II SA/Bd 904/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Inspektor Pracy z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umieszczenia wpisu w ewidencji pracowników uchyla zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Postanowieniem Państwowego Inspektora Pracy z dnia [...].04.2023 r. nr rej. [...].3, odmówiono M. J. wszczęcia postępowania w przedmiocie umieszczenia wpisu w ewidencji pracowników, o których mowa w art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 164). W uzasadnieniu postanowienia inspektor pracy wskazał, że z informacji przekazanych przez wnioskodawcę wynika, że jest on byłym pracownikiem a wniosek o wpis w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze zarówno w pierwotnym piśmie, jak i ustnie złożony w siedzibie inspektoratu wskazuje, że prace o szczególnym charakterze M. J. wykonywał w latach 1993-2014 r. Na wydane postanowienie do Inspektor Pracy wpłynęło zażalenie M. J.. Skarżący zarzucił, że narusza ono: art. 41 ust. 4 i 6 ustawy z dnia [...].12.2008 r. o emeryturach pomostowych w zw. z treścią pkt 2 działu VIII wykazu A z załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] lutego 1983 r. poprzez ich niezastosowanie i brak wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy pracodawca pomimo ciążącego na nim obowiązku nie dokonuje w okresie od co najmniej 2008 r. wykazania w dokumentacji przekazywanej do ZUS- tj. w treści druków ZUS ZSWA - faktu, iż skarżący wykonuje jako kierowca pojazdów uprzywilejowanych pracę w szczególnych warunkach. art. 10 ust. 9a ustawy z dnia 13.04.2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy w zw. z treścią pkt 2 działu VIII wykazu A z załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r., oraz art. 61 a k.p.a. poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy wykonując pracę w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze jako kierowca pojazdów uprzywilejowanych w ruchu lądowym - pracownik powinien być zgłoszony przez pracodawcę na druku ZUS ZSWA - do organów emerytalno- rentowych. Zdaniem skarżącego, Państwowa Inspekcja Pracy posiada uprawnienia do wszczęcia postępowania kontrolnego i przymuszającego pracodawcę do wpisu pracownika do ewidencji pracowników, o których mowa w art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 164). Swój interes prawny wywodzi z ochrony praw związanych z przyszłą emeryturą. Postanowieniem Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 26 maja 2023 r. UNP:BG-23-23287 utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji wskazując, iż Państwowa Inspekcja Pracy postępowanie w sprawie nieumieszczenia stanowiska pracy lub nieumieszczenia pracownika w ewidencji wszczyna w oparciu o skargę złożoną na podstawie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych. Jako stronę zgłaszającą skargę, w myśl tego przepisu wskazano pracownika wykonującego prace w wykazie lub ewidencji prowadzonych na gruncie przepisów o emeryturach pomostowych. Redakcja kolejnych artykułów dotyczących tego postępowania również dokonana jest w czasie teraźniejszym. Związane jest to z podziałem kompetencji ustalonym przez ustawodawcę na poszczególne organy. W związku z tym stronie, jako osobie już nie wykonującej pracy o szczególnym charakterze, w opinii organu odwoławczego nie przysługuje atrybut strony w tymże postępowaniu. Nie można mu jednak odmówić posiadania interesu faktycznego. W dniu [...].06.2023 r. do Inspektor Pracy wpłynęła skarga na ww. rozstrzygnięcie. Strona skarżąca zarzuciła organowi ponownie naruszenie art. 41 ust. 4 i 6 ustawy z dnia 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych w zw. z treścią pkt 2 działu VIII wykazu A z załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz w zw. z art. 28 k.p.a., a także art. 10 ust. 9a ustawy z dnia 13.04.2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy przez. a) ich niezastosowanie, a także art. 10 ust. 9a ustawy o PIP i skutkującymi tymi naruszeniami – braku wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy skarżącego – M. J. pracodawca, pomimo ciążącego na nim obowiązku, nie dokonuje w okresie co najmniej od 2008 r. wykazania w dokumentacji przekazywanej do ZUS – tj. w treści druków ZUS ZSWA – faktu, iż pracę wykonuje jako kierowca pojazdów uprzywilejowanych, w szczególnych warunkach, co narusza jego interes prawny oraz faktyczny, b) nieuznanie skarżącego jako osoby posiadającej przymiot strony we wszczętym postępowaniu, bowiem organ w jego ocenie błędnie uznał go jako niewykonującego obecnie pracy w szczególnych warunkach, podczas gdy faktycznie takową realizuje, Skarżący zarzucił nadto naruszenie przepisów prawa procesowego – art. 10 ust. 9a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy w zw. z treścią pkt 2 działu VIII wykazu A z załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz art. 61a k.p.a. poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy wykonując pracę w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze jako kierowca pojazdów uprzywilejowanych w ruchu lądowym, powinien być zgłoszony przez pracodawcę do druku ZUS ZSWA – do organów emerytalno-rentowych, a czego pracodawca skarżącego zaniechał w całości. Nadto, skarżący zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych w przedmiocie ustalenia, iż nie wykonuje on już pracy o szczególnym charakterze, gdy w rzeczywistości praca ta nadal jest wykonywana. Co więcej, w uzasadnieniu skarżący powielił zarzuty dotyczące zaniechania prawidłowego uzasadnienia rozstrzygnięcia przez organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Na podstawie art. 1 § 2 przedmiotowej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023 poz.1634) statuuje zaś zasadę, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach danej sprawy, a sąd zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a Przedmiotem kontroli jest postanowienie z dnia [...] maja 2023 r. Inspektor Pracy, utrzymujące w mocy postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania z dnia [...] kwietnia 2023 r. o nr rej. PP-A.[...].1.2023.3 w przedmiocie umieszczenia wpisu w ewidencji pracowników, o których mowa w art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 164). Na podstawie art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2022 r., poz. 1614; dalej: "ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy"), właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia stanowiska na którym wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w wykazie stanowisk pracy, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (u.e.p.) , wykreślenia z wykazu oraz sporządzenia korekty wpisu a także do umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Zgodnie z art. 41 ust. 4 u.e.p. płatnik składek jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1) oraz ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 (art. 41 ust. 4 pkt 2), o czym ma obowiązek powiadomić pracowników (art. 41 ust. 5 ustawy). Jednocześnie art. 41 ust. 6 ustawy stanowi, że w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt I OSK 339/20 zadania organów Państwowej Inspekcji Pracy w odniesieniu do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p. mają wymiar kontrolny w tym sensie, że sprowadzają się do sprawdzenia, czy treść ewidencji odpowiada rzeczywistości, tj. czy figurują w niej wszyscy ci pracownicy, którzy wykonują prace na stanowiskach wymienionych w wykazie prowadzonym zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p. Na gruncie rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że przepis prawa materialnego wprost określa z czyjej inicjatywy wszczyna się postępowanie administracyjne w sprawie. Z tych względów właściwy organ prowadzący postępowanie powinien każdorazowo ustalić zakres podmiotowy sprawy. W myśl art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, w którym dokonano interpretacji tego przepisu, odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, nie wymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2671/13 oraz powołane w nim orzecznictwo, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Aby stwierdzić, że podanie wniosła osoba niebędącą stroną, również musi to być oczywiste. Z punktu widzenia zgłoszonego żądania, stanowisko o konieczności bycia aktywnym zawodowo podmiotem, jest uzasadnione. Organ powinien zatem wyjaśnić celem należytego rozstrzygnięcia, czy istnieją podstawy do prowadzenia postępowania w przedmiocie zgłoszonego żądania, czy też zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania z uwagi na to, że wnioskodawca nie jest już pracownikiem. W okolicznościach niniejszej sprawy podstawą odmowy było uznanie, że wnioskodawca jest byłym pracownikiem. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie organ przyjął domniemanie, że skoro wnioskodawca wniósł o wpis do ewidencji danych za okres wsteczny, to jest byłym pracownikiem. Podobne wnioski wysnuł z treści zażalenia. Należy jednak podkreślić, że organ nie wyjaśnił tej okoliczności, a w skardze skarżący zakwestionował ustalenie, że nie jest już pracownikiem. Przedwczesne jest zatem stwierdzenie organu, że wnioskodawca jest byłym pracownikiem i ze względów podmiotowych nie można wszcząć postępowania. Nie ma podstaw do stanowczego stwierdzenia, że istniała podmiotowa przeszkoda do wszczęcia postępowania. Tę kwestię należy wyjaśnić i stosownie do wyniku ocenić, czy występuje przeszkoda do wszczęcia postępowania lub czy istnieją podstawy do merytorycznej oceny wniosku skarżącego. W tej sytuacji, poza rozważaniami pozostały zarzuty skargi dotyczące samego meritum w sprawie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. I E