I OZ 1041/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 754/11 o oddaleniu wniosku A.Z. o wyłączenie sędziów: J.K., M.G., A.J-S., B.J. , B.J., T.L., K.M., A.M., H.R., Z.Ś. od rozpoznania sprawy ze skargi A.Z. na postanowienie Wojewody Warmińsko- Mazurskiego z dnia 29 lipca 2011 r. , nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE A.Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Wojewody Warmińsko- Mazurskiego z dnia 29 lipca 2011 r. ,nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia. W dniu 17 października 2011 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie od udziału w tej sprawie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: sędziego NSA J.K. oraz sędziów WSA: M.G., A.J-S., B.J. B.J., T.L., K.M., A.M., H.R., I.S. i Z.Ś.. Jako podstawę prawną ich wyłączenia wskazał art. 19 oraz 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.) W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że zachodzi uzasadnione podejrzenie braku obiektywizmu tego Sądu i w/w sędziów. Skarżący wskazał, że domagał się już ich wyłączenia w innych sprawach. Sędziowie rozpatrywali wnioski wniesione przez skarżącego o wyłączenie sędziów. Ponadto rozpatrywali jego skargi na organy administracji z różnymi skutkami procesowymi, a wydane przez nich orzeczenia były zaskarżane do NSA w Warszawie. Skarżący zakwestionował również nagminne w jego ocenie posługiwanie się przez sądy argumentacją odwołującą się do tezy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, które zostało wydane 40 lat temu, a zatem uległo zdezaktualizowaniu. Wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których podali, że nie zachodzi między nimi, ani żadną ze stron tego postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w jej rozpoznaniu. Ponadto oświadczyli, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 7 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 754/11 wniosek A.Z. o wyłączenie ww. sędziów oddalił oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej wniosku o wyłączenie sędziego WSA I.S.. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że instytucję wyłączenia sędziego regulują unormowania art. 18 – 24 P.p.s.a. Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a.. Zgodnie z dyspozycją art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Stosownie zaś do treści art. 19 P.p.s.a., niezależnie od sytuacji, w których sędzia wyłączony jest z mocy samej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Strona, wnosząc o wyłączenie sędziego, obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia (art. 20 § 1 P.p.s.a.). Odnosząc się do podniesionej przez skarżącego kwestii wyłączenia ww. sędziów na mocy art. 19 P.p.s.a. podał, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie jedynie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata przez nią zaufania co do obiektywizmu sędziego. W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony (por: postanowienie NSA z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt II FZ 397/08, Lex nr 493907). Sąd pierwszej instancji wskazał, że każda sprawa podlega indywidualnej ocenie przez składy sędziowskie. Sam fakt orzekania w innej sprawie, w której wnioskodawca był stroną, nie daje podstawy do formułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, biorącego udział w rozstrzyganiu innej sprawy. Z tych przyczyn okoliczność, że sędzia bądź referendarz sądowy orzekał w innej sprawie zainicjowanej przez skarżącego, nie czyni zasadną sugestii o jakimkolwiek ich nastawieniu do strony, czy też o istnieniu "czynników irracjonalnych wpływających na podejmowanie decyzji", na które to powołano się we wniosku. W tym kontekście podstawy do wyłączenia nie może stanowić również niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia uprzednio toczącej się sprawy, bowiem zarzuty te strona mogła podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń sądu pierwszej instancji. Wskazał ponadto, że na mocy art. 22 § 2 P.p.s.a. ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia wyjaśnienia. W ocenie Sądu I instancji skoro prawdziwość złożonych w tej sprawie oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości, to nie zachodzą z okoliczności określone w art. 19 P.p.s.a., a wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że w świetle art. 18 § 1 pkt 6a i art. 19 P.p.s.a. złożony w tej sprawie wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie i na podstawie art. 22 § 1 i § 2 P.p.s.a. podlegał oddaleniu. Natomiast w pkt 2 sentencji Sąd orzekł na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się z innych przyczyn bezprzedmiotowe. Z uwagi na śmierć sędziego WSA w Olsztynie I.S. postępowanie z wniosku o Jej wyłączenie stało się bezprzedmiotowe. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.Z., który zaskarżające jej w całości wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Skarżący zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa: - art. 22 § 2 w zw. z art. 19 P.p.s.a. poprzez subiektywne przyjęcie, iż w sprawie wniosku strony skarżącej o wyłączenie ww. Sędziów WSA w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 754/11 z powodu stanowiska skarżącego do tych Sędziów i wskazanych przyczyn ich wyłączenia (art. 19 P.p.s.a.) nie spowodowało to, iż nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy stosunku osobistego do skarżącego i ww. Sędziów oraz przesłanek i okoliczności do przyjęcia, że działanie polegające na wnioskowaniu o wyłączenie ww. Sędziów i na skutek jego podjętych decyzji w stosunku do wniosków skarżącego w tej sprawie mogłyby wywołać jakąkolwiek uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności ww. Sędziów, - art. 19 P.p.s.a., poprzez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż norma ta może być rozumiana inaczej, niż to, że jeżeli w sprawie zachodzi albo istnieją okoliczności, co do wątpliwości lub mogące wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego przez jego jednoznaczne lub pokrewne działania lub zachowania albo i też inne poczynione skutki jego zachowań odnoszące się do sprawy lub jej przedmiotu oraz do uprawnień strony a mające wpływ na sprawę lub mogące oddziaływać na sprawę pozytywnie lub negatywnie w jej toku dalszej instancyjnej kontroli, to nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki wynikające z normy prawa art. 19 P.p.s.a. skutkujące uwzględnieniem przesłanek wyłączenia z zakresu wniosku o wyłączenie, - art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 na skutek art. 135 w zw. z art. 133 § 1 zdania pierwszego P.p.s.a., przez błędne przyjęcie oraz wadliwe ustalenie faktów sprawy, iż w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 754/11 brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do podstaw i przyczyn do wyłączenia Sędziów, których to w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 754/11 wniosek strony skarżącej dotyczył. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Przepis art. 19 P.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Przepis ten wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przyczyn wyłączenia z mocy samej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wskazane przepisy podobnie jak inne przepisy dotyczące wyłączenia sędziego, stanowią gwarancję procesową bezstronności sędziego i nie powinny być wykorzystywane do innych celów, jak na przykład do przewlekania postępowania sądowego. Dlatego stosowanie rozszerzającej wykładni przepisów tylko dla usunięcia pozorów braku bezstronności powinno być ostrożne, wyważone i racjonalne. Oznacza to, że o wniosku o wyłączenie sędziego można mówić wówczas, gdy odnosi się on do określonych sędziów i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro sędziowie, których przedmiotowy wniosek dotyczy złożyli oświadczenia, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do ich wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawie, a prawdziwość tych oświadczeń nie budzi wątpliwości, to Sąd I instancji zasadnie uznał, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje bowiem ugruntowany pogląd, że jeżeli sędzia, którego wniosek dotyczy złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, to wniosek taki nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10). Z tych też względów zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 19 P.p.s.a. należało uznać za niezasadny. W konsekwencji Sąd I instancji trafnie uznał, że złożony w tej sprawie wniosek na podstawie art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a. podlegał oddaleniu. Jako nietrafny należało ocenić również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten określa, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Przepis ten należy odpowiednio stosować do postanowień (art. 166 P.p.s.a.). Wyjaśnić należy, iż obowiązku "przedstawienia stanu sprawy", o którym mowa w art. 141 § 4 P.p.s.a., nie można rozumieć jako obowiązku szczegółowego i drobiazgowego przedstawienia wszystkich okoliczności sprawy, lecz przedstawienia stanu sprawy (podobnie jak i zarzutów skargi, stanowisk pozostałych stron oraz wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia) w sposób zwięzły. Oznacza to konieczność odniesienia się do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Mając na uwadze powyższe wymogi stwierdzić należy, iż w tej sprawie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie został naruszony. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w sposób prawidłowy, wyczerpujący i przekonywujący przedstawił przesłanki oddalenia wniosku skarżącego. W treści uzasadnienia zawarto bowiem treść żądania skarżącego, stan faktyczny i prawny sprawy oraz w sposób szczegółowy omówiono argumenty, które legły u podstaw powziętego rozstrzygnięcia. Przy czym, z uzasadnienia zażalenia wynika, że zarzut naruszenia tego przepisu stanowi w istocie polemikę nie z ustaleniami stanu faktycznego, lecz ich prawną oceną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Z tych też względów zamierzonego skutku nie mogły odnieść podniesiono przez autora zażalenia zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1, art. 135 i art. 133 § 1 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.