V SA/Wa 389/11

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, , Protokolant specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz r. pr. P.S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). UZASADNIENIE Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez E. S. jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Prezes Agencji") nr [...] z [...] grudnia 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję własną nr [...] z [...] sierpnia 2010 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] czerwca 2004 r. E. S. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w W. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. Wniosek złożony został na urzędowym formularzu [...], który w części X pkt 15 ppkt 4) zawiera zobowiązanie wnioskodawcy do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w posiadaniu wnioskodawcy i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2004m r. przyznał Wnioskodawcy płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w kwocie [...] zł. Decyzja została skutecznie doręczona, a przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów dnia [...] lutego 2005 r. Płatność z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w pierwszym roku zobowiązania została udzielona do powierzchni [...] ha. Następnie w latach 2005-2007 E. S. ponownie występował do Biura Powiatowego ARiMR w W. o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej ONW w zakresie nie mniejszym niż w roku 2004. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uwzględniając składane w kolejnych latach wnioski przyznawał każdorazowo odpowiednie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W roku 2005 przyznano [...] zł, w roku 2006 przyznano [...] zł, w roku 2007 przyznano [...] zł. Pismem z dnia [...] listopada 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR W. wezwał E. S. do złożenia wyjaśnień w zakresie wykrytych nieprawidłowości wniosku o płatności ONW na rok 2008. Odpowiadając na wezwanie organu administracyjnego Wnioskodawca w dniu [...] grudnia 2008 r. złożył korektę wniosku wraz z oświadczeniem w zakresie zmiany powierzchni działek deklarowanych do przedmiotowego wsparcia. W piśmie tym E. S. wyjaśnił, iż w roku 2008 uprawiał powierzchnię [...] ha, bowiem nie jest już właścicielem działek o nr [...] i [...]. Wskazał, iż nowi właściciele uprawiają te działki wg własnego uznania. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR rozpoznający wniosek E. S. o przyznanie wsparcia na rok 2008, ze względu na objęcie wnioskiem powierzchni [...]ha przyznał mu kwotę [...] zł W dniu [...] lipca 2010 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w W. E. S. złożył oświadczenie, iż z tego co pamięta od grudnia 2006 r. do chwili składania oświadczenia orzeczeniem Komisji KRUS uznany został za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Prezes ARiMR orzekając jako organ I instancji ustalił wobec E. S. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek E. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] Prezes ARiMR rozstrzygają, jako organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż E. S. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na części działek rolnych objętych zobowiązaniem ONW przed upływem pięcioletniego okresu zobowiązania. Powołując treść przepisu § 9 ust. 2 pkt 1 lit a oraz pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. nr 40. poz. 329 ze zm.), wyjaśniono, iż E. S. z racji częściowego zaprzestania prowadzonej działalności rolniczej nie dotrzymał podjętego zobowiązania ONW dlatego też zobowiązany jest do zwrotu otrzymanych płatności. Odnosząc się do powoływanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności wskazano, iż brak jest podstaw do odstąpienia od zwrotu nienależnie pobranej kwoty z uwagi na przejęcie części zobowiązania przez kolejnego właściciela bowiem nie złożono w sprawie stosownego oświadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. S. zarzucił organowi naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego oraz procesowego. Powołał się m.in. na brak odpowiedniego pouczenia skarżącego o przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie, pominięcie faktu niezdolności skarżącego do wykonywania pracy oraz okoliczności związanych z terminem złożenia oświadczenia o przejęciu zobowiązania ONW. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. strona skarżąca podtrzymała zarzuty przedstawione w skardze uzupełniając ich uzasadnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja dotyczy obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Skarga nie jest uzasadniona. W dacie składania każdego z wniosków zasady przyznawania pomocy ONW były regulowane rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów (Dz.U. Nr 73, poz. 657 ze zm.), zwanym dalej rozporządzeniem. W ocenie Sądu zastosowanie w sprawie winno mieć to rozporządzenie, a nie przywołane w decyzji organu I instancji rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 40, poz. 329 ze zm.). Rozporządzenie z 2004 r. zostało wydane na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386) . Rozporządzenie z 2004 r. reguluje więc wspieranie rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Rozporządzenie nie zostało uchylone i nadal obowiązuje. Przywołanie błędnej podstawy prawnej, w sytuacji gdy przepis właściwy istnieje i jego brzmienie jest analogiczne do przepisu błędnie przywołanego, nie miało wpływu na wynik postępowania. Skarżącemu przyznane zostały płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania odpowiednio, za 2004 r. do pow. [...] ha, za 2005 r. do pow. [...] ha, za 2006 r. do pow. [...] ha, za 2007 r. do pow. [...] ha oraz w pomniejszonej wysokości za rok 2008 do pow. [...] ha. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz dokumentów i oświadczeń skarżącego zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, zmniejszenie powierzchni użytków rolnych nastąpiło na skutek przejęcia przez osobę trzecią działek o nr [...] i [...], które objęte zostały zobowiązaniem z roku 2004. Okoliczność ta pozostaje w sprawie niesporna. Skarżący w zakresie zaprzestania działalności na przedmiotowej części działek wskazuje jednak, iż organ winien pouczyć go o obowiązku złożenia oświadczenia o przejęciu zobowiązania przez stronę trzecią jak również o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia takiego oświadczenia. W ocenie Sądu przedstawiana tutaj argumentacja strony skarżącej nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z § 2. 1. rozporządzenia płatności ONW udzielało się producentowi rolnemu który zobowiązał się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999), tzn. producentowi rolnemu, który zobowiązał się między innymi do podjęcia i prowadzenia działalności rolniczej na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Jak wynika z prawidłowo ustalonego przez organy orzekające stanu faktycznego sprawy skarżący uzyskał płatności ONW za lata 2004 -2007 do powierzchni nie niższej niż [...] ha. W roku 2008 skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na ziemi o powierzchni [...] ha. Ta część nieruchomości przekazana została innemu użytkownikowi. Składając wniosek o przyznanie płatności ONW w 2004 r. wnioskodawca podpisał oświadczenie, w którym zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i znajdujących się na obszarach ONW przez okres 5 lat od daty otrzymania pierwszej płatności z tytułu tego wsparcia. W § 9 ust. 3 rozporządzenia wymienione zostały przypadki zwalniające producenta rolnego z obowiązku zwrotu płatności ONW, pomimo zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na terenach ONW. Przyczyny zwalniające z obowiązku zwrotu płatności ONW to: a) długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego, b) wystąpienie klęski żywiołowej, c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, d) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego, e) wywłaszczenie nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem, f) rozwiązanie przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. Żadna z wyżej wymienionych przesłanek nie wystąpiła w rozpoznanej sprawie. W § 9 rozporządzenia ustanowiony został obowiązek zwrotu płatności ONW w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem. Jeżeli zaniechanie prowadzenia tej działalności nastąpiło w wyniku przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu płatność nie podlega zwrotowi w przypadku złożenia przez wnioskodawcę kierownikowi biura powiatowego ARiMR w terminie 14 dnia od daty przeniesienia posiadania oświadczenia podmiotu na rzecz którego przeniesiono posiadanie, że: podmiot ten zobowiązuje się do kontynuowania działalności rolniczej zgodnej z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych oraz do zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, jaką posiadacz ten obowiązany byłby zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych w okresie objętym zobowiązaniem poprzedniego posiadacza. Jak wynika z zacytowanych wyżej przepisów rozporządzenia samo przekazanie działek rolnych innemu użytkownikowi (przed upływem 5 lat od daty otrzymania pierwszej płatności), nawet w sytuacji złożenia przez nowego użytkownika wniosku o przyznanie płatności ONW nie zwalnia przekazującego działki rolne z obowiązku zwrotu płatności ONW pobranych do tych działek. Do zwolnienia dotychczasowego użytkownika z obowiązku zwrotu otrzymanych płatności ONW niezbędne jest zobowiązanie się przez nowego użytkownika do przyjęcia wyżej wymienionych zobowiązań. Oświadczenia muszą być złożone w określonym terminie, tzn. w terminie 14 dni od daty przeniesienia posiadania nieruchomości rolnej. W przedmiotowej sprawie warunek złożenia oświadczenia przez nowego użytkownika nieruchomości nie został spełniony. Odnosząc się tutaj do zarzutów skargi w zakresie obowiązku pouczenia o ww. przepisach wyjaśnić tutaj należy, iż przyczyny, dla których oświadczenie nie zostało złożone w terminie nie mają znaczenia. Przede wszystkim wskazać należy, iż okoliczność nieznajomości przepisów prawa nie może stanowić przesłanki uzasadniającej uchylenie zaskarżonej decyzji. Podkreślić tutaj należy, iż Skarżący podpisując wniosek m.in. o przyznanie płatności ONW w roku 2004 oświadczył, iż znane są mu zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej przez okres 5 lat, a obowiązek ten nie dość, że wynikał z powoływanych wyżej przepisów prawa, to również wyartykułowany został w klarowny sposób w treści samego wniosku. Nie można zatem uznać w ocenie Sądu, iż brak pouczenia strony skarżącej o przedmiotowym obowiązku stanowiło naruszenie art. 9 kpa. Za nieuzasadniony Sąd uznał również podniesiony w skardze zarzut pominięcia powoływanej w toku postępowania administracyjnego okoliczności niezdolności do podjęcia pracy przez skarżącego. Zasadnie organ administracyjny powołał się tutaj na treść przepisu art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004 r.) określający tryb postępowania przy zaistnieniu m.in. powoływanej przez skarżącego w toku postępowania okoliczności niezdolności do pracy na powodującej zaniechanie działalności rolniczej. Przepis ten stanowi, iż o przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami w ciągu 10 dni roboczych od dnia w którym rolnik jest gotowy dokonać tej czynności. Termin ten może zostać przedłużony o 20 dni roboczych. W przedmiotowej sprawie nie ulega żadnej wątpliwości Sądu, iż Skarżący nie poinformował organu o zaprzestaniu działalności rolniczej w obowiązującym terminie. Na taką ocenę w tym zakresie wskazuje przebieg postępowania administracyjnego, gdzie Skarżący podejmował czynności (składał kolejne wnioski) w trakcie powoływanej niezdolności do pracy (tj. od roku 2006). Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi wskazać należy, iż w ocenie Sądu postępowanie przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 kpa. Materiał dowodowy zebrany i rozpatrzony został, zgodnie z art. 77 § 1 kpa, w sposób wyczerpujący a strona miała możliwość brania udziału w postępowaniu i powiadomiona prawidłowo, w trybie art. 10 § 1 kpa, mogła wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz swych żądań. Organ szczegółowo zebrał, opisał i przeanalizował zebrany w sprawie materiał czemu dał wyraz w uzasadnieniach decyzji zarówno I jak i II instancji, spełniających wymogi art. 107 § 3 kpa. Pozwala to Sądowi na merytoryczną ocenę rozstrzygnięcia i stwierdzenie, iż w rozpoznawanej sprawie organ dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego zgodnie z art. 80 kpa. Reasumując zatem, Skarżący pomimo zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej nie wypełnił zaakceptowanego warunku przyznania pomocy, dlatego też w oparciu o wyżej przedstawione przepisy prawa zobowiązany został do zwrotu części udzielonej pomocy. Z wyżej omówionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu, który mógłby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę. O kosztach rozstrzygnięto w oparciu o art. 250 p.p.s.a.