II FZ 510/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Tomasz Zborzyński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 października 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 576/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 6 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wglądu do dokumentów postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 12 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania skarżącemu J. M. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Sąd ustalił, że skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.678 zł miesięcznie, jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 25 m2, którego miesięczne koszty utrzymania wynoszą 261 zł (opłata eksploatacyjna) i 259 zł (energia elektryczna), przebył zawał serca, uiścił wpis od skargi w kwocie 100 zł, a w trzech innych zainicjowanych przez niego postępowaniach sądowoadministracyjnych został zwolniony od wpisów sądowych w części przekraczającej 100 zł w każdym z nich. Sąd zauważył jednak, że skarżący nie przedstawił części żądanych dokumentów, które miałyby wykazać ponoszone przez niego wydatki. Ponieważ rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy zależy od tego, jakie okoliczności zostaną przez stronę udowodnione, Sąd stwierdził brak przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zwłaszcza, że skarżący uiścił wpis od skargi, wskutek czego pomimo nie uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostanie pozbawiony konstytucyjnego prawa do sądu, a z uwagi na ciążący na sądzie administracyjnym obowiązek rozstrzygania w granicach danej sprawy bez związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nieuzasadniona jest obawa, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika interesy strony nie będą należycie bronione - zwłaszcza, że przy ogłoszeniu wyroku przewodniczący ma obowiązek udzielenia wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. W zażaleniu skarżący wniósł o dokonanie ponownej analizy sprawy i przyznanie mu pomocy prawnej oraz o całkowite zwolnienie od opłat sądowych. Zarzucił, że uzasadnienie rozstrzygnięcia nie koresponduje z przedstawionymi dokumentami i że błędne jest stwierdzenie, iż sąd udzieli wskazówek stronie występującej bez pełnomocnika, ponieważ jego sprawa jest na tyle skomplikowana, że trudno wymagać od składu orzekającego, aby "rozpatrywał tę sprawę bez profesjonalnego pełnomocnika", a ponadto nie sporządzi on pism procesowych w imieniu skarżącego. Wyraził też pogląd o niedoskonałości przepisów podatkowych umożliwiających prowadzenie spraw przeciwko tylko niektórym wspólnikom spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zażalenie na postanowienie odmawiające przyznania pomocy w zakresie częściowym, stosownie do treści żądania sprecyzowanego we wniosku. Ponieważ jednak wniosek zawarty w zażaleniu może być odczytany jako wyraz dążenia skarżącego do uzyskania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w wypadku, gdyby rzeczywiście taki był zamiar skarżącego, winien on ponowić swój wniosek wyraźnie artykułując żądanie. Trzeba jednak zaznaczyć, że przesłanki przyznania pomocy w zakresie całkowitym są bardziej rygorystyczne, niż przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Przechodząc do oceny postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wniesione na to postanowienie zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodzić się należy z argumentacją Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać okoliczności uzasadniające przyznanie jej tego prawa. W szczególności powinna ona respektować wezwania odnoszące się do przedstawienia dokumentów obrazujących jej sytuację materialną i życiową. Skarżący przedstawił tylko część żądanych dokumentów - choć na przykład udowodnienie ponoszenia wydatków na leki nie powinno powodować istotnych trudności – i tym samym pozbawił się możliwości wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Jakkolwiek rację ma skarżący twierdząc, że Sąd nie sporządzi pism procesowych, które mają być skierowane do tegoż Sądu, jednakże wnoszenie dodatkowych pism w sytuacji, gdy sprawa wszczęta skargą skarżącego już przed tym Sądem zawisła, nie jest konieczne. Istotnie bowiem Sąd obowiązany będzie rozpoznać skargę w granicach sprawy, bez względu na zawarte w skardze zarzuty, wnioski oraz powołaną podstawę prawną. Nawet zatem wówczas, gdy sprawa jest skomplikowana, Sąd będzie miał obowiązek ją ocenić i dokonać kontroli działania administracji skarbowej pod względem zgodności działań tej administracji z prawem. Można jedynie dodać, że dopiero w wypadku nieuwzględnienia skargi i zdecydowania się skarżącego na wywiedzenie skargi kasacyjnej, niezbędna będzie pomoc profesjonalnego pełnomocnika, a to ze względu na niemożność sporządzenia skargi kasacyjnej przez samego skarżącego. Rozstrzyganie w oparciu o tę przesłankę byłoby jednak obecnie przedwczesne, ponieważ nie wiadomo, czy skarga zostanie oddalona, czy też uwzględniona, a w wypadku, gdyby skarga została oddalona – czy skarżący, po zapoznaniu się z uzasadnieniem wyroku, zdecyduje się wnosić dalsze środki odwoławcze. W każdym razie skarżący będzie mógł ponowić swój wniosek w wypadku, gdyby wniesiona przez niego skarga została jednak oddalona i gdyby nie mógł ponieść kosztów związanych z ustanowieniem adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Ponieważ zatem zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił je na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.