I GSK 154/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 września 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 496/18 w sprawie ze skargi R. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 496/18 oddalił skargę R. D. (dalej: "skarżący", "zobowiązany") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Prezydent Miasta T. (dalej organ egzekucyjny) postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] odmówił skarżącemu zwolnienia spod egzekucji. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. Nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2017. 1257 ze zm.) dalej: "k.p.a." oraz w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2017. 1201 ze zm.) dalej "u.p.e.a." utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta T. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] odmawiające zwolnienia spod egzekucji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 13 u.p.e.a., stwierdzając, że regulacje tam zawarte stanowią dodatkowy środek ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a inne gwarancje przewidziane w tej ustawie okazały się niewystarczające w danej sytuacji. Podkreślono, że podstawową przesłanką upoważniającą do przedmiotowego zwolnienia jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Ponadto zarzucił błędne ustalenie, że istnienie blokady na rachunku bankowym nie będzie miało wpływu na zachowanie płynności finansowej, podczas gdy spowoduje ono zatory płatnicze i uniemożliwienie prowadzenia działalności bieżącej. Ponadto organ odwoławczy uznał, że zobowiązany nie wykazał istnienia ważnego interesu podzielając ustalenia organu egzekucyjnego, że na zajętych rachunkach bankowych saldo jest ujemne, a strona nie przewiduje żadnych wpływów do sierpnia 2018 r. Jednocześnie wpływ środków pieniężnych na te rachunki jest zabezpieczeniem otrzymanych przez zobowiązanego kredytów. Zdaniem organu odwoławczego organ egzekucyjny wnikliwie zbadał sytuację majątkową i finansową zobowiązanego, ustalił jego miesięczne zobowiązania w wysokości 22.000 zł i fakt prowadzenia postępowania w sprawie podziału jego majątku wspólnego. Dlatego też w ocenie organu odwoławczego słusznie przyjęto, że zwolnienie rachunku bankowego nie uchroni przed ewentualną upadłością, co wyklucza wykazanie przesłanki zwolnienia z art. 13 u.p.e.a. Ponadto, przychylenie się do wniosku mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji w związku z brakiem wskazania innych składników majątkowych, z których mogłaby być prowadzona egzekucja. Majątek zobowiązanego jest w toku podziału i stanowi zabezpieczenie innych jego zobowiązań. Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 496/18 oddalił skargę R. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji. Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia wskazał, że poza sporem było, że organ egzekucyjny prowadził egzekucję wobec majątku zobowiązanego na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego z dnia 6 listopada 2017 r., w ramach której dokonał zajęcia wierzytelności znajdujących się na rachunku bankowym zobowiązanego. Decyzja będąca podstawą tego tytułu została zaskarżona do WSA w Gliwicach wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania. Sąd orzekający w tamtej sprawie (sygn. akt I SA/Gl 1340/17) postanowieniem z dnia 30 lipca 2018 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, zaś sama sprawa w momencie wydawania wyroku nie została rozstrzygnięta. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że w okresie od sierpnia do października 2017 r. z działalności gospodarczej skarżący uzyskał dochód w wysokości 47.000 zł. Sąd ustalił, że zobowiązany posiada w jednym Banku dwa rachunki bankowe, na rachunkach tych saldo było ujemne, a zobowiązany nie przewidywał żadnych wpływów do sierpnia 2018 r. Jednocześnie posiada różnego rodzaju kredyty o różnym przeznaczeniu, których zabezpieczeniem jest wpływ środków pieniężnych na zajęte rachunki. Zobowiązany twierdził, że posiada również kredyty w innych instytucjach bankowych w tym na zakup nieruchomości, zabezpieczony hipoteką na tej nieruchomości oraz na zakup samochodu, zabezpieczony zastawem na tym pojeździe. Zatrudnia jednego pracownika, posiada zobowiązania w ZUS, Urzędzie Skarbowym, zalega z opłatami czynszowymi. Źródłem jego utrzymania (w 2017 r.) była prowadzona działalność gospodarcza. Zobowiązany posiada mieszkanie będące przedmiotem współwłasności małżeńskiej oraz samochód marki Volvo. Z uwagi na toczące się postępowanie sądowe o podział majątku wspólnego obecnie nie jest możliwe określenie, które z tych składników będzie stanowiło jego wyłączną własność. Miesięcznie zobowiązania skarżącego wynoszą ok. 22.000 zł. Zobowiązany do 3 września 2017 r. poniósł stratę netto w kwocie ok. 74.000 zł. Sąd stwierdził ponadto, że prowadzone w sprawie postępowanie nie naruszało reguł procedury bowiem organy zebrały pełny materiał dowodowy, dokonały jego analizy uwzględniając przy tym twierdzenia zobowiązanego i podane przez niego informacje. Sad I instancji uznał, że wbrew twierdzeniom skargi nie doszło do naruszenia powołanego przepisu, gdyż samo złożenie wniosku wykazującego istnienie ważnego interesu czy wskazanie okoliczności uzasadniających zwolnienie spod egzekucji nie powoduje obowiązku jego zastosowania. Przekonanie skarżącego, że w jego przypadku zaistniał ważny dla niego interes nie jest wystarczające dla możliwości udzielenia tej ulgi. Sąd I instancji podkreślił, że organ egzekucyjny dokonał szczegółowej oceny okoliczności sprawy, zdefiniował pojęcie "ważny interes zobowiązanego" i odniósł je do ustalonych, w tym podanych przez zobowiązanego, faktów. Wskazał na toczące się przed tutejszym Sądem postępowanie ze skargi zobowiązanego na decyzję będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego oraz na złożony wniosek o wstrzymanie jej wykonania. Sąd uznał również, że bez znaczenia w rozpoznawanej sprawie jest powoływana przez skarżącego zasada "poszanowania minimum egzystencji", skoro kwestii tej dotyczą odrębne przepisy wyłączające określone przedmioty i środki spod egzekucji umieszczone w art. 8-10 u.p.e.a. Twierdzenie skarżącego, że w praktyce zajęcie rachunku spowoduje zatory płatnicze i uniemożliwi prowadzenie bieżącej działalności w zakresie kształcenia i wypłaty wynagrodzenia pozostaje w sprzeczności z faktem, iż obrót na tych rachunkach jest znikomy lub nie występuje w ogóle. Skarżący w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił na podstawie art. 174 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) dalej: "p.p.s.a." naruszenie następujących przepisów: 1. art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez odmowę zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego w B. S.A., pomimo złożenia przez skarżącego wniosku wskazującego na spełnienie przesłanki występowania po jego stronie ważnego interesu oraz szczególnie uzasadnionych okoliczności uzasadniających zwolnienie spod egzekucji, 2. art. 134 w zw. z art. 135 w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż w dotychczasowym toku postępowania organ w sposób poprawny ustalił i ocenił stan faktyczny zgodnie z procedurą administracyjną, a w związku z tym zaniechanie uzupełniającego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz rzetelnego pochylenia się nad argumentami zaprezentowanymi przez skarżącego w skardze, a także wyczerpującego odniesienia się do nich, a zamiast tego powielenie ustaleń faktycznych i prawnych organu I instancji, w szczególności poprzez nieuzasadnioną odmowę zwolnienia spod egzekucji mimo złożenia wniosku przez skarżącego i wykazania przesłanki ważnego interesu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił uzasadnienie wniesionych zarzutów oraz stanowisko w sprawie. Wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i wydanie wyroku na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji. W pierwszym zarzucie tej skargi, kasator zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez niezastosowanie w sprawie, pomimo że została spełniona przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, konieczna do zwolnienia środków pieniężnych przelanych przez zobowiązanego na jej rachunek bankowy. Przepis te stanowi, iż organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Z przepisu tego w sposób jednoznaczny wynika, że niezbędnym warunkiem ewentualności jego zastosowania jest zaistnienie wymienionej w nim przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Tej też kwestii dotyczy istota sporu w rozpoznawanej sprawie. Przesłanka ta została nakreślona przez ustawodawcę w sposób ogólny i nieostry. Nie ma przy tym podstaw do przyjęcia, że istnieje określony katalog okoliczności, zdarzeń, czy też powodów (ani też z góry określona ich hierarchia), którymi należy kierować się przy rozstrzyganiu spraw na podstawie tego przepisu. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" stanowi swoistą klauzulę generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Podkreśla się również, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zwraca się także uwagę, iż wprawdzie przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, ale nie może prowadzić do "pokrzywdzenia wierzyciela", poprzez unicestwienie prowadzonej egzekucji, czy też doprowadzenie do jej bezskuteczności. Stąd też to zobowiązany powinien przedstawić nie tylko argumentację przemawiającą za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji z innych jego składników majątkowych (por. wyroki NSA: z dnia 16 października 2009 r. sygn. akt II FSK 789/08, z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt II GSK 154/15, z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. akt II FSK 3609/15). We wniosku o zwolnienie spod egzekucji złożonym w grudniu 2017 r. zobowiązany wskazał na swój istotny interes polegający na ochronie przed grożącą mu upadłością. Rozpoznając skargę Sąd I instancji trafnie podzielił pogląd organu egzekucyjnego, że dyrektywa "ważnego interesu zobowiązanego" mogłaby być uzasadniona w sytuacji, w której na zajętych rachunkach dochodziłoby do obrotu środkami pieniężnymi co nie ma miejsca, a tym samym zajęcie tych środków w rzeczywistości nie ma wpływu na płynność finansową skarżącego. Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił, ze skoro skarżący nie wykazał swojego ważnego interesu we wnioskowanym zakresie, a nadto nie zaoferował żadnych innych składników swojego majątku, z których przedmiotowa egzekucja mogłaby być skutecznie prowadzona, to tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a., pozwalające na skorzystanie z przewidzianej w tym przepisie ulgi. Wojewódzki Sąd Administracyjnie w Gliwicach prawidłowo zaakceptował wskazane przez organy, prawne i faktyczne powody, na podstawie których uznały, że analizowany przepis, tj. art. 13 § 1 u.p.e.a., nie może znaleźć zastosowania, odnosząc się również do argumentów wskazywanych w tej mierze przez skarżącego. Sąd pierwszej instancji w ramach sprawowanej kontroli sądowoadministracyjnej odniósł się w zaskarżonym wyroku w sposób wnikliwy i wszechstronny do racji prezentowanych w sprawie przez obie strony sporu uznając, że zaskarżone do tego Sądu postanowienie w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji nie narusza prawa. Stanowisko to ocenić należy jako prawidłowe, a skarga kasacyjna nie dostarczyła argumentów, które pozwoliłyby dojść do odmiennego wniosku. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej, niż ta, w której wniesiono skargę. W orzecznictwie podkreśla się, że sąd administracyjny nie jest wprawdzie związany granicami skargi, "ale zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi [...] wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji administracyjnych" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 1997 r. sygn. akt SA/Łd 2572/95). W podobny sposób ujęto tę kwestię w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 1997 r. (OPS 12/96, ONSA z 1997 r. nr 3, poz. 104), w której stwierdzono, że w postępowaniu sądowadministracyjnym wprawdzie obowiązuje zasada niezwiązania sądu granicami skargi, jednakże nie oznacza ona, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowane przez uprawniony podmiot. Powinnością sądu jest zatem rozważenie wszystkich zarzutów strony i dokonanie oceny ich zasadności na gruncie danej sprawy (por. wyrok NSA z 1.04.2008 r. sygn. akt II FSK 291/07). Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że sąd rozważył wszystkie podnoszone przez stronę skarżącą zarzuty oraz skontrolował ich zasadność. Z kolei zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Z treści art. 135 p.p.s.a. wynika, że może mieć on zastosowanie jedynie wówczas, gdy sąd administracyjny uwzględni skargę. Wtedy to uznając, że kontrolowany akt administracyjny narusza prawo, sąd może, stwierdzając, że dla końcowego załatwienia sprawy jest niezbędne zastosowanie art. 135 p.p.s.a. podjąć przewidziane ustawą środki w stosunku do innych aktów wydanych w granicach danej sprawy. W związku z powyższym zarzut naruszenia powołanego przepisu należało uznać za chybiony. Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Także i w tym przypadku strona nie uprawdopodobniła, że naruszenie to mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie jest wystarczające stwierdzenie "iż sąd I instancji w sposób błędny przyjął, iż organ ustalił stan faktyczny prawidłowo, na podstawie rzetelnie przeanalizowanych dowodów w sprawie. Nie sposób zgodzić się z powyższym, ponieważ, jak już wskazano w skardze na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie została dokonana wnikliwa analiza przesłanki zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego, co stanowiło o odmowie zwolnienia zajętych środków". Zauważyć należy, że sąd nie może w ramach postępowania dowodowego ustalać stanu faktycznego niezbędnego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a może jedynie dokonywać takich ustaleń, które przyczynić się mają do prawidłowej oceny legalności zaskarżonego aktu ( por. H.Knysiak- Molczyk w : T.Woś, H.Knysiak- Molczyk, M.Romańska- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005, s. 357-369 i powołana tam literatura i orzecznictwo). Podsumowując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odniósł się w zaskarżonym wyroku do wszystkich ważnych w sprawie kwestii związanych z przedmiotem postępowania, w tym nie spełnienia przesłanek art. 13 § 1 u.p.e.a. i braku możliwości zastosowania tego przepisu akceptując powody wskazane przez organy obu instancji. Trafnie argumentował przy tym, że skarżący nie wykazał swojego "ważnego interesu", dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji. Rozważana regulacja prawna nie może być w praktyce traktowana jako odejście od zasady celowości postępowania egzekucyjnego i obowiązku organu egzekucyjnego prowadzenia egzekucji administracyjnej w okolicznościach nie wykonania ciążących na zobowiązanym obowiązków. Wyrażone w zaskarżonym wyroku stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione przez WSA w Gliwicach, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.