I OZ 455/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 13 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. spółki akcyjnej z siedzibą w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1217/22 w sprawie ze sprzeciwu P. spółki akcyjnej z siedzibą w L. od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 25 czerwca 2020 r. nr 1974/2020 w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i sprawę przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania UZASADNIENIE Postanowieniem z 15 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1217/22 (dalej postanowienie z 15 czerwca 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie sądowe. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że będąca przedmiotem kontroli Sądu decyzja Wojewody Mazowieckiego z 25 czerwca 2020 r. nr 1974/2020, którą organ odwoławczy uchylił w całości decyzję Starosty Warszawskiego Zachodniego z 31 marca 2020 r. nr 231/GM/2020 i przekazał organowi I instancji sprawę do ponownego rozpoznania była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w związku ze sprzeciwem złożonym przez P.1 S.A. w K. Po przeprowadzeniu kontroli legalności tej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 października 2020 r. I SA/Wa 1812/20 oddalił sprzeciw P.1 S.A. Powołany wyrok stał się prawomocny z dniem 27 lipca 2021 r. Sąd I instancji zauważył, że orzeczenie oddalające sprzeciw ma charakter deklaratywny i jego skutkiem pośrednim jest utrzymanie w mocy zaskarżonego aktu lub czynności jako zgodnych z prawem. Sprzeciw wniesiony przez P. S.A. z siedzibą w L. (dalej P.) został oparty na tożsamych zarzutach, co sprzeciw P.1 S.A. w K. Zarzuty te podlegały już zatem ocenie sądu administracyjnego. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie zaistniała powaga rzeczy osądzonej, a postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Zdaniem Sądu, ponowna sądowa kontrola tej samej decyzji jest niedopuszczalna, bo wydanie wyroku spowodowałoby wystąpienie przesłanki skutkującej jego nieważnością określoną w art. 183 § 2 pkt 3 ppsa. Sąd I instancji zaznaczył, że stoi na stanowisku, że prawomocny wyrok sądu administracyjnego tworzy stan powagi rzeczy osądzonej nie tylko między stronami postępowania, w którym został wydany, ale również w stosunku do wszystkich ewentualnych skarżących. Skoro zarówno w sprawie I SA/Wa 1812/20, jak i w niniejszym postępowaniu (I SA/WA 1217/22) zaskarżona została ta sama decyzja, a w sprawie I SA/Wa 1812/20 zapadł prawomocny wyrok rozstrzygający sprawę, ponowna kontrola legalności prawomocnej decyzji Wojewody Mazowieckiego z 25 czerwca 2020 r. nr 1974/2020 jest niedopuszczalna. W sytuacji procesowej, w której w toku sprawy wystąpił stan rzeczy osądzonej postępowanie niewątpliwie stało się bezprzedmiotowe (k. 17-19 akt I SA/WA 1217/22). Zażalenie na postanowienie z 15 czerwca 2022 r. złożyła P. S.A. z siedzibą w L. (dalej skarżąca), zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 170, art. 171, art. 161 § 1 pkt 3 i art. 183 § 2 pkt 3 ppsa przez przyjęcie, że prawomocne rozpoznanie sprzeciwu od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 25 czerwca 2020 r. nr 1974/2020, wniesionego przez P.1 S.A., jedną ze stron postępowania administracyjnego, w którym decyzję taką wydano, mocą wyroku w sprawie I SA/Wa 1812/20 (a następnie I OSK 973/21), tworzy stan powagi rzeczy osądzonej wobec P. S.A. również będącą stroną tego postępowania administracyjnego, a w konsekwencji wyklucza możliwość merytorycznego rozpoznania sprzeciwu P. S.A. z 17 lipca 2020 r. od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 25 czerwca 2020 r. nr 1974/2020 i uzasadnia umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, zainicjowanego tym sprzeciwem, podczas gdy prawomocne wyroki w sprawach: I SA/Wa 1812/20 i I OSK 973/21 nie wywołują stanu powagi rzeczy osądzonej wobec P. S.A., która nie była stroną postępowania w sprawie, w których te orzeczenia wydano, w szczególności brak jest przepisu szczególnego, wskazanego w art. 170 ppsa in fine, który przewidywałby rozszerzoną prawomocność takich wyroków w przedmiocie oddalenia sprzeciwu P.1 S.A. względem skarżącej, a zatem nie było podstaw do umorzenia postępowania ze sprzeciwu skarżącej od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 25 czerwca 2020 r. nr 1974/2020, zaś sprzeciw winien zostać rozpoznany merytorycznie, a wydany wyrok nie będzie dotknięty wadą określoną w art. 183 § 2 pkt 3 ppsa. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i i zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia radcy prawnego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Odczytanie przebiegu granic podmiotowych powagi rzeczy osądzonej wyroku sądu administracyjnego utrudnia brak zbieżności pomiędzy brzmieniem negatywnej przesłanki procesowej rei iudicatae, o której stanowi art. 58 § 1 pkt 4 i art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, zm. poz. 655 i 1457, dalej ppsa). O ile pierwszy ze wskazanych przepisów stanowi wyraźnie o prawomocnym osądzeniu sprawy pomiędzy tymi samymi stronami, o tyle w art. 171 ppsa ustawodawca, w odróżnieniu od art. 366 kpc, zrezygnował z wyraźnego zakreślenia granic podmiotowych. W doktrynie problematyka granic podmiotowych rei iudicatae nie jest rozumiana jednolicie. Z jednej strony wskazuje się, że sięgają one erga omnes, w odniesieniu do wszystkich ewentualnych skarżących (T. Woś, Prawomocność orzeczeń sądu administracyjnego, PPP 2007/5/s. 59-62). Z drugiej strony prezentowany jest pogląd, że stan powagi rzeczy osądzonej w postępowaniu sądowoadministracyjnym istnieje w warunkach tożsamości nie tylko przedmiotu postępowania, lecz także jego stron (M. Bogusz, Powaga rzeczy osądzonej w nowym postępowaniu sądowoadministracyjnym, PiP 2004/6/s. 96-98; wyrok NSA z 16.12.2009 r. II FSK 1163/08, Legalis nr 825503, aprobowanene przez P. Szustakiewicza, A. Skoczylasa w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2016, uw. 6 do art. 171). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie podziela drugi z przytoczonych poglądów, mając także na uwadze specyfikę postępowania regulowanego art. 64a-64e ppsa. W myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Zgodnie z art. 50 § 1 ppsa, uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Kilku uprawnionych do wniesienia skargi może w jednej sprawie występować w roli skarżących, jeżeli ich skargi dotyczą tej samej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności albo bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 51 ppsa). Powyższe uwagi należy odpowiednio odnieść do prawa strony do wniesienia sprzeciwu od decyzji na podstawie art. 64a ppsa. Złożenie sprzeciwu do sądu administracyjnego decyzji Wojewody Mazowieckiego z 25 czerwca 2020 r. nr 1974/2020, którą - jako organ odwoławczy - uchylił on w całości decyzję Starosty Warszawskiego Zachodniego z 31 marca 2020 r. nr 231/GM/2020 i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania, przez P.1 S.A. w K. nie miało wpływu na uprawnienie P. S.A. w L. do wniesienia sprzeciwu od tej samej decyzji administracyjnej. O ile wyroki wydane w toku postępowania I SA/Wa 1812/20 (I OSK 973/21) mogą mieć związek prejudycjalny z przedmiotem zaskarżenia w sprawie niniejszej, szczególnie, że sprzeciw P.1 S.A. w K. od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 25 czerwca 2020 r. nr 1974/2020, będący przedmiotem rozpoznania w sprawie I SA/Wa 1812/20 (I OSK 973/21), zawierał tożsame zarzuty, co sprzeciw wniesiony w niniejszej sprawie przez P. S.A. z siedzibą w L. od tej samej decyzji administracyjnej, o tyle okoliczność ta nie przesądza o braku interesu prawnego P. S.A. z siedzibą w L. w zaskarżeniu decyzji z 25 czerwca 2020 r. Uprawnienie wnoszącego sprzeciw w tej sprawie wynika z fundamentalnej w państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, prawa do sądu (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP). Wobec braku tożsamości stron w postępowaniu I SA/Wa 1812/20 (I OSK 973/21) należy wykluczyć możliwość odstępstwa od tej zasady. Jeżeli Sąd I instancji dostrzega analogię w niniejszym postępowaniu oraz w prawomocnie zakończonym postępowaniu I SA/Wa 1812/20 (I OSK 973/21), to powinien rozpoznać niniejszą sprawę merytorycznie, mając jednocześnie na uwadze ów zależność prejudycjalną. Brak jest jednak podstaw do umorzenia postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość niniejszego postępowania. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 3 ppsa, nieważność postępowania zachodzi, jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona. Stosownie natomiast do art. 183 § 2 pkt 5 ppsa, nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. W tej sprawie niniejsza sprawa nie została prawomocnie osądzona, ponieważ nie można utożsamiać jej ze sprawą I SA/Wa 1812/20 (I OSK 973/21) z uwagi na brak tożsamości stron. Okoliczność, że w postępowaniu I SA/Wa 1812/20 (I OSK 973/21) przedmiotem rozpoznania była ta sama decyzja oraz że sprzeciw w tamtej i w tej sprawie zawiera tożsame zarzuty nie świadczy o tożsamości spraw, a jedynie o zależności prejudycjalnej obu postępowań. Tym samym, nie sposób uznać, że w tej sprawie występuje powaga rzeczy osądzonej (res iudicata). Z kolei, odmówienie skarżącemu prawa do sądu w tej sprawie mogłoby zostać zakwalifikowane jako pozbawienie go możności obrony swych praw, co stanowi jedną z przesłanek do stwierdzenia nieważności postępowania. W konsekwencji, zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.