VIII U 1186/23

<p>Sygn. akt VIII U 1186/23</p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z 30 marca 2023r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 83;art. 83 ust. 1)">art. 83 ust.1</a>.pkt w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 68;art. 68 ust. 1;art. 68 ust. 1 pkt. 1;art. 68 ust. 1 pkt. 1 lit. 1)">art. 68 ust. 1 pkt 1 lit.1</a> przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 kc</a> stwierdził, że odwołująca <span class="anon-block">A. D.</span> jako pracownik płatnika składek <span class="anon-block"> (...) Sp. z o.o.</span> w <span class="anon-block">G.</span> nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 7 lipca do 31 grudnia 2022r.</p> <p>W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że zgłoszenie odwołującej do ubezpieczeń jako pracownika u ww. płatnika składek od 7 stycznia 2022 r. nie miało na celu realizacji interesów płatnika składek i świadczenia pracy za wynagrodzeniem, lecz stworzenie możliwości skorzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a zatem po myśli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 kc</a> uznał umowę o pracę za nieważną.</p> <p>W odwołaniu od decyzji ubezpieczona wniosła o jej zmianę przez uznanie, <br/>że podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu <br/>w spornym okresie, gdyż podjęła pracę i faktycznie ją wykonywała, a praca ta spełniała wymogi określone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22)">art. 22 Kodeksu pracy</a>.</p> <p>Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji i dodatkowo podnosząc zarzut pozorności umowy o pracę ubezpieczonej.</p> <p>Zainteresowana nie zajęła stanowiska w sprawie.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd ustalił następujący stan faktyczny:</strong> </p> <p>Zainteresowana zajmuje się wykonywaniem audytów restauracji szybkiej obsługi (głownie z USA) na podstawie materiałów video dostarczanych przez klientów. W tym celu zatrudnia audytorów w liczbie 60-70 pracowników. Pracownicy świadczą pracę w wymiarze 8 godzin. Przed pandemią praca była wykonywana tylko stacjonarnie w siedzibie spółki, natomiast w trakcie pandemii w trybie zdalnym. Aktualnie część osób pracuje stacjonarnie, część zdalnie a część hybrydowo. Zainteresowana ewidencjonuje czas pracy pracowników za pomocą systemu Calamari.</p> <p>Ubezpieczona pracowała u zainteresowanej w okresie od 2 maja do 31 października 2019r. na stanowisku <span class="anon-block">L. S.</span> (audytora). Po rozwiązaniu umowy o pracę, odwołująca wróciła w rodzinne strony, rozpoczęła studia zaoczne, pracowała przez jakiś czas w przedszkolu. Następnie poszukiwała pracy i potrzebowała referencji, więc skontaktowała się z <span class="anon-block">M. K. (1)</span>, zatrudnionym u zainteresowanej na stanowisku dyrektora działu audytów. <span class="anon-block">M. K. (2)</span> poinformował ją, że jest możliwość pracy u zainteresowanej w formie zdalnej. Ubezpieczona zdecydowała się podjąć pracę u zainteresowanej. <span class="anon-block">K. D.</span>, która w zainteresowanej jest upoważniona do samodzielnego zatrudniania pracowników przygotowała dla ubezpieczonej umowę o pracę.</p> <p>W dniu 5 stycznia 2022r. zainteresowana skierowała ubezpieczoną na wstępne badania lekarskie. Orzeczenie lekarskie z 7 stycznia 2022r. stwierdza brak przeciwwskazań do podjęcia pracy przez ubezpieczoną.</p> <p>W dniu 7 stycznia 2022r. strony zawarły umowę na czas określony do 31 grudnia 2022r. Ubezpieczona została zatrudniona na stanowisku <span class="anon-block">L. S.</span> w pełnym wymiarze czasu pracy z wynagrodzeniem 3670 zł.</p> <p> <span class="anon-block">A. W.</span>, zatrudniona na stanowisku lidera zespołu audytów była bezpośrednią przełożoną ubezpieczonej, na początku przeprowadziła szkolenie przypominające, a potem współpracowała z nią do czasu przejścia ubezpieczonej na zwolnienie lekarskie. Ubezpieczona świadczyła pracę w trybie zdalnym. Świadek kontaktowała się codziennie z ubezpieczoną, w początkowym okresie sprawdzała sporządzone przez nią raporty przed wysłaniem ich do klienta. Kontakt był mailowy oraz przez komunikator służbowy <span class="anon-block">T.</span>. Ubezpieczona wykonywała raporty i wysyłała linki <span class="anon-block">A. W.</span>, potem otrzymała upoważnienie do samodzielnego wysyłania raportów klientom. Początkowo ubezpieczona wykonywała 2-3 audyty dziennie, potem 10-11. <span class="anon-block"> (...)</span> zainteresowanej ewidencjonował czas pracy ubezpieczonej.</p> <p>Od 10 lutego 2022r. ubezpieczona przebywała na zwolnieniu lekarskim.</p> <p>W okresie od 24 do 28 lutego 2022r ubezpieczona przebywała w szpitalu na oddziale <span class="anon-block">(...)</span>z rozpoznaniem <span class="anon-block">(...)</span>( stwierdzono 10 tydzień ciąży); od 9 do 23 marca 2022r. na oddziale kardiologii, gdzie wykonano zabieg implantacji układu stymulującego serce (stwierdzono że jest w 12 tygodniu ciąży).</p> <p>Zainteresowana korzysta z usług biura rachunkowego, które zajmuje się m.in. sprawami związanym z ZUS-em i płacowymi. <span class="anon-block">K. D.</span> zgłasza informacje do biura, które dokonuje zgłoszenia pracowników do ubezpieczeń. Zwykle pracownicy podejmują pracę od początku miesiąca. Ponieważ ubezpieczona nie rozpoczęła pracy w tym terminie, pracownice działu kadr zapomniały poinformować biuro o jej zatrudnieniu. Biuro rachunkowe powiadomiło prokurenta zainteresowanej <span class="anon-block">E. K.</span>, że jest problem, ponieważ ubezpieczona widnieje na liści płac a nie jest zgłoszona do ubezpieczeń. Prokurent poleciła zgłoszenie odwołującej do ubezpieczeń społecznych, co nastąpiło 11 lutego 2022r.</p> <p>Dowód: akta osobowe, dokumentacja lekarska, wykazy audytów, listy obecności i płac ubezpieczonej, korespondencja mailowa, 1`zeznania świadków: <span class="anon-block">A. W.</span>, <span class="anon-block">M. K. (2)</span>, <span class="anon-block">K. D.</span>, <span class="anon-block">Ł. D.</span>, wysłuchanie <span class="anon-block">E. K.</span>, przesłuchanie ubezpieczonej.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Odwołanie zasługuje na uwzględnienie<strong> <!-- -->. </strong> </p> <p>Zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 1;art. 11;art. 11 ust. 1;art. 12;art. 12 ust. 1)">art. 6 ust. 1 pkt. 1 i art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (Dz. U. 2023.1230 ze zm.), zwanej dalej ustawą systemową, pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. Obowiązkowym ubezpieczeniom pracownicy podlegają od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania (art. 13).</p> <p>Po myśli art. 8 pkt. 1 ustawy systemowej za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy.</p> <p>O uznaniu stosunku łączącego dwie osoby za stosunek pracy rozstrzygają przepisy prawa pracy. Jak stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22;art. 22 § 1)">art. 22 § 1 k.p.</a> przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.</p> <p>Konstytutywne cechy stosunku pracy to: dobrowolność, osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły, podporządkowanie, wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem i odpłatny charakter zatrudnienia.</p> <p>Podleganie ubezpieczeniu społecznemu na podstawie przywołanych przepisów wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę.</p> <p>Celem ustalenia obowiązku ubezpieczeń społecznych organ rentowy uprawniony jest do weryfikacji faktycznych podstaw nawiązania stosunku pracy i to na nim spoczywa – zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> - ciężar wykazania okoliczności, z których wywodzi skutki prawne.</p> <p>W rozpoznawanej sprawie organ rentowy uznał, że umowa o pracę zawarta pomiędzy płatnikiem składek a ubezpieczoną jest nieważna i jako taka nie stanowi tytułu ubezpieczenia społecznego. Organ rentowy powołał się na <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 kodeksu cywilnego</a>, w odpowiedzi na odwołanie podnosi zarzut pozorności spornej umowy.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 § 1 k.c.</a> oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru jest nieważne. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.</p> <p>Nie podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu osoba, która zawarła umowę o pracę dla pozoru, a więc w sytuacji, gdy przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy (por. wyrok z dnia 4 lutego 2000 r., II UKN 362/99, OSNAPiUS 2001/13/ 449).</p> <p>Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oświadczenie woli złożone jest dla pozoru wtedy, gdy z góry powziętym zamiarem stron jest brak woli wywołania skutków prawnych przy jednoczesnej chęci wprowadzenia w błąd innych osób lub organów. W wyroku z dnia 23 czerwca 1986 r. I CR 45/86, LEX nr 8766, Sąd Najwyższy zdefiniował pozorność jako wadę oświadczenia woli polegającą na niezgodności między aktem woli a jej przejawem na zewnątrz, przy czym strony zgodne są co do tego, aby wspomniane oświadczenie woli nie wywołało skutków prawnych. W odniesieniu do umowy o pracę oświadczenia te zawierają określone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22)">art. 22 k.p.</a> elementy umowy o pracę - zobowiązanie pracownika do wykonywania pracy i zobowiązanie pracodawcy do wypłacania wynagrodzenia - natomiast ich pozorność polega na tym, że strony nie zamierzają osiągnąć skutków wynikających z umowy o pracę. Przy ich składaniu obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba figurująca jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 321/04, OSNP 2006/11-12/190).</p> <p>Zagadnienie pozorności umów o pracę jest jednak o tyle swoiste, że nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2001 r., II UKN 258/00 OSNP 2002/21/527). O ile zatem cywilnoprawna charakterystyka czynności prawnej pozornej wyczerpuje się we wskazaniu jej trzech koniecznych elementów, które muszą wystąpić łącznie: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, o tyle dla stwierdzenia pozorności umowy o pracę konieczne jest ponadto bezsporne ustalenie, że pracownik, który zawarł umowę o pracę faktycznie nie wykonywał obowiązków pracowniczych za wiedzą pracodawcy. (vide wyżej przywołany wyrok Sądu Najwyższego).</p> <p>Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że ubezpieczona świadczyła pracę dla zainteresowanej. Potwierdziły to wszystkie słuchane w sprawie osoby, a organ rentowy w sposób skuteczny zeznań tych nie zakwestionował. Praca była wykonywana codziennie, osobiście, za wynagrodzeniem i pod nadzorem <span class="anon-block">A. W.</span>. Dokumenty przedstawione przez zainteresowaną oraz zeznania świadków potwierdzają okoliczności zawarcia umowy o pracę, czas pracy ubezpieczonej oraz liczbę wykonanych przez nią audytów. Przekonywająco zainteresowana wykazała przyczyny opóźnienia w zgłoszeniu odwołującej do ubezpieczeń.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że organ rentowy nie wykazał pozorności umowy o pracę zawartej pomiędzy stronami.</p> <p>Organ rentowy podniósł że sporna umowa o pracę jest nieważna z uwagi na treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 k.c.</a> Zgodnie z tym przepisem czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.</p> <p>W ocenie organu rentowego, umowa o pracę ubezpieczonej jest nieważna w rozumieniu powyższego przepisu, bowiem nie można akceptować działań zmierzających do korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych przy zawieraniu umów o pracę na stosunkowo krótki czas przez zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczeń.</p> <p>Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można podzielić zarzutu organu rentowego, przede wszystkim dlatego, że sam cel, jakim jest uzyskanie świadczeń ubezpieczeniowych nie jest naganny. Niewątpliwym jest, że w dacie zawierania umowy o pracę ubezpieczona była w ciąży, ale zatrudnianie kobiet ciężarnych nie jest zakazane.</p> <p>Czynność prawna jest sprzeczna z ustawą wówczas, gdy jej treść jest formalnie i materialnie niezgodna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa. Natomiast czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z formalnego punktu widzenia nie sprzeciwia się ustawie, lecz w rzeczywistości (w znaczeniu materialnym) zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane.</p> <p>Sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako motywacja do podjęcia zatrudnienia nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, podobnie jak inne cele stawiane sobie przez osoby zawierające umowy o pracę, takie jak na przykład chęć uzyskania środków utrzymania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.02.2012r., I UK 265/11, lex 1169836). W orzecznictwie podnosi się, że umowie o pracę nie naruszającej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 22)">art. 22 k.p.</a> nie można stawiać zarzutu zawarcia w celu obejścia prawa, nawet gdy jej cel dyktowany był wyłącznie chęcią uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Skorzystanie z ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono nawet być głównym motywem nawiązania stosunku pracy, zamiast wykonywania pracy na innych podstawach prawnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8.08.2007r., II UK 25/07, lex 957402, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13.12.2007r, II UK 211/07, lex 863994, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29.02.2012r., III AUa 1785/11 lex 1136105).</p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znalazł również podstaw do uznania, że zawarcie umowy o pracę z ubezpieczoną było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Trudno bowiem uznać, że kobieta w ciąży, która z tej przyczyny podejmuje pracę i faktycznie ją wykonuje naruszała zasady współżycia społecznego.</p> <p>Reasumując, w ocenie Sądu w dniu 7 stycznia 2022r. doszło do zawarcia między ubezpieczoną a zainteresowaną umowy o pracę, która nie była czynnością pozorną ani nieważną, zatem stanowi podstawę do objęcia odwołującej ubezpieczeniami społecznymi.</p> <p>O kosztach orzeczono po myśli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> w związku z § 9 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023.1965).</p> <p>Mając powyższe na uwadze, w oparciu o przywołane przepisy i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477^{<!-- -->14} § 2 k.p.c.</a>, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.</p> <p>(-) Sędzia Grażyna Łazowska</p> </div>