II SA/Go 319/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Ż.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE 1. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania Ż.K., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej niepełnosprawnym dziadkiem J.K. 1.1. W podstawie prawnej tej decyzji Kolegium podało art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615; dalej u.ś.r.). W jej uzasadnieniu wskazano, że poprzednio wydaną decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. organ I instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej niepełnosprawnym dziadkiem J.K. Odwołanie wniesione przez skarżącą zostało uwzględnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które decyzją z dnia [...] września 2021 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. 1.2. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy ponownie wydał decyzję odmowną. Organ ten ustalił, że J.K. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który powstał w wieku 67, co zdaniem tego organu, uniemożliwiało przyznanie świadczenia z powodu brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ I instancji, realizując wytyczne Kolegium ustalił nadto, że J.K. jest osobą pozostającą w związku małżeńskim, przy czym B.K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opiekę nad niepełnosprawnym J.K. sprawuje wnuczka – Ż.K., która nie podejmuje zatrudnienia, by sprawować całodobową i długotrwałą opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem. J.K. posiada troje pełnoletnich dzieci: S.K., D.I. i R.B. Syn zamieszkuje w tej samej miejscowości co J.K., jest zatrudniony w firmie "K." na nienormowany czas pracy i jego sytuacja zdrowotna jest dobra. Odwiedza rodziców, jednakże z uwagi na wykonywaną pracę zawodową nie ma możliwości sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad rodzicami. Opiekę tę sprawuje jego córka – Ż.K. D.I. nie zamieszkuje w Polsce i nie utrzymuje kontaktu z rodziną. Z kolei R.B. zamieszkuje około 30 km od miejsca zamieszkania ojca – J.K. Posiada swoją rodzinę, zajmuje się gospodarstwem domowym i pracuje. Z uwagi na zatrudnienie oraz odległość zamieszkania R.B. nie jest w stanie sprawować stałej oraz całodobowej opieki nad ojcem. Jak wynika z wywiadu środowiskowego R.B. wraz z mężem chorują i wymagają stałego leczenia i przyjmowania leków (R.B. jest po usunięciu tarczycy, pojawiły się zwyrodnienia i problemy z nadciśnieniem tętniczym, z kolei współmałżonek R.B. ma endoprotezę i zwyrodnienia stawów). Zdaniem organu I instancji jedyną sytuacją, która wykluczyłaby dzieci J.K. z obowiązku sprawowania opieki nad nim, zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. byłoby posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że syn i córki orzeczenia takiego nie posiadają. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne osoby zobowiązane. 1.3. Utrzymując w mocy decyzję Wójta Gminy Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie przesłanki wykluczającej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu wieku powstania niepełnosprawności wobec tego, że ograniczenie to zostało wyeliminowane w następstwie wydania przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 wyroku, w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji R.P. Kolegium podzieliło jednak stanowisko organu I instancji, że nawet przy przyjęciu, że w wyjątkowych sytuacjach jeśli żyjący zstępni osoby wymagającej opieki nie legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności opiekę może sprawować wnuk, to w ustalonym stanie faktycznym taka sytuacja nie zachodzi, gdyż przeszkody, na które powołują się zstępni J.K. nie mają charakteru obiektywnego lub nadzwyczajnego. 2. W skardze wniesionej do tutejszego sądu z zachowaniem terminu pełnomocnik Ż.K. zarzucił decyzji: 1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy przez: a) naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością alimentacyjną wobec dziadka; b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma dzieci nie legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawują nad nią opieki; 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad dziadkiem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Wskazując te zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, także o uchylenie decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi zarzuty te zostały rozwinięte. 3. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z wolą stron (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 5. Sąd podziela stanowisko Kolegium, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) jest zmiana stanu prawnego polegająca na tym, że nie obowiązuje ograniczenie wiekowe dotyczące momentu powstania niepełnosprawności, przewidziane w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kwestia ta jest już od jakiegoś czasu jednolicie postrzegana w orzecznictwie, a wcześniejsze różnice poglądów wynikały z wadliwego rozumienia istoty tzw. wyroku zakresowego, jak i niezbyt fortunnego sformułowania zawartego w treści uzasadnienia wyroku Trybunału. Aktualnie stanowisko w tej mierze jest już jasne i dziwić może to, że organ I instancji przyjmuje inaczej. 6. Jeśli chodzi o drugą z przesłanek, która decyduje o negatywnej dla skarżącej ocenie wniosku, wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nadto, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 7. W sprawie zostało ustalone, że małżonka J.K. posiada znaczny stopień niepełnosprawności. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 8. Przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. należy mieć jednocześnie na względzie cel regulacji zawartej w tych przepisach, a także treść art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Strona skarżąca, jako wnuczka J.K. może potencjalnie należeć do kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia z powodu realizacji nad nim faktycznej opieki jednakże tylko wtedy, gdy zstępni J.K. legitymowaliby się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Liberalne stanowisko interpretacyjne rozważane przez Kolegium i wskazywane przede wszystkim w skardze jest już nieaktualne. Zgodnie z treścią uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. I OSK 2/22 (CBOSA) warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). 9. Nie ma potrzeby cytowania tu argumentów stojących za podjęciem tej uchwały, bo jest ona powszechnie dostępna i każdy zainteresowany może się z nią zapoznać. Jasne jest natomiast, że zgodnie z tą uchwałą uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla wnuków osoby wymagającej opieki przysługuje dopiero wówczas, gdy krewni w stopniu pierwszym osoby wymagającej opieki legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dla niniejszej sprawy i sądu ją rozstrzygającego uchwała ta ma ten skutek, że jest wiążąca. Ogólna moc wiążąca tej uchwały nie pozwala bowiem na przyjęcie, przez jakikolwiek "zwykły" skład sądu administracyjnego, wykładni w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w tej uchwale (por. art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Tylko zatem posiadanie przez dzieci J.K. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności uprawniałoby skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jako zstępną w dalszej kolejności zobowiązaną do alimentacji. Ze stanu faktycznego i akt sprawy wynika bez żadnych wątpliwości, że co najmniej dwoje dzieci J.K. – S.K. i R.B. takiego orzeczenia nie posiadają. Z tego powodu skarżąca jest wykluczona z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i wszelkie inne kwestie podnoszone w skardze, w tym kwestia charakteru sprawowanej przez skarżącą faktycznej opieki, niemożność jej wykonywania przez dzieci J.K. itd., nie mają lub nie mogą mieć jakiekolwiek wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Z tych względów skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).