I OZ 1072/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II SAB/Ol 18/11 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: sędziego NSA Janiny Kosowskiej i sędziów WSA: Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Zbigniewa Ślusarczyka, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod oraz referendarzy sądowych Agnieszki Bińczyk i Krzysztofa Nesteruka w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach w przedmiocie wydania zaświadczenia postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 10 listopada 2011 r. sygn. akt II SAB/Ol 18/11 oddalił wniosek A. Z. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: sędziego NSA Janiny Kosowskiej i sędziów WSA: Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Zbigniewa Ślusarczyka, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod oraz referendarzy sądowych Agnieszki Bińczyk i Krzysztofa Nesteruka od orzekania w sprawie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o wyłączenie sędziów z dnia 26 września 2011 r. skarżący podniósł, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziów i referendarzy sądowych, którzy brali udział w prowadzonych uprzednio postępowaniach z jego udziałem. Skarżący wielokrotnie występował o wyłączenie wymienionych sędziów i referendarzy sądowych od rozpoznawania jego spraw, jednak złożone w tym zakresie wnioski zostały oddalone. Argumentem przesądzającym o zasadności wniosku jest podejmowanie przez osoby orzekające decyzji pod wpływem czynników irracjonalnych, przez które strona rozumie uleganie wpływom na psychikę wywołanym zachowaniem stron postępowania, jak również uleganie uprzedzeniom, niechęci, gniewu i sympatii. Skarżący zakwestionował również nagminne w jego ocenie posługiwanie się przez sądy argumentacją odwołującą się do tezy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, które zostało wydane 40 lat temu, a zatem uległo zdezaktualizowaniu. Oddalając wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podniósł, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie jedynie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata przez nią zaufania co do obiektywizmu sędziego. W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony. Zdaniem WSA sam fakt orzekania przez sędziów i referendarzy sądowych w innej sprawie, w której wnioskodawca był stroną, nie daje podstawy do formułowania zastrzeżeń, co do jego bezstronności w innej sprawie rozstrzyganej z jego udziałem. W tym kontekście podstawy do wyłączenia nie może stanowić również niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia uprzednio toczącej się sprawy, bowiem zarzuty te strona mogła podnosić w środkach odwoławczych. Sąd I instancji zauważył także, iż przepisem art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia wyjaśnienia. W sytuacji, gdy prawdziwość takiego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, wniosek o wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. W odniesieniu do powołanej przesłanki wyłączenia z mocy ustawy podkreślono, że wykładnia literalna przepisu art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. wskazuje, iż ma ona zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Tymczasem przedmiotowa sprawa dotyczy bezczynności organu, a więc przesłanka z art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. nie może znaleźć w niej zastosowania. WSA w Olsztynie nie stwierdził także istnienia innych przesłanek ustawowych, które uzasadniałyby wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych (art. 18 ust. 1 pkt 1-7 P.p.s.a.). Nie podzielono także stanowiska skarżącego w kwestii nieuprawnionego posługiwania się przy ocenie wniosków o wyłączenie argumentacją wyrażoną w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71 (publ. OSN 1972, nr 3, poz. 55). W treści tego postanowienia Sąd Najwyższy wyraził m.in. pogląd, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, pogląd ten nie uległ dezaktualizacji z uwagi na upływ czasu, czy też zmianę ustroju politycznego państwa. W kwestii tej stanowisko zajął również Trybunał Konstytucyjny, który w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09 wskazał, że przy stosowaniu przepisów dotyczących wyłączenia sędziego należy mieć na uwadze niebezpieczeństwo polegające na tym, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące utrudnianiu możliwości orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał ponadto, że nie można uznać, iż każdy uprzednio wyrażony w wyroku, czy publikacji naukowej pogląd prawny lub opinia wyrażona na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego. Wobec tego, iż skarżący nie wskazał jakichkolwiek uzasadnionych okoliczności, czy też dowodów, mogących uprawdopodobnić formułowane przez niego zarzuty wniosek został oddalony. Na powyższe postanowienie A. Z. złożył zażalenie, w którym zarzucił naruszenie następujących przepisów: - art. 22 § 1 i 2, art. 24 w zw. z art. 133 § 1 i art. 144 i art. 183 § 2 pkt 1 P.p.s.a. bowiem w sprawie zapadło orzeczenie, które zamknęło postępowanie sądowe przed Sądem I instancji, a zatem Sąd ten nie był już uprawniony do rozstrzygania o wniosku o wyłączenie i wydawania w tej sprawie ww. postanowienia, - art. 22 § 2 w zw. z art. 19 P.p.s.a. poprzez subiektywne przyjęcie, iż w sprawie wniosku strony skarżącej o wyłączenie ww. Sędziów WSA w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 18/11 z powodu stanowiska skarżącego do tych Sędziów i wskazanych przyczyn ich wyłączenia (art. 19 P.p.s.a.) nie spowodowało to, iż nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy stosunku osobistego do skarżącego i ww. Sędziów oraz przesłanek i okoliczności do przyjęcia, że działanie polegające na wnioskowaniu o wyłączenie ww. Sędziów i na skutek jego podjętych decyzji w stosunku do wniosków skarżącego w tej sprawie mogłyby wywołać jakąkolwiek uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności ww. Sędziów, - art. 19 P.p.s.a., poprzez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż norma ta może być rozumiana inaczej, niż to, że jeżeli w sprawie zachodzi albo istnieją okoliczności, co do wątpliwości lub mogące wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego przez jego jednoznaczne lub pokrewne działania lub zachowania albo i też inne poczynione skutki jego zachowań odnoszące się do sprawy lub jej przedmiotu oraz do uprawnień strony a mające wpływ na sprawę lub mogące oddziaływać na sprawę pozytywnie lub negatywnie w jej toku dalszej instancyjnej kontroli, to nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki wynikające z normy prawa art. 19 P.p.s.a. skutkujące uwzględnieniem przesłanek wyłączenia z zakresu wniosku o wyłączenie, - art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 na skutek art. 135 w zw. z art. 133 § 1 zdania pierwszego P.p.s.a., przez błędne przyjęcie oraz wadliwe ustalenie faktów sprawy, iż w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 18/11 brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do podstaw i przyczyn do wyłączenia Sędziów, których to w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 18/11 wniosek strony skarżącej dotyczył. A. Z. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i w tym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 - 24 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyczerpujący katalog przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymieniony został w art. 18 P.p.s.a., natomiast art. 19 P.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia wskazując, że niezależnie od wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący zarówno we wniosku z dnia 26 września 2011 r., jak i w zażaleniu na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziów i referendarzy sądowych, nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie. Skarżący nie przedstawił przy tym żadnej racjonalnej argumentacji, która wskazywałaby na uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wskazanych sędziów i referendarzy sądowych. Również analiza akt sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że zaistniała którakolwiek z przesłanek wyłączenia określona w art. 18 § 1 pkt 1 - 7 P.p.s.a bądź art. 19 P.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, iż żądając wyłączenia sędziego i referendarza sądowego w trybie art. 19 P.p.s.a. nie wystarczy powołać się na abstrakcyjne przyczyny, które w przekonaniu wnioskodawcy dają wszelką podstawę do wyłączenia. Konieczne jest wskazanie konkretnych i uzasadnionych okoliczności, które przemawiają za takim stanowiskiem. Jak dotąd, oprócz gołosłownej polemiki skarżący nie wskazał na zaistnienie tego rodzaju okoliczności. Niezadowolenie skarżącego odnoszące się do sposobu prowadzenia innych postępowań sądowych (nawet z jego udziałem) nie stanowi automatycznej podstawy do wyłączenia sędziów i referendarzy sądowych orzekających wcześniej w tych sprawach. Zarzuty co do wadliwości orzeczenia (w tym prowadzonego postępowania), skarżący może podnosić - co do zasady - w środkach odwoławczych, a nie we wniosku o wyłączenie sędziów w innej sprawie. Jednocześnie należy powtórzyć za Sądem I instancji, iż niniejsza sprawa dotycząca bezczynności organu nie była dotąd oceniana przez sądy administracyjne. Nie jest to zatem sprawa tożsama z innymi sprawami A. Z. Nie ma zatem podstaw by wyłączać sędziów i referendarzy sądowych z tej tylko przyczyny, że orzekali we wcześniejszych sprawach skarżącego. Wobec złożonych przez sędziów i referendarzy sądowych oświadczeń uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie właściwie ocenił, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. W pełni aktualna jest również teza wyrażona w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71. Fakt, iż orzeczenie to zostało wydane ponad 40 lat temu w żaden sposób nie wpływa na jego aktualność, a wręcz świadczy o uniwersalności tez w nim wyrażonych bez względu na upływ czasu. Ponadto, w zaskarżonym orzeczeniu zasadnie zwrócono uwagę, iż wniosek A. Z. o wyłączenie sędziego NSA Janiny Kosowskiej, sędziów WSA: Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Zbigniewa Ślusarczyka oraz referendarzy sądowych Agnieszki Bińczyk i Krzysztofa Nesteruka był już przedmiotem rozważań zarówno Sądu I instancji jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 18 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek o wyłączenie ww. sędziów i referendarzy sądowych, a zażalenie na powyższe orzeczenie oddalone zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem za dnia 8 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 490/11. Wobec powyższego ponowny wniosek skarżącego – który nie powoływał się na żadne nowe okoliczności uzasadniające wyłączenie – złożony został w sprawie już prawomocnie rozstrzygniętej, co powodowało konieczność jego odrzucenia jako niedopuszczalnego. Błąd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie polegający na oddaleniu, a nie odrzuceniu wniosku o wyłączenie tych sędziów i referendarzy sądowych nie miał jednak wpływu na sytuację procesową strony. Nie skutkował w żaden sposób uszczupleniem jej praw procesowych. Sytuacja strony zatem, mimo błędnego działania Sądu nie uległa pogorszeniu. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.