I OW 117/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy W. a Wójtem Gminy B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny postanawia wskazać Wójta Gminy W. jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Wójt Gminy W.B. w piśmie z 16 maja 2019 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy B. przez wskazanie Wójta Gminy B. jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny. W uzasadnieniu wniosku organ wskazał że w dniu 31 lipca 2018 r. B.R. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W.B. o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Organ ustalił, że wnioskodawca przebywa w Specjalistycznym Szpitalu [...] w B.. W związku z tym Wójt Gminy W.B. przyjął, że gmina B. stanowi miejsce zamieszkania wnioskodawcy i - działając na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) - przekazał sprawę Wójtowi Gminy B.. Wójt Gminy B. decyzją z 13 września 2018 r. nr [...] odmówił przyznania B.R. zasiłku pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z 13 listopada 2018 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Wójtowi Gminy B.. Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało, że organ powinien ustalić miejsce zamieszkania B.R. i charakter jego pobytu w B., co przesądzi czy Wójt Gminy B. jest organem właściwym w sprawie. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B. przy piśmie z 23 kwietnia 2019 r. przekazał sprawę Wójtowi Gminy W.B. jako organowi właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania strony. Wskazał przy tym, że organ, któremu przekazano wniosek, jest związany tym przekazaniem, jeśli zaś uważa, że nie jest organem właściwym do rozpoznania sprawy, powinien wystąpić ze stosownym sporem o właściwość. Wójt Gminy B. w odpowiedzi na wniosek w piśmie z 9 lipca 2019 r. wniósł o wskazanie jako organu właściwego w sprawie Wójta Gminy W.B.. Organ wskazał, że fakt stałego zameldowania B.R. na terenie gminy W.B. nie jest kwestionowany przez Wójta Gminy W.B.. Przesłanką mającą wskazywać gminę B. jako miejsce zamieszkania strony jest wyłącznie fakt jego pobytu na terenie Specjalistycznego Szpitala im[...] w B.. Pobyt w placówce leczniczej nie może być jednak utożsamiany z przebywaniem miejscowości B. z zamiarem stałego pobytu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne miedzy organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 tej ustawy właściwym w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. W niniejszej sprawie do rozstrzygnięcia przedstawiony został spór o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy W.B. a Wójtem Gminy B. i jest to spór negatywny, bowiem żaden z nich nie uważa się za właściwy do rozpatrzenia zgłoszonego żądania o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Zasady przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r." Zgodnie z art. 20 ust. 2 tej ustawy postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych prowadzi organ właściwy. W myśl art. 3 pkt 11 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Dodać też trzeba, że stosownie do art. 23 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a także osób, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 23 ust. 2 u.ś.r. wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1. Podstawą do ustalenia właściwości miejscowej organu jest zatem miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje określenia "miejsce zamieszkania". Wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy w tej kwestii odwołać się do przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.c.". Zgodnie z art. 25 K.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle ww. przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Dla przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest zatem ustalenie występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu, przy czym przesłanki te muszą wystąpić łącznie. O ile ustalenie pierwszej z nich zwykle nie nastręcza trudności, o tyle o zamiarze stałego pobytu mogą decydować różnorakie okoliczności. W judykaturze przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2010 r. sygn. akt I OW 116/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powołanych w uzasadnieniu). Z materiałów nadesłanych wraz z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wynika, że B.R. przed umieszczeniem w Specjalistycznym Szpitalu [...] w B. przebywał w Regionalnym Ośrodku Psychiatrii Sądowej w B., a wcześniej zamieszkiwał w miejscowości [...] w gminie W.B. i taki też adres wskazał we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że pobytu w zakładzie opieki zdrowotnej, nie można zakwalifikować jako miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 K.c., gdyż tego rodzaju placówki lecznicze nie są przeznaczone do zamieszkiwania i nie mogą stanowić miejsca, w którym osoby przebywają z zamiarem stałego pobytu. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 2190 ze zm.), samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej są podmiotami leczniczymi, a działalność lecznicza polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, może polegać także na promocji zdrowia lub realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia, w tym wdrażaniem nowych technologii medycznych oraz metod leczenia (art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy). Wskazywany przez Wójta Gminy W.B. aktualny pobyt strony w zakładzie opieki zdrowotnej nie ma charakteru stałego, lecz przejściowy. Zakłady lecznicze są przeznaczone do okresowego pobytu pacjentów i nie stanowią ich miejsca zamieszkania w rozumieniu powołanych wyżej przepisów K.c., nie służą bowiem celom mieszkalnym, a pobyt przebywających w nim osób związany jest z ich leczeniem i w sposób oczywisty ma charakter czasowy (por. postanowienie NSA z 2 września 2009 r. sygn. akt I OW 79/09 oraz z 4 listopada 2009 r. sygn. akt I OW 103/09). Nie sposób zatem przyjąć, by miejscem zamieszkania B.R. była gmina B., skoro w znajdującym się w tej miejscowości szpitalu został on umieszczony jedynie celem odbycia leczenia. Brak jest również podstaw uzasadniających twierdzenie, że miejscem zamieszkania B.R. nie jest gmina W.B.. Należy bowiem zważyć, że na terenie tej właśnie gminy jest na stałe zameldowany. Odbywanie przez niego leczenia w B. nie oznacza w żadnym razie, że stał się osobą, która nie ma miejsca zamieszkania. Wobec powyższego właściwość organu należało ustalić zgodnie z art. 20 ust. 2 w związku z art. 23 ust. 2 u.ś.r., co skutkowało wskazaniem, jako właściwego do rozpatrzenia sprawy, Wójta Gminy W.B.. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.