II SA/Sz 843/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 30 czerwca 2020 r. M. K. (aktualnie P. , powoływana dalej jako: "skarżąca", "wnioskodawczyni", "strona") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem – M. P.. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.- dalej "k.p.a.") i art. 3 pkt 21, art. 17, art. 23 ust. 4aa, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.- dalej "u.ś.r."), Prezydent Miasta Ś. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ po przytoczeniu treści art. 17 ust 1, ust.1b i ust. 5 u.ś.r. wskazał, że osoba wymagająca opieki - mąż wnioskodawczyni - legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe, w którym jednocześnie ustalono, że niepełnosprawność istnieje od 1997 roku. W oparciu o znajdujące się w sprawie dokumenty organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni nie pozostaje w zatrudnieniu, ani nie podejmuje innej pracy zarobkowej. Ponadto nie stwierdził negatywnej przesłanki stanowiącej podstawę do odmowy świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 b i art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednakże wobec wątpliwości dotyczących sprawowania opieki organ, powołując się na regulację określoną w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., zwrócił się w dniu 1 lipca 2020 r. do Kierownika Działu Pracy Socjalnej MOPR w Ś. o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego celem ustalenia, czy wnioskodawczyni sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Dnia 10 lipca 2020 r. pracownice socjalne udały się do miejsca zamieszkania strony w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. W związku z nieobecnością wnioskodawczyni wywiad został przeprowadzony z jej mężem, który oświadczył, że otrzymuje rentę rodzinną i pracuje na umowę zlecenia w firmie "Uzdrowisko Ś. S.A." jako masażysta. W odpowiedzi na pytanie jakie czynności wykonuje samodzielnie oświadczył, że podstawowe, tj. przygotowywanie posiłków, jedzenie, sprzątanie, opieka nad dziećmi oraz chodzenie do pracy, a jedynie jak pada deszcz, to na przystanek autobusowy odprowadza go żona. Samodzielnie porusza się w środowisku, nie korzysta z laski, ponieważ jest obeznany z topografią miasta. Na pytanie w jakich czynnościach oraz w jakim zakresie wymaga pomocy ze strony żony nie potrafił tego określić. Stwierdził jedynie, że w sytuacji, w której np. zamiata podłogę, żona nieraz musi po nim poprawić. Nie potrafił wskazać innych sytuacji, w których pomoc jego żony jest niezbędna. Oświadczył, że niedawno zawarł ze skarżącą związek małżeński, aby mogła ona nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśnił, że jedynym jego schorzeniem jest wada wzroku, którą ma od dzieciństwa. Z wizyty została sporządzona notatka służbowa, która została dołączona do akt sprawy. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji podał, że w dniu 14 lipca 2020 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy ze skarżącą. Zdaniem pracownic socjalnych, M. P. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki ze strony swojej żony, gdyż samodzielnie radzi sobie zarówno w życiu codziennym, jak i zawodowym. Jest osobą samodzielną, jedynie w wyjątkowych, precyzyjnych czynnościach wymaga pomocy osób trzecich. Skarżąca pomaga mężowi w czynnościach, w których z uwagi na wadę wzroku jest to potrzebne, jest to pomoc doraźna, a nie konieczność zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy. Zdaniem organu, ustalenia dokonane podczas wywiadu wskazują na brak konieczności sprawowania przez stronę stałej i długotrwałej opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dodatkowo fakt, że mąż wnioskodawczyni osobiście złożył wniosek w jej imieniu i kilkukrotnie zasięgał informacji dotyczących przebiegu postępowania, zarówno podczas wizyt osobistych jak i rozmów telefonicznych sugeruje, że bardzo dobrze odnajduje się w życiu codziennym, jak też nigdy nie ubiegał się o pomoc w formie usług opiekuńczych. Uwzględniając powyższe ustalenia organ wywiódł, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji podnosząc, że nie zgadza się z opinią pracownika socjalnego, który nie miał podstaw do podważania decyzji (orzeczenia o niepełnosprawności), w sytuacji gdy jej mąż wymaga stałej i długotrwałej pomocy drugiej osoby oraz przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Oświadczyła, że aktualnie jej mąż nie pracuje i utrzymuje się z renty rodzinnej. Większość czynności domowych wykonuje przy jej pomocy. Ze względu na słaby wzrok wnioskodawczyni pomaga mężowi przy robieniu zakupów, podczas wyjazdów do lekarzy. Sama przygotowuje posiłki dla całej rodziny. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 3, ust. 5 pkt 1 lit. a, b, art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ powołując się na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. podniósł, że podstawową przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy lub jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przesłanka ta powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie sprawującej opiekę, że ta nie jest w stanie podjąć innej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania (aktywności zawodowej). Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że wymagający opieki mąż skarżącej dobrze sobie radzi w życiu codziennym i nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki ze strony żony. Samodzielnie wykonuje takie czynności jak przygotowywanie posiłków, sprzątanie, opieka nad dziećmi, załatwianie spraw urzędowych, chodzenie do pracy, tylko gdy pada deszcz na przystanek odprowadza go żona. W tej sytuacji, wedle Kolegium wnioskodawczyni także może podjąć pracę. Organ podkreślił, że do chwili zawarcia związku małżeńskiego w dniu 27 czerwca 2020 r. M. P. nie wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby i nigdy nie ubiegał się o pomoc w formie usług opiekuńczych. Nic nie wskazuje na to aby stan jego zdrowia uległ pogorszeniu. Zdaniem organu, pomoc skarżącej ma charakter doraźny i nie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Końcowo Kolegium powołało się na stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2572/18, zgodnie z którym, istota świadczenia pielęgnacyjnego polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest praca, z której muszą zrezygnować lub jej nie podejmować z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opisaną decyzję Kolegium M. P. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, w oparciu o art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Podstawę materialnoprawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jako żona osoby niepełnosprawnej jest osobą zobowiązaną do alimentacji zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: "k.r.o."), bowiem w myśl art. 23 ww. ustawy małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, a stosownie do art. 27 k.r.o., każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych ma obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Z kolei mąż skarżącej, nad którym sprawuje ona opiekę, legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] kwietnia 2008 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., istotną cechą osób będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie rekompensaty utraty dochodów osobom, które podjęły się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z powodu swojej niepełnosprawności, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Zaprzestanie, bądź niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki, które należy rozumieć jako wystąpienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją, bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. O istnieniu wskazanego związku przyczynowo–skutkowego przesądza bowiem to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. W rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o przeprowadzony w trybie art. 23 ust. 4e u.ś.r. wywiad środowiskowy prawidłowo ustaliły, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą, w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Jednak za daleko idące Sąd uznał wnioski organów, jakoby mąż wnioskodawczyni nie wymagał stałej lub długotrwałej opieki, bowiem faktycznie podważałyby one wydane na rzecz M. P. orzeczenie o niepełnosprawności. Podkreślić należy, że treść powołanego orzeczenia jest dla organów rozstrzygających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19 (publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że jeżeli tak jak w niniejszej sprawie, osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to rozważeniu przez organy może podlegać tylko czy wnioskodawca tę opiekę zapewnia w wymiarze uniemożliwiającym jej podjęcie zatrudnienia. Inaczej rzecz ujmując, organ nie ma podstaw do kwestionowania twierdzeń lekarzy specjalistów zawartych w orzeczeniu stwierdzającym stopień niepełnosprawności. Niemniej zgodzić się należy ze stanowiskiem organów obu instancji, że w okolicznościach sprawy zakres czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach pomocy niepełnosprawnemu mężowi nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy, w sytuacji gdy jak zostało to wykazane osoba wymagająca opieki, pomimo wady wzroku samodzielnie porusza się w środowisku, wykonuje czynności takie jak przygotowywanie posiłków, jedzenie, sprzątanie, opieka nad dziećmi. Ponadto, jak wynika z akt sprawy mąż skarżącej pracował w charakterze masażysty, a do pracy potrafił dojść samodzielnie, jak zaznaczył z pomocy żony korzystał jedynie, aby dojść do przystanku podczas deszczowych dni. Co wymaga uwypuklenia, podczas rozmowy przeprowadzonej z pracownicami socjalnymi w ramach wywiadu środowiskowego (udokumentowanej w notatce służbowej z dnia 10 lipca 2020 r.), M. P. nie potrafił określić czynności przy wykonywaniu których potrzebowałby pomocy żony. Powyższych ustaleń nie podważają podnoszone przez stronę zarówno w wywiadzie środowiskowym, jak też w odwołaniu okoliczności, że jej mąż wymaga pomocy podczas robienia zakupów oraz w zakresie dojazdu do lekarza. Analiza akt sprawy potwierdza, że podejmowane przez skarżącą czynności w ramach pomocy osobie niepełnosprawnej nie są na tyle absorbujące i czasochłonne, aby stanowiły przeszkodę do podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia, uwzględniającego zakres sprawowanej przez nią opieki nad mężem. Niezależnie od powyższego Sąd zwrócił uwagę, że M. P. podczas rozmowy przeprowadzonej z pracownicami socjalnymi w dniu 10 lipca 2020 r. oświadczył, że zawarł związek małżeński, po to aby jego żona mogła nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym jak wynika ze skróconego odpisu aktu małżeństwa wnioskodawczyni weszła w związek małżeński w dniu 27 czerwca 2020 r., zaś wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia złożyła trzy dni po zawarciu związku dnia 30 czerwca 2020 r Podsumowując uznać należy, że organy na tle badanej sprawy prawidłowo przyjęły, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem w takim zakresie, który nie stanowi przeszkody do podjęcia przez nią zatrudnienia. Ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada regulacjom ustawy, które właściwie zinterpretowano, jak i zastosowano, bowiem brak wykazania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną stanowi o niewypełnieniu przesłanki wynikającej z normy art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a w konsekwencji podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.