II SA/Sz 1006/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 listopada 2009 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy, z dnia [...]r. Nr [...], w której odmówiono K. S. umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. K. S. zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 11 grudnia 2008 r. w sprawie o sygn. II SA/Sz 657/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organy obu instancji orzekły z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ przyjmując dowolne kryteria dla uzasadnienia swego stanowiska przekroczyły granice uznania administracyjnego. Ponadto stwierdził, że rzeczą organu będzie rozważenie, czy zachodzi potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego, czy też dowody zgromadzone dotychczas w aktach sprawy są dostatecznie wymowne dla ustalenia ustawowo określonych materialno-prawnych przesłanek i podjęcia rozstrzygnięcia zgodnego z prawem. Ponownie rozpatrując sprawę, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Wójta Gminy decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) art. 9a w związku z art. 12, art. 16, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86 poz. 732 z późn. zm.), po raz drugi odmówił K. S. umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na syna M. S. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu [...]r. K. S. zwrócił się do organu z prośbą o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przyznanych na podstawie decyzji Nr [...]z dnia [...]r. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wnioskodawca powoływał się na trudną sytuację życiową oświadczając, że utrzymuje się z renty w kwocie [...]zł miesięcznie, z której potrącane jest zadłużenie alimentacyjne i na życie pozostaje mu [...]zł. Organ mając na uwadze stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zawarte w wyroku z dnia 11 grudnia 2008 r., zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który uwzględniałby sytuację dochodową, zdrowotną oraz rodzinną K. S. Na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego organ ustalił, że sytuacja w jakiej znajdował się dłużnik pozwalała na spłatę należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych tj. kwoty [...]zł, ponieważ posiadał on stałe miesięczne dochody w wysokości [...]zł, a zadłużenie wynosiło [...]zł. Dodatkowo wskazał, że zadłużenie zostało przez K. S. z dniem [...]r. spłacone za pośrednictwem komornika sądowego, a obowiązkiem zainteresowanego było poinformowanie o tym fakcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, gdyż to dłużnik w sprawie o sygn. II SA/Sz 657/08 był stroną skarżącą. Akta administracyjne, na dzień rozprawy sądowej, nie zostały uzupełnione o aktualne dane, dlatego też Sąd podjął orzeczenie o uchyleniu zaskarżonych decyzji organów obu instancji. K. S. wniósł odwołanie zarzucając organowi I instancji dokonanie nierzetelnej i nieobiektywnej oceny jego sytuacji. Zdaniem strony, postępowanie było przeprowadzone "niedbale", albowiem Kierownik GOPS oraz Kolegium nie dopełniło obowiązku poinformowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie przed rozprawą w sprawie II SA/Sz 657/08, że zadłużenie zostało spłacone za pośrednictwem Komornika Sądowego, a ponadto wszczęcie postępowania, po prawomocnym rozstrzygnięciu przez sąd administracyjny sprawy, nastąpiło z przekroczeniem czternastodniowego terminu określonego w kpa. Według odwołującego się, intencją Kierownika GOPS było tylko i jedynie upokorzenie zainteresowanego. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. Nr [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 z późn. zm.), art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 z późn. zm.) oraz § 1 pkt 16 lit. A rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925), uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie. Uzasadniają decyzję organ odwoławczy wskazał, że organ właściwy wierzyciela, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, może umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust.1 pkt 1,2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ ustalił, że w przedmiotowej sprawie wyżej wskazane okoliczności nie występują, a postępowanie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zadłużenie K. S. z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz syna M. S. zostało przez odwołującego się z dniem [...]r. spłacone za pośrednictwem Komornika Sądowego. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie K. S. wniósł o "zmianę decyzji i zwrot kwoty [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami". Podniósł, że decyzja jest krzywdząca i wynika z niezrozumienia przez organy jego sytuacji życiowej. Wskazał, że jest osobą ciężko chorą (upośledzenie umysłowe), bezradną, zdaną na pomoc innych osób oraz nieposiadającą swojego mieszkania jak i dóbr materialnych. Wyjaśnił, że jego sytuacja życiowa w [...]r., kiedy to zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, była bardzo ciężka, wobec tego zadłużył się u innych osób. Zwrot żądanej kwoty spowodowałby natomiast możliwość spłaty istniejącego długu i poprawę jego sytuacji życiowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie, w związku z zawartym w skardze wnioskiem "o zmianę decyzji i zwrot kwoty [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami" należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej według kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd administracyjny realizując funkcję kontrolną po pierwsze, nie zastępuje właściwych organów administracji publicznej w orzekaniu, a zatem nie wydaje decyzji administracyjnych lub innych aktów administracyjnych załatwiających indywidualne sprawy z zakresu administracji publicznej ani decyzji takich lub aktów nie zmienia, a po drugie sąd nie dokonuje ustaleń faktycznych, to bowiem należy w konkretnej sprawie do organów wydających decyzje w administracyjnym toku instancji. Konsekwencją kontrolnych uprawnień sądu administracyjnego jest badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ostatecznej według stanu prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy istniejącego w dniu tej decyzji i ustalonego przez organ. Skoro sąd administracyjny nie posiada uprawnień do dokonania własnych ustaleń faktycznych oraz do oceny legalności zaskarżonej decyzji przez pryzmat okoliczności zaistniałych po jej wydaniu, to poruszona w decyzji organu I instancji, jak również w odwołaniu do tej decyzji, kwestia kto - organ czy strona powinien zawiadomić sąd administracyjny o spłacie przez dłużnika zadłużenia alimentacyjnego przed rozpatrzeniem skargi przez sąd administracyjny nie ma żadnego znaczenia dla oceny legalności decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy wywołanym uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 grudnia 2008r. (sygn. akt II SA/Sz 657/08) decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Podkreślenia wymaga również i to, że stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zaistniała w niniejszej sprawie sytuacja proceduralna wynikająca z uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyroku z dnia 11 grudnia 2008r. (na skutek rozpatrzenia skargi K. S.) decyzji organów obu instancji w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych powoduje - w świetle art. 153 p.p.s.a. - związanie organów oraz Sądu oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w tym wyroku. Należało zatem zbadać czy organy obu instancji ponownie orzekając w sprawie, związania tego nie naruszyły. Sąd w wyroku z dnia 11 grudnia 2008 r. nie przesądził kwestii czy istnieją podstawy faktyczne lub prawne do umorzenia spornych należności. Z treści uzasadnienia wyroku wynika, że przyczyną uchylenia decyzji ostatecznej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji było naruszenie przepisów procedury administracyjnej to jest art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa prowadzące do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Analiza materiału dowodowego, zebranego w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ I instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wskazuje, że tym razem dowody zostały zebrane w sposób wyczerpujący i umożliwiający wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Organ I instancji uzasadnił swoje stanowisko co do braku podstaw faktycznych do uwzględnienia wniosku strony w sposób wyczerpujący i odpowiadający wymogom art. 107 § 3 kpa w związku z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Z treści tego uzasadnienia wynika jasno i przekonująco, że stopień ubóstwa strony nie jest tak daleko idący by umorzyć istniejącą w dacie składania wniosku zaległość z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Skarżący nie może mimo swojej choroby i utrzymywania się z renty oczekiwać, że jego sytuacja materialna i życiowa oceniona zostanie tak samo jak sytuacja osób w ogóle nie posiadających dochodu, a również chorych lub mających obowiązek alimentacyjny względem kilkorga dzieci. Jak już była o tym mowa wyżej, dla oceny legalności zaskarżonej decyzji istotne znaczenie ma stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dacie wydania decyzji ostatecznej. Organy obu instancji zasadnie uwzględniły w swoich rozważaniach okoliczność, że już w dniu [...]r. zadłużenie z omawianego tytułu zostało przez skarżącego spłacone "za pośrednictwem komornika sądowego". Z tą datą przestał istnieć przedmiot sprawy administracyjnej wszczętej wnioskiem K. S. złożonym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu [...]r. Jest bowiem oczywiste, że orzekanie w przedmiocie umorzenia nieistniejącego już w dacie orzekania obowiązku stało się bezprzedmiotowe. W sytuacji, gdy zaistniała bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że bezprzedmiotowość ta uzasadnia wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt in fine kpa w zw. z art. 105 § 1 kpa – prawa nie narusza. Podniesione w skardze okoliczności dotyczące treści rozmów telefonicznych przeprowadzonych przez opiekuna skarżącego z Kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej są bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż powołują się na kwestie pozaprawne. W przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych organ orzeka bowiem w drodze pisemnej decyzji administracyjnej, a nie ustnie i tylko decyzja taka może być przedmiotem kontroli sądowej. Reasumując, z powyższych względów należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalić skargę.