VI Co 42/24

<p>Sygn. akt: VI Co 42/24</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p> Dnia 8 maja 2024 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Olsztynie VI Wydział Cywilny Rodzinny</p> <p>w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący: SSO Rafał Jerka</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2024 r. w Olsztynie</p> <p>na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">A. C.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">J. M. (1)</span> </p> <p>w przedmiocie wniosku pozwanego o wyłączenie sędziego SSO <span class="anon-block">A. J.</span> na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 49)">art. 49 kpc</a> </p> <p> <span class="underline"> <!-- -->postanawia</span> </p> <p>na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 49)">art. 49 kpc</a> wyłączyć od rozpoznania sprawy SSO <span class="anon-block">A. J.</span> </p> <p>SSO Rafał Jerka</p> <p>VI Co 42/24</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Pozwany <span class="anon-block">J. M. (1)</span> w sprawie VI C <span class="anon-block">(...)</span> wniósł o wyłączenie od orzekania w sprawie w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 49)">art. 49 kpc</a> SSO <span class="anon-block">A. J.</span> wskazując iż rozpoznanie sprawy z jego udziałem doprowadzi do naruszenia standardu rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny Sąd.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Wniosek o wyłączenie SSO <span class="anon-block">A. J.</span> w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 49)">art. 49 kpc</a> jest zasadny.</p> <p>1.Tytułem wstępu należy wskazać w judykaturze panuje zgodny pogląd, iż w sytuacji wystąpienia ryzyka nieprawidłowej obsady sądu należy podjąć wszelkie środki zapobiegające, a jednym z nich jest <strong> <!-- --> instytucja wyłączenia sędziego </strong>(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 8 czerwca 2022 r., V KO 43/22, LEX nr 3375645; z dnia 23 czerwca 2022 r., II KO 48/22, LEX nr 3370369; z dnia 28 lipca 2022 r., V KO 69/22, LEX nr 3375652; z dnia 25 listopada 2021 r., I CSKP 524/21, LEX nr 3262183 postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 8 czerwca 2022 r., V KO 43/22, LEX nr 3375645; z dnia 23 czerwca 2022 r., II KO 48/22, LEX nr 3370369; z dnia 28 lipca 2022 r., V KO 69/22, LEX nr 3375652; z dnia 25 listopada 2021 r., I CSKP 524/21, LEX nr 3262183). W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości wybrany przez pozwanego procesowy sposób weryfikacji składu sądu tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 49)">art. 49 kpc</a> .</p> <p>2. Należy zauważyć, iż przedmiotowy wniosek nie podlegał przekazaniu do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego w trybie art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1093 ) a to z następujących względów:</p> <p>a) w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego - Izba Cywilna, Karna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110- 1/20 (OSNK 2000 nr 2, poz. 1 i OSNC 2020 nr 4, poz. 34) przesądzono, że udział w składzie Sądu Najwyższego osoby powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (dalej KRS) ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3) prowadzi w każdym przypadku do sprzeczności składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 4)">art. 379 pkt 4 kpc</a>. Uchwała z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady prawnej (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym), a to oznacza, że skład orzekający w niniejszej sprawie jest nią związany. W takiej sytuacji Sąd nie był zobligowany do przekazania przedmiotowego wniosku do rozpoznania Izbie, której orzeczenia w każdym wypadku dotknięte są nieusuwalną wadą.</p> <p>b) Sąd rozpoznający wniosek musi też uwzględnić wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 5 czerwca 2023 r. (C-204/21), w którym wprost uznano, że przekazanie - na podstawie art. 26 § 2 SNU - do wyłącznej właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego rozpoznawania zarzutów i zagadnień prawnych dotyczących braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego stanowi uchybienie zobowiązaniom, które wynikają z mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/30 ze zm., dalej: „TUE”) w związku z art. 47 Karty praw podstawowych, jak również na mocy art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (tekst skonsolidowany Dz.Urz.UE 2016 C 202, s. 1) i zasady pierwszeństwa prawa Unii. W tej sytuacji stosując zasadę pierwszeństwa prawa UE oraz zasadę lojalnej współpracy Sąd Okręgowy był zobowiązany do pominięcia art. 26 § 2 SNU ( regulacji przekazującej do wyłącznej właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN rozpoznanie przedmiotowego wniosku ) i przejęcie tego wniosku do samodzielnego rozpoznania.</p> <p>3. Nie ulega, też wątpliwości, iż rozpoznania niniejszego wniosku należało dokonać z pominięciem pozostałych sędziów VI Wydziału Cywilno - Rodzinnego SO w <span class="anon-block">O.</span> tj. <span class="anon-block">K. N.</span>, <span class="anon-block">A. J. (1)</span>, <span class="anon-block">L. M.</span>, <span class="anon-block">A. N.</span> i <span class="anon-block">J. B.</span>. Wymienieni wyłączeni byli od rozpoznania tego wniosku w myśl § 43 pkt 1a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości Regulamin urzędowania sądów powszechnych z dnia 18 czerwca 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1141), który wszedł w życie w dniu 8 lutego 2024 r., zgodnie z którym „<em> <!-- --> Sprawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego w sytuacji, gdy wśród podstaw tego wniosku znajduje się okoliczność dotycząca powołania sędziego, nie są przydzielane sędziom, którzy objęli stanowisko w wyniku wniosku o powołanie sędziego, przedstawionego Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną z zastosowaniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260714" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 714 (art. 9 a)">art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa</a> (Dz.U. z 2021 r. poz. 269 oraz z 2023 r. poz. 1615). Sędziowie ci nie są uwzględniani w przydzielaniu spraw, o których mowa w zdaniu poprzedzającym, przez SLPS </em>.” Dodatkowo regulacja ta znajduje oparcie w wyroku pilotażowym Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 listopada 2023 r. ( skarga 50849/21 ), a w szczególności w pkt 324 pkt b uzasadnienia, gdzie Trybunał wyraźnie wskazuje, iż w tego rodzaju przypadkach winna mieć zastosowanie podstawowa zasada nemo iudex in causa sua (nie powinni rozpoznawać wniosków o wyłączenie sędziowie, którzy zostali powołani w tej samej wadliwej procedurze co sędzia objęty wnioskiem o wyłączenie).</p> <p>4. Przechodząc do merytorycznej oceny przedmiotowego wniosku należy wskazać, iż zgodnie z już utrwalonym orzecznictwem (por. uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22, OSNK 2022, nr 6, poz. 22, postanowienie z dnia 23 czerwca 2022 r. III KK 198/22) brak jest podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 4)">art. 379 pkt 4 kpc</a>.. Oznacza to, że należy wykazać in concreto, że z uwagi na dające się zidentyfikować okoliczności związane z powołaniem danego sędziego do sądu, istnieją tego rodzaju wątpliwości, iż sąd w składzie którego zasiada taki sędzia jest sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 4)">art. 379 pkt 4 kpc</a>. Zatem wbrew twierdzeniom pozwanego sam fakt, powołania SSO<span class="anon-block">A. J.</span> w procedurze awansowej z udziałem nieprawidłowo ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa nie jest wystarczającym argumentem za uwzględnieniem wniosku.</p> <p>5. W ocenie jednak Sądu rozpoznającego niniejszy wniosek, okoliczności powołania SSO <span class="anon-block">A. J.</span> wprost do Sądu Okręgowego, wskazują bez wątpienia, iż Sąd z jego udziałem jest sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 4)">art. 379 pkt 4 kpc</a>, gdyż wymieniony nie spełnia tzw. „testu niezależności” wskazanego w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I 4110 1/20, OSNKW nr 2/2020, poz. 7) następnie sprecyzowanego w uchwale składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Wskazano tam na następujące okoliczności, które należy brać pod uwagę przy powołaniu sędziego:</p> <p>- czy jest to pierwsza nominacja, czy też jest to awans na kolejne stanowisko sędziowskie,</p> <p>- do jakiego szczebla jest to awans, gdyż surowsze są wymagania w stosunku do sędziów ubiegających się o awans do sądów, które znajdują się wyżej w strukturze sądownictwa,</p> <p>- równoczesność (lub zbliżony czas) uruchomienia drogi awansowej z objęciem ważnego stanowiska w administracji sądowej w drodze arbitralnej decyzji Ministra Sprawiedliwości,</p> <p>- jednoznacznie negatywna opinia zgromadzenia ogólnego sędziów,</p> <p>- porównanie osiągnięć zawodowych kandydata z doświadczeniem zawodowym i poparciem środowiska dla kontrkandydatów,</p> <p>- to, czy kandydat w ogóle miał kontrkandydata do awansu, czy też był jedyną osobą, która wzięła udział w danym konkursie.</p> <p>6. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria nie ulega wątpliwości, iż SSO <span class="anon-block">A. J.</span> nie spełnia wskazanego testu, a to z następujących powodów:</p> <p>1)  Wymieniony <span class="underline"> <!-- --> podpisał listę poparcia kandydata do Krajowej Rady Sądownictwa</span> sędziemu <span class="anon-block">M. N.</span> w 2021 r. (https://www.sejm.gov.pl/KRS/lista_<span class="anon-block">M.</span>_<span class="anon-block">N.</span>.pdf poz. 20) i to w sytuacji gdy wówczas organ ten w świetle jednolitego orzecznictwa najwyższych krajowych instancji sądowych oraz trybunałów międzynarodowych został uznany za organ, którego udział w procedurze nominacji sędziów skutkuje wadliwością nominacji sądowych (por. wyroki Wielkiej Izby Trybunału Sprawiedliwości UE: z dnia 19 listopada 2019 r. w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18, AK przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, EU:C:2019:982; z dnia 6 października 2021 r. w sprawie C-487/19, postępowanie zainicjowane przez W.Ż., EU:C:2021:798; z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie C-824/18, A.B., C.D., E.F., G.H. i I.J. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, EU:C:2021:153, a w jego wykonaniu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2021 r., II GOK 2/18, LEX nr 2687377 i wyroki tego Sądu, II GOK 3/18do II GOK 20/18 oraz wyrok Sądu Najwyższego w dnia 15 kwietnia 2021 r., III PSKP 13/21, OSNP 2022 nr 2, wyroki ETPC w sprawach <span class="anon-block">R.</span> p. Polsce - wyrok z dnia 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19 oraz <span class="anon-block">D. F.</span> i <span class="anon-block">O.</span> p. Polsce - wyrok z dnia 8 listopada 2021 r., skargi nr 49868/19 i 57511/19 ). W tej sytuacji należy przyjąć, że SSO <span class="anon-block">A. J.</span> zdecydował się czynnie wesprzeć kandydata do Krajowej Rady Sądownictwa mając świadomość wydania tych orzeczeń (należy bowiem założyć, że Sędzia, który orzekał już kilka lat w Sądzie Okręgowym znał te orzeczenia, powszechnie komentowane w przestrzeni publicznej).</p> <p>2)  wymieniony w sprawozdaniu z oceny kwalifikacji zawodowych z <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">(...)</span> r. został <span class="underline"> <!-- --> negatywne zaopiniowany przez sędziego wizytatora</span> na stanowisko Sędziego Sądu Okręgowego w <span class="anon-block">O.</span> VI Wydziału Cywilno Rodzinnego, o czym świadczą następujące wnioski z opinii („<em> <!-- --> Byłby wzorcowym kandydatem na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego orzekającego w Wydziale Karnym. Specyfika pracy sędziego, a zwłaszcza pracy sędziego okręgowego w instancji odwoławczej orzekającego w innych sprawach niż karne, jest jednak nieco inna niż specyfika pracy <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">P. R.</span> </em>),</p> <p>3)  awans SSO <span class="anon-block">A. J.</span> ze stanowiska <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">P. R.</span> w <span class="anon-block">O.</span> wprost na drugi szczebel w hierarchii sądowej (Sąd Okręgowy) i to do wydziału zajmującego się inną kategorią spraw (sprawy z zakresu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460060052" title="Dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. - Prawo rodzinne - Dz. U. z 1946 r. Nr 6, poz. 52 ()">prawa rodzinnego</a>) niż specjalizacja kandydata (sprawy z zakresu prawa karnego),</p> <p>4)  uzyskanie <span class="underline"> <!-- --> jednoznacznie negatywnej opinii zgromadzenia ogólnego</span> Sędziów Apelacji Białostockiej z dnia 8 – 9.10.2018 r. (strona 25 protokołu) tj. jedynie 2 (dwóch) głosów ZA i aż 57 (pięćdziesiąt siedem) PRZECIW oraz 11 wstrzymujących się, podczas gdy jego kontrkandydaci – wieloletni sędziowie wydziałów rodzinnych sądów rejonowych, przy wzorcowych opiniach kwalifikacyjnych otrzymali odpowiednio głosy: SSR <span class="anon-block">E. I. (1)</span> 66 ZA, 2 PRZECIW, 2 wstrzymujące się, SSR <span class="anon-block">R. K.</span> 42 ZA i 3 PRZECIW, 24 wstrzymujące się, SSR <span class="anon-block">W. S.</span> 43 ZA, 3 PRZECIW, 23 wstrzymujące się, SSR <span class="anon-block">A. W.</span> 52 ZA, 3 PRZECIW, 14 wstrzymujących się,</p> <p>5)  mimo wspomnianej oceny kwalifikacyjnej i nikłego poparcia środowiska sędziowskiego wymieniony uchwałą KRS z dnia 22 stycznia 2019 r., nr 137/2019 został przedstawiony do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w <span class="anon-block">O.</span> W podejmowaniu uchwały <span class="underline"> <!-- --> brał udział sędzia <span class="anon-block">M. N.</span> </span>w sytuacji, gdy zachodziły przesłanki do jego wyłączenia ze względu na łączące ich bliskie relacje koleżeńskie (https://tvn24.pl/programy/olsztyn-sedzia-bez-doswiadczenia-na-sedziego-sadu-okregowego-ra909714-2287623, reportaż 6 minuta 58, 7 minuta 52 do 7 minuta 43),</p> <p>6)  SSO <span class="anon-block">A. J.</span> uzyskał wysoko sytuowane stanowisko w administracji sądowej, gdyż został powołany przez Ministra Sprawiedliwości <span class="anon-block">Z. Z.</span> na wniosek prezesa Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">O.</span> <span class="anon-block">M. N.</span> na stanowisko <span class="underline"> <!-- --> w-ce prezesa Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">O.</span> </span> (styczeń 2022 r.),</p> <p>7)  otrzymał od prezesa Sądu Okręgowego w <span class="anon-block">O.</span> <span class="anon-block">M. L.</span> nominacje na przewodniczącego VI Wydziału Cywilno Rodzinnego SO w <span class="anon-block">O.</span>, mimo, że miał wyraźnie niższe kompetencje niż jego kontrkandydat - wieloletni przewodniczący tego Wydziału sędzia <span class="anon-block">J. K.</span>, osoba z kilkudziesięcioletnim stażem pracy w wydziałach rodzinnych sądu rejonowego a następnie okręgowego.</p> <p>W świetle powyższych kryteriów ocenionych łącznie, nie ulega wątpliwości, iż wymieniony nie spełnia tzw. testu niezależności wskazanego w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I 4110 1/20, OSNKW nr 2/2020, poz. 7) a zatem wniosek o jego wyłączenie w trybie art. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 49)">art. 49 kpc</a> jest zasadny</p> <p>SSO Rafał Jerka</p> <p>1. odn.,</p> <p>2. odpis doręczyć:</p> <p>- pełn. stron</p> <p>3. orzeczenie opublikować w portalu orzeczeń sądów powszechnych zgodnie z załączoną kartą.</p> </div>