I OW 224/23

SENTENCJA Dnia 11 grudnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta W. a Prezydentem Miasta I. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy o udzielenie pomocy w formie przyznania zasiłku stałego i objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym D. W. postanawia: wskazać Burmistrza Miasta W. jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE 19 lipca 2023 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. wpłynął wniosek o udzielenie D. W. pomocy w formie zasiłku stałego i ubezpieczenia zdrowotnego. Pismem z 28 lipca 2023 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. - działający z upoważnienia Prezydenta Miasta I., działając na podstawie art. 65 § 1 i art. 21 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "kpa") przekazał sprawę do rozpoznania Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w W. W piśmie powyższym wskazano, że z akt sprawy wynika, że ostatnim miejscem zamieszkania i zameldowania D. W. na pobyt stały jest Dom Pomocy Społecznej w W., ul. [...][...], [...][...]. Przy piśmie z 8 sierpnia 2023 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. - działający w imieniu Burmistrza Miasta W. (dalej także: "wnioskodawca") - wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta W. a Prezydentem Miasta I. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zgodnie z wywiadem środowiskowym znajdującym się w aktach, D. W. wskazuje jako ostatni adres zameldowania I., ul. [...]. Nadto wnioskodawca podniósł, że D. W., jako mająca walor wyłącznie rejestracyjny, nie świadczy o miejscu zamieszkania i nie ma znaczenia w sprawie. Przy piśmie z 5 grudnia 2023 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. - działający w imieniu Prezydenta Miasta I. - złożył odpowiedzi na powyższy wniosek, podtrzymując swoje stanowisko odnośnie braku właściwości Prezydenta Miasta I. w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 kpa, spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 19 i 20 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej "ups"), do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych oraz opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne określonych w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Stosownie do 101 ust. 1 ups, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, zaś zgodnie z ust. 2, w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). W aktach sprawy znajduje się wywiad środowiskowy 14 lipca 2023 r. Na pierwszej stronie wywiadu wskazany został adres D. W.: [...][...], ul. [...][...]. Z dalszej części wywiadu wynika jednak, że pod powyższym adresem zamieszkuje matka wymienionego (k. 7 wywiadu), która nie wyraża zgody na utrzymywanie z wymienionym kontaktów, ponieważ się go boi (k. 8 i 16 wywiadu). W wywiadzie środowiskowym zawarto ponadto informacje, że wymieniony jest osobą bezdomną (k. 8 wywiadu). Od 1 maja 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. D. W. z powodu bezdomności przebywał w Stowarzyszeniu w B., 31 grudnia 2018 r. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w W., gdzie przebywał do 5 maja 2021 r., następnie został umieszczony w zakładzie karnym w celu odbycia kary pozbawienia wolności, po opuszczeniu zakładu karnego 4 maja 2023 r., wymieniony zgłosił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w I., skąd został przewieziony do szpitala z powodu deklarowanych myśli samobójczych (k. 16 wywiadu). Fakt bezdomności wymienionego potwierdza także notatka urzędowa z rozmowy z jego kuratorem, odbytej przez pracownika socjalnego 11 maja 2023 r., w której ponadto znajduje się informacja, że ostatnim miejscem zameldowania wymienionego był Dom Pomocy Społecznej w W. oraz pismo kuratora z 26 maja 2023 r. W aktach sprawy brak jest dokumentów wskazujących na inne miejsce zameldowania wymienionego. Mając powyższe na uwadze nie można uznać, aby D. W. zamieszkiwał w I., przy ul. [...][...] i z tego powodu znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia z 14 lipca 2023 r. - zawierające taki adres - nie mogą prowadzić do wniosku, że miejsce zamieszkania wymienionego znajduje się w I. W tych okolicznościach sprawy przyjąć należy, że D. W. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, albowiem bez wątpliwości od 5 maja 2021 r. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie ma obecnie możliwości zamieszkania w miejscu zameldowania (tj. w Domu Pomocy Społecznej w W.). Tym samym właściwość organu należy ustalić na podstawie art. 101 ust. 2 ups, przyjmując że właściwy miejscowo jest organ gminy ostatniego miejsca zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenia - Burmistrz Miasta W. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 ppsa w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.