II FSK 1169/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1806/09 w sprawie ze skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Gl 1396/06 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 lipca 2006 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. UZASADNIENIE W skardze o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego A.S. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów postępowania sądowego. Skarżąca podała, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania swego i swojej rodziny. W wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 21 czerwca 2011 r. przesłano pełnomocnikowi skarżącej urzędowy formularz PPF, wzywając stronę do złożenia wniosku na tym formularzu w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia. W dniu 19 lipca 2011 r. wpłynął do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącej złożony na urzędowym formularzu. Uzasadniając wniosek skarżąca podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie posiada środków na opłacenie wpisu sądowego. "Na skutek naruszającego prawo działania organów skarbowych zajęto skarżącej cały majątek i pozbawiono wszystkich środków finansowych. Z naruszeniem prawa został zlicytowany samochód, a nieruchomości obecnie podlegają egzekucji i prawdopodobnie również zostaną zlicytowane". Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nią dwie pełnoletnie córki oraz mąż – W.S.. Skarżąca jest właścicielką ½ domu o powierzchni 130 m2 oraz ½ mieszkania o powierzchni 82 m2. Do P. z o.o., jednakże udział w spółce zostały zajęte przez organ skarbowy. A.S. uzyskuje dochody ze stosunku pracy w kwocie 1.386,- złotych brutto. Zarządzeniem Sędziego z dnia 20 września 2011 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do przedłożenia w terminie 14 dni od daty doręczenia zarządzenia, następujących dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń dotyczących stanu majątkowego skarżącej: oświadczenia o koniecznych miesięcznych kosztach utrzymania skarżącej oraz osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym oraz posiadanych rachunków (faktur) dotyczących wskazanych wyżej wydatków, zaświadczenia z zakładu pracy skarżącej o jej zarobkach, odpisu zeznania podatkowego za ostatni rok kalendarzowy, oświadczenia o posiadanych rachunkach bankowych oraz wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających zajęcie w toku postępowania egzekucyjnego wskazanego w majątku trwałego i obrotowego skarżącej, oświadczenia o dochodach osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, mąż skarżącej, działając w charakterze pełnomocnika strony, oświadczył, iż "żądanie przez Sąd złożenia oświadczenia o koniecznych miesięcznych kosztach utrzymania Skarżącej oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie ma nic wspólnego z wykazaniem braku środków na wpis, w związku z powyższym Skarżąca nie będzie składała takiego oświadczenia". Żądanie przedstawienia faktur na potwierdzenie powyższych wydatków uznano w piśmie procesowym strony za bezprzedmiotowe. Ustosunkowując się do żądania przedstawienia zaświadczenia o dochodach, pełnomocnik skarżącej stwierdził, że jest ono "bezprawne i ma na celu tylko i wyłącznie poniżenie Skarżącej z zamiarem ochrony sędziów łamiących prawo". Również żądanie złożenia oświadczenia o dochodach osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, oceniono jako bezprzedmiotowe, uzasadniając to przekonaniem, że "osoby te nie mają obowiązku partycypowania w kosztach sądowych Skarżącej". Pełnomocnik skarżącej oświadczył, że nie posiada ona żadnych rachunków bankowych. Do pisma załączono kopie tytułów wykonawczych [...] oraz [...] Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Podkreślić należy, że oceniając możliwości strony w powyższym zakresie sąd administracyjny bierze pod uwagę także majątek i możliwości zarobkowe osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Zgodnie z art. 246. § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. (por. art. 252 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt: I GZ 147/08), użyty w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. ustawowy zwrot "gdy wykaże" należy interpretować w ten sposób, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja życiowa uzasadnia przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego. Powyższy pogląd znalazł powszechną aprobatę w doktrynie (por. Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na skarżącej spoczywał obowiązek udowodnienia, że jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. Mimo wezwania, A.S. nie złożyła wskazanych w nim dokumentów i oświadczeń, wprost stwierdzając, że nie zamierza wywiązać się z tego obowiązku. W konsekwencji uznać należało, że skarżąca nie dopełniła obowiązku współdziałania z sądem administracyjnym, czego następstwem była niemożność ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, będąc w zakresie instytucji prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może orzekać o przyznaniu uprawnienia procesowego w oparciu o nieustalony stan faktyczny. Zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi, tym bardziej, że przepis art. 255 P.p.s.a. umożliwia sądowi nałożenie na stronę obowiązku udzielenia szczegółowych wyjaśnień co do jej sytuacji materialnej i życiowej. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła, co daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnego asumpt do oceny, że przesłanki uzasadniające przyznanie prawo pomocy w zakresie częściowym nie zostały przez skarżącą wykazane. W tym stanie rzecz, wniosek skarżącej należało oddalić. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.