II OZ 1350/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. II SA/Rz 1171/14 w zakresie zwolnienia skarżącej od wpisu od skargi w ½ części i odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałej części w sprawie ze skargi Z. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uregulowania stosunków wodnych postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE W dniu 19 sierpnia 2014 r. Z. S. i M. S. złożyły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uregulowania stosunków wodnych. Zarządzeniem z dnia 9 września 2014 r. wezwano solidarnie Z. S. i M. S. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 300 zł. od skargi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie. Wnioskiem z dnia 15 września 2014 r. Z. S. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 24 września 2014 r. Z. S. została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń. Na podstawie uzyskanych informacji ustalono, że mimo wspólnego zamieszkiwania z siostrą, wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i odrębne gospodarstwo rolne o pow. 1, 92 ha, które stanowi jedyne źródło jej utrzymania i pozyskiwania żywności. Wraz z siostrą jest współwłaścicielką budynku mieszkalnego o pow. 80 m 2, zabudowań gospodarczych, nieruchomości rolnej o pow. 0, 63 ha i ciągnika rolniczego. Wydatki na zakup opału- 10 000 zł/rok oraz opłaty za energię elektryczną i gaz- odpowiednio 1305 i 1070 zł. rocznie ponosi po połowie z siostrą, z którą dzieli także pobierane wspólnie dopłaty do produkcji rolnej (4 347 zł). Obciąża je także spłata razem zaciągniętego kredytu na zakup środków produkcji rolnej w wysokości 4 000 zł. Oprócz tego wnioskodawczynię obciążają wydatki na zakup leków- 40-80 zł. miesięcznie, nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego- łącznie 4100 zł/rok, dodatkowe nakłady związane z utrzymaniem ciągnika rolniczego- ok. 200 zł/m-c. Z. S. korzysta także z doraźnej pomocy finansowej GOPS, a wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawczyni na dzień 29 września 2014 r. wykazywał saldo końcowe 1, 47 zł. Postanowieniem z dnia 8 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w żądanym zakresie. Z zachowaniem ustawowego terminu skarżąca wniosła sprzeciw. Zarządzeniem z dnia 28 października 2014 r. Z. S. została wezwana do uzupełnienia informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwolnił skarżącą od wpisu od skargi w ½ części oraz odmówił prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z informacji przedstawionych przez Z. S. wynika, że jest ona współwłaścicielką (udział ½) działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 80 m2 i budynkami gospodarczymi, oraz właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 1,92 ha. Zamieszkuje wraz z siostrą- M. S., utrzymuje jednak, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Twierdzi, że nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się z zasiłku przyznanego z pomocy społecznej rzędu 100 zł. Jak ustalił Sąd, wydatki podane przez skarżącą, poza normalnymi opłatami za media, opiewają na kilkutysięczne kwoty z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz utrzymania domu. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Z. S. nie przedstawiła swojej sytuacji materialno-bytowej w sposób uzasadniający udzielenie jej wnioskowanego wsparcia. Sąd zaznaczył, że skarżąca Z. S. nie wyjawiła źródeł dochodu umożliwiającego comiesięczne utrzymanie. Pomimo wezwań Sądu, nie wyjaśniła także jakie świadczenia otrzymuje z pomocy społecznej, nie wskazała jaki dochód i w związku z jaką działalnością uzyskuje z nieruchomości rolnej. Nie podała źródeł, z jakich czerpie środki umożliwiające opłacenie rachunków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w łącznej wysokości 5 900 zł rocznie. Zdaniem Sądu Z. S., przedkładając wniosek o przyznanie prawa pomocy dokonała zaniżenia swoich comiesięcznych dochodów. Trudno bowiem, w opinii Sądu, przyjąć za racjonalne wyjaśnienia w zakresie kwot przeznaczanych na comiesięczne wyżywienie jako : "jak wystarcza to kupuję". Ponadto nadesłane kserokopie rachunków wskazują, że wbrew twierdzeniom skarżącej, prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z siostrą. Nie bez znaczenia jest także w ocenie Sądu fakt, że skarżąca wskazała kwotę 10 000 zł. przeznaczaną na zakup opału celem ciągłego, całorocznego ogrzania budynku mieszkalnego. Zdaniem Sądu, oceniając tą kwestię w kategoriach doświadczenia życiowego fakt ogrzewania budynku mieszkalnego przez cały rok trudno uznać za realny, tym bardziej, że na poparcie tych twierdzeń skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów. Zdaniem Sądu, mimo że skarżąca nie wykazała swojej realnej sytuacji finansowej, to lektura akt sprawy, w tym sporządzona analiza zmiany stosunków wodnych, uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu w ½ części. Jak wskazał Sąd, uiszczenie wpisu przez jedną ze skarżących, zwolni od tego obowiązku drugą zobowiązaną. Zażalenie na wskazane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r. wniosła Z. S. Skarżąca wskazała między innymi, iż jest osobą schorowaną i korzystającą z pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.)- dalej p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wymaga podkreślenia, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest bowiem wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006 r. sygn. I OZ 1551/05). W niniejszej sprawie należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie w jakim stwierdził on, że skarżąca nie wykazała swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Nie wyjawiła ona źródeł dochodu umożliwiającego jej comiesięczne utrzymanie, nie wskazała jakiego rodzaju świadczenia otrzymuje w ramach pomocy społecznej ani nie podała jaki dochód uzyskuje z nieruchomości rolnej oraz z jakiego rodzaju działalnością jest on związany. Nieznane pozostają źródła, z których skarżąca czerpie środki na opłacenie rachunków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Skarżąca ogranicza się jedynie do ogólnikowych stwierdzeń, odmawiając jednocześnie dokładnego określenia zarówno źródeł jak i wysokości uzyskiwanych dochodów. Także dokumenty przedstawione wraz z zażaleniem nie rozstrzygają wątpliwości w tym zakresie. Takie postępowanie uniemożliwiło Sądowi I instancji dokonanie pełnej oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącej. W tej sytuacji za prawidłowe uznać należy stanowisko Sądu, który przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, bowiem nie wykazała ona w sposób dostateczny, aby można było wobec niej zastosować zwolnienie od całości kosztów niniejszego postępowania. Podkreślenia wymaga też, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż skarżąca – wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dalszych pismach – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją siostrą, co nie może pozostawać bez wpływu na ocenę przedstawionych przez skarżącą okoliczności. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, dlatego też jej wniosek we wskazanym zakresie nie mógł być uwzględniony, a wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowienie odpowiada prawu. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.