I FZ 352/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Krzysztof Stanik po rozpoznaniu w dniu 6 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "R" s. c. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 maja 2008 r. sygn. akt I SA/Wr 1754/06 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi "R." s. c. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 3 października 2006 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 19.05.2008 r., sygn. I Sa/Wr 1754/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę kasacyjną "R." spółka cywilna w K. W uzasadnieniu do tego postanowienia Sąd wskazał, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie spełniała jednego z materialnych wymogów przewidzianych dla tego środka zaskarżenia w art. 176 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "popsa". Zdaniem Sądu pierwszej instancji, oceniana skarga nie została skierowana przeciwko wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28.11.2007 r., a jedynie przeciwko poglądom wyrażonym przez tenże Sąd zawartym w uzasadnieniu wspomnianego wyroku. W świetle art. 173 § 1 popsa skarga kasacyjna przysługuje jedynie od wyroku lub postanowienia kończącego sprawę. Sąd stwierdził więc, że zaskarżenie samego uzasadnienia wyroku skargą kasacyjną nie jest dopuszczalne. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącej spółki wniósł zażalenie, w którym zarzucił: a) naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 178 popsa w związku z art. 176 ust 1 Konstytucji RP z 1997 r. przez jego błędne zastosowanie, b) naruszenie art. 178 posa w związku z art. 176 ust 1 oraz art. 2 Konstytucji RP z 1997 r. przez błędną wykładnię objawiającą się przyjęciem, że Sad pierwszej instancji posiada przydatne kompetencje do oceny merytorycznej zarzutów skargi kasacyjnej złożonej od wydanego przez siebie wyroku, zaś pogląd prawny przez niego zaprezentowany, który wiąże organy administracji publicznej jak również Sąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy, jest niewzruszalny. W oparciu o podniesione zarzuty strona żaląca zażądała uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zarzutów wyjaśniono, że Sąd pierwszej instancji błędnie wywiódł z treści art. 178 popsa uprawnienie dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do merytorycznego badania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Tymczasem na gruncie procedury sądowoadministracyjnej kompetencje takie posiada jedynie Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji błędnego rozumienia art. 178 popsa Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie o ten przepis, mimo że nie znajdywał on zastosowania w sprawie. W ocenie autora zażalenia skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie spełniała wszystkie wymogi opisane w art. 176 popsa, a ewentualna ich kontrola mogła nastąpić wyłącznie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Przyjęcie odmiennego poglądu oznaczałoby, że Sąd pierwszej instancji może w ramach postępowania międzyinstancyjnego skutecznie zablokować merytoryczną kontrolę wydanego przez niego wyroku przez aprioryczną i tendencyjną ocenę zasadności podniesionych przez stronę zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw. Tytułem wstępu warto podkreślić, że strona wnosząca zażalenie kwestionuje zarówno sposób rozumienia przez Sąd pierwszej instancji artykułu 178 popsa jak i jego zastosowanie w sprawie. Przepis ten stanowi, że: "wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełnia w terminie". W rozpatrywanym przypadku Sąd uznał, że wniesiona przez stronę skarga kasacyjna była niedopuszczalna, albowiem nie spełniała przewidzianego w art. 176 popsa wymogu oznaczenia zaskarżonego orzeczenia. W opinii Sądu autor skargi kasacyjnej w istocie nie zgadzał się z samym uzasadnienie wyroku. Natomiast według skarżącej spółki skarga kasacyjna spełniała wszystkie wymogi przewidziane dla tego środka zaskarżenia (formalne i materialne), a ocena zasadność podniesionych zarzutów kasacyjnych wykraczał poza zakres kompetencji przyznanych WSA w art. 178 popsa. Przy tak zakreślonych ramach sporu, w pierwszej kolejności rozważyć należy, czy, co mocno eksponuje strona skarżąca, Sąd pierwszej instancji błędnie zrozumiał art. 178 popsa. Dokładniej, czy był on uprawniony do odrzucenia skargi w sytuacji, gdy stwierdził, iż ta skierowana jest de facto przeciwko uzasadnieniu wyroku. Z treści art. 178 popsa wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny może odrzucić skargę kasacyjną w trzech sytuacjach: a) kiedy stwierdzi, że skargę kasacyjną wniesiono po terminie, b) kiedy stwierdzi, że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna, c) kiedy stwierdzi, że strona nie uzupełniła braków skargi w zakreślonym terminie. Przypadki opisane w punkcie "a" i "c" nie budzą większych wątpliwości. Sąd, stykając się z takimi sytuacjami, ogranicza się w zasadzie do sprawdzenia konkretnych okoliczności faktycznych. Sytuacja ujęta w punkcie "b", z którą mamy do czynienia w niniejszej sprawie, z reguły nie będzie tak klarowana, albowiem wymaga odpowiedzi na pytanie, co decyduje o niedopuszczalności skargi kasacyjnej? Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie poświęcono tej przesłance sporo uwagi. Nie ma jednak potrzeby (ani miejsca), aby przedstawić dokładnie wszystkie przypadki, w których taką niedopuszczalność stwierdzono. Dla zaistniałego w rozpatrywanej sprawie układu procesowego najważniejsze jest jednak to, że z niedopuszczalną skargą kasacyjną mamy do czynienia, gdy nie spełnia ona wymagań materialnych (po wyrazie "oraz") opisanych w art. 176 popsa (patrz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz", Zakamycze 2005 r., s. 437; J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz", Warszawa 2008 r., s. 391; T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz", Warszawa 2005 r., s. 562-563; B. Dauter "Zarys metodyki pracy sędziego", Warszawa 2008 r., 352-353; postanowienie NSA z dnia 25.05.2004 r., GSK 38/04, publ. w M. Pr. 2004, nr 13, s. 584). Jednym z warunków materialnych (charakterystycznych dla skargi kasacyjnej) jest konieczność wskazania zaskarżonego orzeczenia, tj. wyroku lub postanowienia. W procedurze sądowoadministracyjnej, co słusznie wyeksponował Sąd pierwszej instancji, nie jest możliwe zaskarżenie skargą kasacyjną samego uzasadnienia wyroku/postanowienia. Uprawnienia takiego nie można wszak wywieść z żadnego przepisu wspomnianej ustawy (odmiennie uregulowano tą kwestię np. w Kodeksie postępowania karnego w art. 425 § 2). Pogląd o niemożliwości zaskarżenia samego uzasadnienia wyroku został już ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Dla przykładu można wskazać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05.05.2005 r., sygn. FSK 1691/04 (niepubl.), gdzie w zadaniu pierwszym tezy stwierdzono: "przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok sądu administracyjnego pierwszej instancji i do niego winny się odnosić zarzuty kasacyjne". Na uwagę w tym względzie zasługuje także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.03.2006 r., sygn. I FSK 750/05 (publ. w ONSAiWSA nr 5 z 2006 r., poz. 126), w którym skonstatowano: "nie ma w procedurze sądowoadministracyjnej przepisu, który umożliwiałby zaskarżenie wyłącznie uzasadnienia orzeczenia lub jego części. Treść art. 176 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi jedynie o możliwości uchylenia lub zmiany orzeczenia, a nie samego uzasadnienia. Orzeczenie to zapadło na kanwie stanu faktycznego, w którym, tak jak w rozpatrywanym przypadku, autor skargi kasacyjnej zaskarżył jedynie uzasadnienie korzystnego dla siebie wyroku. Z powyższych rozważań wynikają dwa ważne wnioski. Po pierwsze, WSA we Wrocławiu mógł odrzucić skargę kasacyjną jako niedopuszczalną na podstawie art. 178 popsa, jeżeli stwierdził brak któregokolwiek wymogu materialnego z art. 176 popsa (po wyrazie "oraz"). Po drugie, "brak wskazania zaskarżonego orzeczenia" w rozumieniu art. 176 popsa zachodzi, gdy strona de facto wnosi o uchylenie wyroku w części dotyczącej wyrażonego w jego uzasadnieniu poglądu(ów) prawnego(ych). Naczelny Sąd Administracyjny nie ma zatem wątpliwości, że zarzut błędnej wykładni art. 178 popsa jest nieuzasadniony. Nie można się również zgodzić z drugim z wywiedzionych zarzutów dotyczącym wadliwego zastosowania art. 178 popsa. WSA we Wrocławiu, wbrew twierdzeniom żalącego, nie dokonał merytorycznej oceny zasadności zarzutów kasacyjnych. Sąd ten stwierdził jedynie, że podniesione zarzuty skierowane są przeciwko uzasadnieniu wyroku. Do tego rodzaju stwierdzenia Sąd pierwszej instancji nie miał potrzeby, nawet gdyby był uprawniony, oceny merytorycznej słuszności podniesionych zarzutów kasacyjnych. W petitum skargi kasacyjnej wnoszący ją pełnomocnik skarżącej spółki zaznaczył wprost: "zaskarżam wyrok w części dotyczącej poglądu prawnego Sądu w sprawie interpretacji i zastosowania art. 120 ust 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług oraz poglądu prawnego Sądu w sprawie braku podstaw do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego po myśli art. 109 ust 4,5 i 6 tej ustawy, nie wnosząc równocześnie zaskarżenia w pozostałej części (podkreślenie własne tut. Sądu)". Nie można więc mieć wątpliwości, że intencją autora skargi kasacyjnej jest chęć eliminacji dwóch niekorzystnych poglądów wyrażonych w uzasadnieniu wyroku przy jednoczesnym pozostawieniu w obiegu prawnym wyroku (sentencji) korzystnego dla strony. Rozumowanie to wspiera również fakt złożenia przez pełnomocnika żalącego w dniu 11.04.2008 r. do WSA we Wrocławiu wniosku o stwierdzenie prawomocności wyroku tegoż Sądu z dnia 28.11.2007 r. o sygn. I SA/Wr 1754/06 w części niezaskarżonej skargą kasacyjną. Działanie strony żalącej w tym zakresie uznać trzeba za niedopuszczalne. Strona, która mimo korzystnego dla niej orzeczenia, nie zgadza się z jego uzasadnieniem, może zaskarżyć wyrok tylko co do poglądów zawartych w jego uzasadnieniu, ale musi w tym celu zaskarżyć cały wyrok rozumiany jako rozstrzygnięcie zawarte w sentencji oraz jego uzasadnienie. W świetle powyższych twierdzeń Naczelny Sąd Administracyjny uważa, że, wydając zaskarżone postanowienie, Sąd pierwszej instancji nie przekroczył kompetencji przyznanych mu w art. 178 popsa i zasadnie odrzucił wniesioną skargę kasacyjną. Tym samym zarzuty podniesione tut. Sąd uznał za bezzasadne i po myśli art. 184 popsa w zw. z art. 197 § 2 popsa orzekł jak w sentencji.