II SA/Gl 1277/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2023 r. sprawy ze skargi U. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 6 czerwca 2023 r. nr SKO IV/424/1828/2023 w przedmiocie dodatku dla gospodarstw domowych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 21 kwietnia 2023 r. [...]. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. (dalej: "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 24 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1967 z późn. zm., dalej: "ustawa") odmówiono U. J. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 7 października 2022 r. Strona złożyła wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych w związku z zamieszkiwaniem i prowadzeniem gospodarstwa domowego pod adresem: W., ul. [...]. Sprawa rozpoznawana jest ponownie. Uprzednia decyzja wówczas - Wójta Gminy W. z dnia 18 stycznia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania wnioskowanego dodatku na skutek wniesionego odwołania została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 20 lutego 2023 r. nr SKO.IV/424/624/2023. W toku ponownie prowadzonego postępowania, w odpowiedzi na wezwanie organu do poprawienia nieprawidłowo wypełnionego wniosku oraz przedłożenia: rachunków za prąd i wodę oraz złożenia oświadczenia o zamieszkiwaniu pod wymienionym we wniosku adresem, Strona pismem z dnia 21 marca 2023 r. poinformowała, że od dnia 24 lutego 2023 nie zamieszkuje i nie przebywa pod wskazanym adresem, gdyż dom został sprzedany. Jako aktualny adres Strona wskazała: B., ul. [...]. Strona nie przedłożyła wymienionych w wezwaniu dokumentów. Pismem z dnia 30 marca 2023 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w W. przekazał wniosek Strony o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych do Prezydenta Miasta B. Następnie organ przywołał brzmienie art. 24 ust. 1 i art. 2 ust. 2 ustawy. Podał, że Strona skorzystała z możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji, tj. w dniu 20 kwietnia 2023 r. przedłożyła akt notarialny z dnia [...] r. stanowiący umowę sprzedaży nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] oraz złożyła oświadczenie, że do 24 lutego 2023 r. mieszkała w W. pod ww. adresem. Organ wyjaśnił, że warunkiem otrzymania dodatku jest faktyczne zamieszkiwanie i gospodarowanie pod adresem wskazanym we wniosku, a prowadzenie gospodarstwa domowego możliwe jest tylko w jednej lokalizacji. Z zebranej dokumentacji wynika natomiast, że Strona nie zamieszkuje i nie gospodaruje pod wskazanym we wniosku adresem tj. W., ul. [...], lecz w B. przy ul. [...], co zdaniem organu uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanego dodatku. Decyzja została doręczona w dniu 2 maja 2023 r. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji, wniesionym dnia 9 maja 2023 r., Skarżąca zwróciła się o wnikliwe podejście do sprawy. Podkreśliła, że do dnia 24 lutego 2023 r. zamieszkiwała w W., posiadała kocioł olejowy zarejestrowany w Urzędzie Skarbowym w dniu 23 grudnia 2021 r. na adres miejsca zamieszkania w W. Wskazała, że przez 12 lat kupowała olej opałowy w "M" L., co potwierdzają faktury. Do dnia 24 lutego 2024 r. opłacała rachunki świadczące o zużyciu: prądu, wody i ścieków, płaciła za odpady komunalne. Zdaniem Strony głównym problemem niewypłacenia dodatku był brak porozumienia z Ośrodkiem w W., podała, że pozostawała w kontakcie z Ośrodkiem, nie otrzymała jednak żadnego powiadomienia przed wizytą pracownika socjalnego, pracuje w Szpitalu w B. zatem nie jest stale obecna w domu. Zwróciła uwagę, że od momentu przekazania sprawy, organ wezwał Stronę jedynie do przedłożenia aktu notarialnego, nie wzywał natomiast do przedłożenia rachunków. Ponadto Strona podała, że dojeżdżała do pracy w B., a syn uczęszczał do gimnazjum w W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 6 czerwca 2023 r. nr SKO IV/424/1828/2023, na podstawie art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, przywołał normatywną postawę rozstrzygnięcia, oraz wyjaśnił, że prowadzenie gospodarstwa domowego możliwe jest tylko w jednej lokalizacji, a w konsekwencji niedopuszczalne jest występowanie przez wnioskodawcę o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych w więcej niż jednym miejscu nawet w przypadku, gdy wnioskodawca ma kilka nieruchomości zlokalizowanych w różnych miejscowościach w kraju. Stwierdził, że warunkiem otrzymania powyższego dodatku jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego pod adresem wskazanym we wniosku. Następnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w treści wniosku z dnia 7 października 2022 r. Strona jako adres zamieszkania wskazała W., natomiast w treści pisma z dnia 6 lutego 2023 r. zaznaczyła, że adres w B. to "stały" adres. Organ pierwszej instancji ustalił, że adres gospodarstwa domowego podany we wniosku nie jest tożsamy z adresem do korespondencji wnioskodawcy podanym w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków. Zdaniem organu odwoławczego okoliczność, że nieruchomość, na którą Strona ubiegała się o dodatek została sprzedana, zatem Strona na dzień wydawania decyzji nie posiada nieruchomości, na którą należałby się wnioskowany dodatek, uzasadnia odmowę jego przyznania. Decyzja została doręczona Stronie w dniu 13 czerwca 2023 r. Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 26 czerwca 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu skargi podniosła argumentację przedstawioną na etapie złożonego odwołania. Zaakcentowała w powołaniu na znaczenie "zamieszkiwania" i "gospodarowania" w rozumieniu art. 24 ust. 1 ustawy, że w W. pod adresem ul. [...] prowadziła jednoosobowe gospodarstwo domowe i z tego powodu starała się o dodatek zgodnie z przepisami art. 24 ust. 9 ustawy. Oświadczyła, że nie ma innego miejsca w kraju, gdzie starałaby się o taki dodatek. Podała, że od 2011 r. do 24 lutego 2023 r. regularnie dokonywała zakupu oleju opalowego, za ostatni rok 2022 na kwotę ok. 7.000 zł, wynikającą z akt sprawy. Dodała, że nowy właściciel budynku może potwierdzić, że Skarżąca posiadała w domu swoje rzeczy osobiste. Zamieszkiwanie w W. mogą również potwierdzić pracownicy, którzy pomagali Skarżącej w ogrodzie i drobnych naprawach. Z uwagi na przejście na emeryturę od 1 stycznia 2023 r. oraz koszty związane z utrzymaniem domu, Skarżąca zdecydowała o jego sprzedaży. Ponownie zwróciła uwagę na brak zawiadomienia przez organ o terminie wywiadu - celem sprawdzenia prowadzenia gospodarstwa prowadzonego w W. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w treści zaskarżonej decyzji. W dniu 28 sierpnia 2023 r. do akt sprawy wpłynęło pismo Skarżącej, w którym Skarżąca odnosząc się do odpowiedzi organu na skargę, wskazała, że w W. powinna otrzymać dodatek węglowy, ponieważ był to dodatek za 2022 r., a faktury za opał zostały przedłożone do organu odwoławczego. Podała, że nigdy nie otrzymała dodatku węglowego. Zdaniem Skarżącej wszelkie działania w 2023 r. nie powinny mieć wpływu na rozstrzygnięcie, ponieważ dodatek dotyczy roku 2022. W kolejnym piśmie, które wpłynęło do akt sprawy w dniu 5 września 2023 r., Skarżąca zwróciła uwagę, że pismo organu z dnia 1 marca 2023 r. zostało odebrane przez inną osobę, i nie zostało przekazane Skarżącej, z tego powodu Strona nie miała możliwości przekazania dokumentacji na wezwanie organu w odpowiednim terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 6 czerwca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta B. z dnia 21 kwietnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw Stosownie do treści art. 24 ust. 1 tej ustawy dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy (pkt 1), albo kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG (pkt 2), albo kocioł olejowy (pkt 3) - zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez gospodarstwo domowe rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe), 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe, art. 24 ust. 2 ustawy). Na potrzeby składania wniosków o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych przyjmuje się, że jedna osoba może wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa domowego (art. 24 ust. 9 pkt ustawy). Stosownie natomiast do treści art. 24 ust. 12 ustawy wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 13) W niniejszej sprawie Skarżąca w dniu 7 października 2022 r. złożyła wniosek o wypłatę dodatku (karta nr 2 akt administracyjnych). Na właściwym organie administracji publicznej spoczywał zatem obowiązek ustalenia, czy w sprawie zaistniały okoliczności będące warunkiem przyznania wnioskowanego dodatku. W kontekście organu właściwego, odnotowania wymaga, iż zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 15 omawianej ustawy wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek. Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, że w treści wniosku Strona wskazała miejsce zamieszkania: W. [...], ul. [...] oraz skierowała wniosek do właściwego organu w W. (karta nr 2 akt administracyjnych). Pismem z dnia 30 marca 2023 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w W. przekazał wniosek Strony o wypłatę dodatku do organu w B. (karta nr 18 akt administracyjnych) Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą w sprawach dotyczących dodatku dla gospodarstw domowych reguluje przywołany wyżej art. 24 ust. 15, który nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Zgodnie z definicją ogólną tego terminu zawartą w art. 25 Kodeksu cywilnego, przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) oraz wewnętrzny (wola stałego pobytu), przy czym przesłanki te muszą wystąpić łącznie. Ustawa reguluje natomiast przyznanie dodatku ze względu na źródło ogrzewania konkretnego gospodarstwa domowego. Ponadto, przez gospodarstwo domowe rozumie się zarówno zamieszkiwanie, jak i gospodarowanie w określonym miejscu. Powyższe okoliczności wskazują, że kwestia zamieszkiwania w określonym miejscu jest przesłanką o charakterze materialnoprawnym, warunkującą uzyskanie dodatku, przez co podlega ustaleniu i ocenie na etapie postępowania przed organem właściwym, uprawnionym do przyznania dodatku lub wydania decyzji o odmowie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OW 157/22). Tym samym wskazanie w ustawie na właściwość organu miejsca zamieszkania nie pozwala organom na możliwość badania, w jakiej miejscowości osoba faktycznie przebywa z zamiarem stałego pobytu, jako przesłanki własnej właściwości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wniosek taki powinien odpowiadać wymogom dla pierwszego pisma w sprawie (art. 63 § 2 k.p.a.), co oznacza obowiązek podania adresu, także w przypadku pisma wnoszonego w postaci elektronicznej (zob. postanowienie z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt I OW 17/23, i dalej powołane tam uzasadnienie; podobnie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 22 czerwca 2023 r. sygn. akt I OW 195/22, z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt I OW 74/23). W przedmiotowej sprawie wniosek został złożony na opracowanym wzorze wniosku, w którym Skarżąca jako swoje miejsce zamieszkania wskazała miejscowość: W. i określiła Wójta Gminy W.jako adresata wniosku. To zatem do tego organu należało zweryfikowanie czy Wnioskodawczyni spełnia przesłanki materialnoprawne do otrzymania dodatku, w szczególności czy pod wskazanym adresem zamieszkuje i gospodaruje, a jej gospodarstwo domowe jest ogrzewane źródłem ciepła, które jest wyszczególnione w art. 24 ust. 1 ustawy. Powyższe uchybienie uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych. Dodać także należy, iż omawiana ustawa w art. 24 ust. 14 reguluje, że dodatek dla gospodarstw domowych wypłaca się w terminie miesiąca od dnia złożenia wniosku o jego wypłatę, zatem uwzględniając, że wnioski składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r., termin wypłaty został określony przez ustawodawcę jako przypadający w roku 2022. Powyższego nie sposób pominąć badając przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego dodatku. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, ponownej oceny przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego dodatku powinien dokonać organ właściwy, do którego skierowano wniosek w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.