzenia, że posiada on inne centrum interesów życiowych, gdzie przebywa przez pozostały czas. Natomiast zebrany w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy pozwala sformułować przekonanie, że w nieruchomości pod adresem ul. B.K. [...] w W. skarżący nie realizuje stale swoich podstawowych funkcji życiowych. W skardze kasacyjnej J.K. zaskarżył ww. wyrok w całości zarzucając mu naruszenie art. 35 u.e.l. poprzez przyjęcie, że przepis ten nie odnosi się do sytuacji, w której znalazł się skarżący. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że opuszczenie zajmowanego lokalu mieszkalnego musi charakter trwały i dobrowolny. Dla stwierdzenia, że nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu powołanego przepisu konieczne jest ustalenie, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny, było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Gdyby zamiaru opuszczenia lokalu wskazany podmiot nie wyraził w sposób jasny, rolą postępowania administracyjnego jest weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania. Nie sposób przyjąć, że J.K. trwale i dobrowolnie opuścił lokal mieszkalny przy ul. K. [...] w W., skoro jest on stroną trzech postępowań, których przedmiotem jest jego pobyt z zamiarem stałego pobytu w przedmiotowej nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. Z 2020 r. poz. 875). Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania toczącego się przed sądem pierwszej instancji. Zgodnie z art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z kolei zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Dla orzeczenia o wymeldowaniu niezbędne jest ustalenie zaistnienia przesłanek z art. 35 u.e.l., a więc przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz przesłanki niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. W rozumieniu art. 35 u.e.l. o opuszczeniu miejsca pobytu można mówić wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie jest wynikiem woli tej osoby. Nie każde opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stanowi bowiem podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu. Zasadniczo aby stwierdzić opuszczenie lokalu w rozumieniu powołanego przepisu konieczne jest ustalenie, iż osoba podlegająca wymeldowaniu opuściła ten lokal w sposób dobrowolny oraz że było to wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany w skardze kasacyjnej. Wojewoda na podstawie dokonanych oględzin nieruchomości, pisma Zakładu Gospodarki Komunalnej w W. oraz zeznań K.B. uznał, że nieruchomość przy ul. B.K. [...] w W. nie nadaje się do zamieszkania. Brak jest dostępu do wody, prądu, gazu, nie ma ogrzewania, nie są też odbierane ścieki. Nieruchomość jest skrajnie zaniedbana. Budynek został znacznie zniszczony w wyniku pożaru w dniu [...] października 2014 r. Skarżący nie wykazał, że od tej daty zostały wykonane jakiekolwiek prace mające pozwolić na stałe zamieszkanie w budynku, w szczególności mimo znacznego upływu czasu nie doprowadzono mediów, a jedynie przyniesiono do jednego z pomieszczeń akumulatorowy generator prądu i butlę gazową, nie wyremontowano też budynku. Trafna była ocena Sądu I instancji, iż działania te w istocie wskazują na ich pozorny charakter, w celu utrzymania fikcji prawnej w postaci zameldowania w ww. budynku. Ponadto z notatek Komendy Powiatowej Policji w W. z wykonanych czynności służbowych w okresie od [...] grudnia 2018 r. do [...] marca 2019 r. wynika, że nieruchomość jest pustostanem. Mimo kilkukrotnych wizyt Policji, również z uwagi na prowadzone poszukiwanie skarżącego na skutek wydania wobec niego postanowienia o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu przez Prokuraturę Rejonową w W. w żadnym przypadku nie zastano skarżącego w nieruchomości pod wskazanym adresem. Nieobecność skarżącego potwierdzają również nagrania obejmujące nieruchomość położoną przy ul. B.K. [...] w W. utrwalone w okresie od [...] stycznia 2019 r. [...] 21 marca 2019 r. Z treści pisma z dnia [...] marca 2019 r. wynika, że w rozmowie z dzielnicowym ustalono, że w budynku nikt nie mieszka od czasu, gdy uległ pożarowi, a dokładny adres skarżącego nie jest znany. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób jednoznaczny, że skarżący kasacyjnie w przedmiotowym budynku nie realizuje swoich funkcji życiowych. Nie stanowi on jego centrum życiowego. Sąd I instancji trafnie ocenił, że stan faktyczny ustalony w toku postępowania administracyjnego wskazuje, iż opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. O trwałości opuszczenia lokalu świadczy okres, od którego budynek nie nadaje się do zamieszkania, a o dobrowolności jego opuszczenia, brak działań skarżącego mających doprowadzić przedmiotowy budynek do stanu, w którym nadawał by się on do zamieszkania. W konsekwencji Sąd I instancji nie naruszył art. 35 u.e.l. zasadnie podzielając stanowisko Wojewody w zakresie wystąpienia w sprawie przesłanek do orzeczenia o wymeldowaniu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.