I OW 94/21

SENTENCJA Dnia 16 grudnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P.G. w sprawie udzielenia pomocy w formie zasiłku okresowego i dofinansowania za pobyt w fundacji postanawia: wskazać Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Prezydent Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, który zaistniał pomiędzy organem wnioskującym a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P,. G. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego i dofinansowania za pobyt w Fundacji Pomocy Wzajemnej " [...]" w [...]. W uzasadnieniu wniosku podano, że w dniu 29.04.2021 r. wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] pismo Prezydenta Miasta [...] przekazujące według właściwości podanie Pana P. G. z dnia 23.02.2021r. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego i dofinansowania za pobyt w Fundacji Pomocy Wzajemnej "[...]" w [...]. Jak ustalono w sprawie, P. G. ostatnio zameldowany był na pobyt stały w [...] ul. [...], natomiast w [...] zameldowany był na pobyt czasowy od 10.10.2016r. do 10.08.2017r. Po tym czasie nadal zamieszkiwał na terenie miasta [...], jednakże nie poczynił starań aby zameldować się wraz z rodziną w [...] na pobyt stały. Ww. korzystał z pomocy MOPS do grudnia 2020r. prowadząc wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dziećmi. Podczas rozmowy z żoną B.G. w dniu 26 stycznia 2021r. pracownik socjalny otrzymał informację, że P.G. wyprowadził się ze wspólnego mieszkania po raz pierwszy w grudniu 2020r. i opuścił [...]. Dnia 23.03.2021r. B. G. poinformowała, że P.G. przebywa w placówce Fundacji Pomocy Wzajemnej "[...]" w [...]. Ponadto oświadczyła, że z uwagi na dobro psychiczne jej i dzieci nie wyraża zgody na powrót męża do mieszkania. W związku z powyższym Prezydent Miasta [...] stwierdził, że P.G. jest obecnie osobą bezdomną, bowiem opuścił zarówno dom jak i miasto [...] i od 29.01.2021r. przebywa w placówce dla osób bezdomnych w P. w Fundacji Pomocy Wzajemnej "[...]". Jednocześnie jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały jest [...]. Dlatego też, zdaniem wnioskującego organu, w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który w przypadku osoby bezdomnej wskazuje jako właściwą gminę ostatniego zameldowania na pobyt stały. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta [...] wnosił o wskazanie Prezydenta Miasta [...] jako organu właściwego w sprawie. Zdaniem bowiem strony przeciwnej, P.G. nie ma aktualnie żadnych związków z Gminą Miejską [...]. Faktem jest co prawda, że [...] jest ostatnim miejscem zameldowania P. G. na pobyt stały, ale od dawna koncentrował on swoje życie w gminie [...], (korzystał wraz z żoną i dziećmi z pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], otrzymał tam przydział wraz z rodziną do mieszkania z zasobów tejże gminy, był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] i podjął zatrudnienie w [...]). Natomiast zainteresowany utracił możliwość pobytu w mieszkaniu, w którym zamieszkiwał wraz z rodziną z uwagi na konflikt, stając się osobą bezdomną na terenie miasta [...]. Ponadto po utracie miejsca pobytu nie wrócił do [...] celem złożenia wniosku o udzielenie pomocy. Dlatego też, P. G. nie ma aktualnie żadnych związków z Gminą Miejską [...]. Natomiast właściwą w sprawie jest Gmina [...], na podstawie art. 101 ust.1 ustawy o pomocy społecznej - gdzie P.G. stał się osobą bezdomną jako mieszkaniec Miasta [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie zaistniał spór negatywny pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Prezydentem Miasta [...]. Żaden z tych organów nie uznaje się bowiem za właściwy do rozpoznania wniosku P.G. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego i dofinansowania za pobyt w Fundacji Pomocy Wzajemnej "[...]" w [...]. Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokal mieszkalny należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych za wyjątkiem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego pobytu, w szczególności w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użyty zwrot "w szczególności" wskazuje jedynie na przykładowy charakter wyliczenia i wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie istotne - z punktu widzenia wskazanych wyżej przesłanek warunkujących ustalenie właściwości miejscowej organu - było to, że na dzień złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość P.G. przebywał w placówce prowadzonej przez Fundację Pomocy Wzajemnej "[...] w [...] (tzw. domu wspólnotowym), której celem jest udzielanie schronienia osobom w skrajnych sytuacjach życiowych przy zapewnieniu im szansy odbudowy życia przez stworzenie programu pomocy wzajemnej. Specyfika placówki (cel jej działania) wskazuje natomiast na wyłącznie przejściowy (choć nie zawsze obiektywnie krótkotrwały) charakter przebywania w niej. Pomimo zatem, że placówka ta niewątpliwie służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych osób korzystających z tej formy pomocy udzielanej przez Fundację, jednak ze względu na ideę prowadzenia tego typu placówek świadczących potrzebującym pomoc w powrocie do życia w społeczeństwie, nie można uznać aby lokale tej placówki spełniały wymogi lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów (...). Ponadto, jak wynika z akt sprawy, zainteresowany nie posiada obecnie adresu zameldowania na pobyt stały. W okolicznościach analizowanej sprawy przyjąć więc należało, że P.G. - jako niezamieszkały w lokalu mieszkalnym i niezameldowany na pobyt stały – jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Z tych powodów - zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. - właściwym do rozpoznania wniosku P.G.o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej jest organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, tj. Prezydent Miasta [...]. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.