I OSK 4233/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. akt III SAB/Kr 179/18 w sprawie ze skargi A. O. w przedmiocie niewykonania przez Starostę [...] prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., sygn. akt [...] oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 179/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. O. w przedmiocie niewykonania przez Starostę [...] prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. sygn. akt [...]. Wyrokiem tym ([...]) Sąd zobowiązał Starostę do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie aktualizacji danych ewidencyjnych i wydania stosownego aktu w terminie [...] dni od dnia zwrotu akt organowi. W uzasadnieniu wskazano, że do rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest ustalenie kręgu stron postępowania. Do momentu wydania przez sąd powszechny postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku brak możliwości wezwania spadkobierców strony do udziału w postępowaniu. Przeszkoda ta ma charakter prawny. Taki stan rzeczy występuje też, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 30 § 5 k.p.a. (kwestia ewentualnego ustalenie kuratora spadku nieobjętego; spadek uważa się za nie objęty, jeżeli spadkobiercy nie sprawują nad majątkiem spadkowym faktycznej pieczy). Sąd wskazał, że Starosta [...] powinien był zawiesić przedmiotowe postępowanie aktualizacyjne, do czasu ustalenia następców prawnych, zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. Bezczynność organu zachodzi wobec niewydania postanowienia o zawieszeniu postępowania i nieskorzystania z możliwości wskazanej w art. 30 § 5 k.p.a., gdy były ku temu podstawy. A. O. w uzasadnieniu swej skargi na niewykonanie powyższego wyroku podniósł, że organ po zwrocie akt wprawdzie zawiesił postępowanie lecz fakt ten nie zwalnia organu z obowiązku wydania w tej sprawie stosownego aktu, zważywszy, że postanowienie o zawieszeniu zostało uchylone przez organ odwoławczy. Również inne działania organu podejmowane były po bezskutecznym upływie terminu do wydania aktu. Skarżący podniósł, że skoro spadkobiercy po zmarłych M. S. i J. S. nie są wykazani (wobec braku postanowień o stwierdzeniu nabycia po nich spadku lub aktów poświadczenia dziedziczenia), a dzieci po zmarłej J. S. nie przejawiały woli uregulowania tej kwestii, przyjąć należało, że spadki po tych osobach nie zostały objęte i w takiej sytuacji organ prowadzący postępowanie, przy zastosowaniu dyspozycji art. 30 § 5 K.p.a., powinien był wystąpić do sądu z wnioskiem o wyznaczenie kuratora spadku na podstawie art. 666 § 1 k.p.c. W konkluzji skarżący wniósł o wymierzenie Staroście [...] grzywny z tytułu niewykonania powołanego wyżej wyroku i przyznanie od Starosty [...] na rzecz skarżącego sumy pieniężnej a także obciążenie Starosty [...] kosztami postępowania. W odpowiedzi na skargę Starosta [...] wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Organ podniósł, że prowadząc postępowanie w sprawie aktualizacji operatu ewidencji gruntów jednostki ewidencyjnej [...] - obszar wiejski, obręb B. dotyczące wpisu A. O. jako samoistnego posiadacza nieruchomości położonej w B. o łącznej powierzchni [...] ha, zastosował się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., sygn. akt [...]. Zgodnie z sugestią zawartą w uzasadnieniu powołanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] Starosta [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r., zawiesił postępowanie z uwagi na konieczność ustalenia kręgu stron i zapewnienia im czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Zachodzi bowiem konieczność ustalenia następców prawnych zmarłych współwłaścicieli gospodarstwa rolnego w B., co winno być wykazane postanowieniem w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku bądź zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia mającym skutek prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Kwestia wykazania następstwa prawnego po zmarłych właścicielach nieruchomości położonej w B., leżała po stronie skarżącego, jako podmiotu inicjującego postępowanie o aktualizację operatu ewidencyjnego. Postanowienie o zawieszeniu postępowania na skutek odwołania skarżącego zostało uchylone postanowieniem [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] października 2016 r., Organ odwoławczy zobowiązał starostę do ustalenia pełnego kręgu stron postępowania przed wydaniem decyzji w przedmiotowej sprawie. Realizując te wytyczne Starosta [...] pismami skierowanymi do Sądów Rejonowych w [...], [...] i w [...], Naczelników Urzędów Skarbowych w [...], [...] i w [...] oraz do Centrum Personalizacji Dokumentów MSW - Wydziału Udostępniania Danych w [...] zwrócił się o podanie informacji w sprawie postępowań o stwierdzeniu nabycia spadku, a także o podanie danych współmałżonków i dzieci po zmarłych M. S. i J. S. W przekazanych - przez Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA - danych jednostkowych z rejestru PESEL dotyczących współmałżonka i dzieci zmarłego M. S. brak jest danych adresowych tych osób. W związku z tym, ponownie wystąpiono do Urzędu Miejskiego w [...] o podanie danych adresowych żony M. S. – L. S. i ich synów: J. S. i A. S. Odpowiedź dotychczas nie nadeszła. Organ zwracał się także do dzieci zmarłej J. S. wielokrotnie z prośbą o przedłożenie prawomocnego postanowienia sądu w sprawie stwierdzenia nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po J. S. Nie dostarczono jednak takiego dokumentu. Brak informacji o spadkobiercach po wymienionych osobach uniemożliwia wydanie decyzji, kończącej postępowanie administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę wskazał, że odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy przekazany został organowi w dniu [...] lipca 2016 r. Organ został wyrokiem Sądu zobowiązany do wydania rozstrzygnięcia w określonym terminie, tj. w ciągu [...] dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi. Jak wynika z dokumentów przedłożonych przez Starostę [...] organ podjął stosowne czynności przed upływem wskazanego terminu. Z uzasadnienia wyroku WSA w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. jednoznacznie wynikało, że obowiązkiem organu będzie ustalenie następców prawnych zmarłych właścicieli gospodarstwa rolnego w B., co powinno nastąpić na podstawie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia. Wykonując powyższy wyrok, organ najpierw postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r., zawiesił postępowanie. Powyższe postanowienie zostało uchylone postanowieniem [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] października 2016 r. Organ odwoławczy zobowiązał starostę do ustalenia pełnego kręgu stron postępowania przed wydaniem decyzji w przedmiotowej sprawie. Bez wątpienia w takiej sytuacji obowiązkiem organu w pierwszej kolejności było zwrócenie się do urzędów, sądów właściwych do prowadzenia ewentualnego postepowania sądowego, a następnie do uczestników postepowania, którzy mogą mieć wiedzę w tym przedmiocie w celu ustalenia następców prawnych. Ewentualne zwrócenie się do sądu spadku o ustanowienie kuratora może dopiero nastąpić po dokonaniu tych czynności i podjęciu starań przez organ prowadzący postepowanie w celu samodzielnego ustalenia następców prawnych. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że organ stosownymi pismami zwrócił się o podanie informacji w sprawie postępowań o stwierdzeniu nabycia spadku, a także o podanie danych współmałżonków i dzieci po zmarłych M. S. i J. S. Organ zwracał się w tej sprawie również do innych uczestników toczącego się postępowania. Powyższy tok postępowania wskazuje, że organowi nie można zarzucić bezczynności. Działania organu miały na celu zebranie całego materiału dowodowego, ustalenie kręgu spadkobierców, a w konsekwencji wydanie aktu administracyjnego kończącego postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podkreślił, że skuteczność skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku sądu zależy od tego, czy organ podjął czynności zmierzające do wykonania wyroku bez zbędnej zwłoki i wykonał wytyczne sądu, a nie od końcowego efektu tych czynności. Z powyżej przywoływanych okoliczności wynika, że organ wprawdzie uchybił wyznaczonemu przez Sąd terminowi, lecz na dzień wniesienia skargi, sprawa była w toku. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. O., zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 154 § 1 i § 7 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 151 p.p.s.a. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące oddaleniem skargi skarżącego na Starostę [...] w przedmiocie niewykonania prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., sygn. akt: [...], polegające na nietrafnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że nie można mówić o niewykonaniu wyroku tego Sądu z uwagi na brak bezczynności Starosty [...] w sytuacji, w której podjął on stosowne czynności przed upływem terminu wyznaczonego mu przedmiotowym wyrokiem oraz że w dniu wniesienia skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku, postępowanie administracyjne, którego skarga dotyczyła, było w toku (sprawa była rozpoznawana), - art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez poczynienie ustaleń sprzecznych z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegających na przyjęciu, że Starosta [...] przed upływem terminu wyznaczonego mu przedmiotowym wyrokiem do wydania stosownego aktu podjął czynności zmierzające do wykonania wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.ps.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach. Wbrew zarzutowi naruszenia art. 141§ 4 p.p.s.a. Sąd I instancji poczynił i przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowe ustalenia, dotyczące czynności organu administracji podjętych po zwróceniu mu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku, co nastąpiło w dniu [...] lipca 2016 r. Z uzasadnienia prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. sygn. akt [...] wynikało, że zdaniem Sądu, organ powinien albo zawiesić postępowanie do czasu zakończenia postępowania spadkowego po zmarłych współwłaścicielach nieruchomości lub zwrócić się do sądu o ustanowienie kuratora na podstawie art. 30 §5 k.p.a. w przypadku nieobjęcia spadku. Postanowienie z dnia [...] sierpnia 2016 r. o zawieszeniu postępowania do czasu zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku wydane zostało przed upływem zakreślonego organowi w wyroku terminu. Po uchyleniu tego postanowienia przez organ odwoławczy, organ I instancji podjął bez zbędnej zwłoki szereg czynności zmierzających do ustalenia kręgu stron postępowania. Jak wskazuje się słusznie w orzecznictwie sądów administracyjnych, o niewykonaniu wyroku w rozumieniu art. 154§1 p.p.s.a., nie można mówić w przypadku, wydania przez organ w zakreślonym terminie aktu, nawet jeśli pozostaje on w sprzeczności z oceną prawną Sądu, czy wskazaniami, co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku. Stąd też, nawet uchylenie postanowienia o zawieszeniu postępowania przez organ wyższego stopnia nie uzasadnia przyjęcia, że Starosta [...] nie wykonuje wyroku Sądu. Tym bardziej, że podjęte przez niego działania już po uchyleniu postanowienia o zawieszeniu postępowania pozwalają na stwierdzenie, że organ ten zmierza w istocie do zapewnienia możliwości kontynuowania postępowania przy należycie ustalonym kręgu stron postępowania. Zatem także i zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 154 § 1 p.p.s.a. nie mógł zostać uznany za usprawiedliwiony, skoro sąd I instancji słusznie uznał, że w sprawie nie występuje sytuacja niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., sygn. akt [...]. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną strony skarżącej na podstawie art. 151 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, gdyż o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia, orzeka w drodze odrębnego postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd (art. 258 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a). W związku z powyższym o wynagrodzeniu pełnomocnika z tytułu udzielonej z urzędu pomocy prawnej rozstrzygnie referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...].