I OW 51/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem [...] a Powiatem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego I. H. postanawia: wskazać Powiat [...] jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Starosta Powiatu [...] wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Powiatem [...] a Powiatem [...] i wskazanie Powiatu [...], jako właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego I. H. umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej, funkcjonującej na terenie powiatu [...]. W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że w dniu [...] grudnia 2018 r. otrzymał pismo Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. przekazujące pismo Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] informujące, że mocą postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r., sygn. akt [...], małoletni I. H. wraz z siostrą został umieszczony w spokrewnionej rodzinie zastępczej u I. i R. S., mieszkających w [...], przy ul. [...], powiat [...], a ostatnim miejscem zamieszkania dzieci przed umieszczeniem w pieczy zastępczej była gm. [...]. Z poczynionych ustaleń faktycznych wynika, że od początku września 2018 r. matka dzieci zamieszkiwała w [...] przy ul. [...], gdzie małoletni był zameldowany. Po umieszczeniu w pieczy zastępczej małoletni I. w dniu [...] listopada 2018 r. został zameldowany przy ul. [...] w [...], gm. [...], powiat [...]. Decyzją PCPR w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. przyznano I. i R. S. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Organ ustalił ponadto, że M. S. z GOPS w [...] nie pobierała świadczeń rodzinnych i wychowawczych na dzieci. Pobierała natomiast na syna świadczenia rodzinne od [...] października 2017 r. do [...] października 2018 r. oraz świadczenia wychowawcze od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. z OPS w [...]. W latach 2017/2018 i 2018/2019 I. H. nie realizował obowiązku szkolnego na terenie gminy [...]. W dniu [...] września 2018 r. matka złożyła wniosek do Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w [...] o przyjęcie syna do ww. szkoły, jednak formalnie dziecko nie zostało przyjęte, bowiem nie została wszczęta procedura przekazania dokumentacji dziecka przez szkołę macierzystą i dziecko wróciło do poprzedniego miejsca pobytu, gdzie prawdopodobnie kontynuowało obowiązek szkolny w [...] (gm. [...]). Zdaniem organu ustalenie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego I. H. powinno nastąpić na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r., poz. 998 z późn. zm., dalej jako "u.w.r."), tj. w oparciu o kryterium miejsca zamieszkania dziecka przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej, którym zgodnie z art. 26 § 1 k.c. było miejsce zamieszkania matki, której przysługiwała nieograniczona władza rodzicielska. Bez wpływu na poprawność ww. ustaleń pozostaje krótki pobyt matki z dziećmi na terenie gm. [...] w pow. [...]. Tym samym w ocenie Powiatu [...], z uwagi na fakt, że miejsce zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem w pieczy zastępczej oraz miejsce zamieszkiwania matki, której przysługiwała władza rodzicielska, znajdowało się na terenie Powiatu [...], to jest on powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego I. W odpowiedzi, pełnomocnik powiatu [...] podniósł, iż matka małoletniego nie figuruje w rejestrze mieszkańców gm. [...]. Z wywiadu kuratora rodzinnego z dnia [...] października 2018 r. wynika, że od września 2018 r. zamieszkała ona wraz z synem u partnera w [...], przy ul. [...], gdzie dziecko od dnia [...] września 2018 r. zostało zameldowane na pobyt stały. Powyższe świadczy o zamiarze stałego pobytu na terenie gm. [...], gdzie matka mieszka do chwili obecnej. Ponadto z informacji GOPS w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. wynika, że M. S. w dniu [...] sierpnia 2018 r. złożyła wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na małoletnie dziecko na nowy okres świadczeniowy 2018/2019 do OPS w [...], który zgodnie z właściwością przekazano do GOPS w [...], co potwierdza, że miejscem zamieszkania matki pozostaje [...]. GOPS w [...] uznał swoją właściwość miejscową i [...] listopada 2018 r. wezwał M. S. do uzupełnienia braków formalnych, jednak z uwagi na brak odpowiedzi wnioskodawczyni wniosek pozostawiono bez rozpoznania. W związku z pismem PCPR w [...] o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, odmówiono M. S. prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dziecko. Pełnomocnik podkreślił, że stosownie do art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Skoro przed umieszczeniem dziecka w spokrewnionej rodzinie zastępczej dziecko było zameldowane u matki i z nią przebywało ([...], ul. [...]), a pobyt u dziadków w [...] nie wiązał się ze sprawowaniem formalnej opieki nad dziećmi, miejscem zamieszkania dziecka było miejsce zamieszkania matki, tj. Powiat [...]. Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Kwestie dotyczące sporów o właściwość i sporów kompetencyjnych, jakie powstają pomiędzy organami administracji publicznej, reguluje przepis art. 22 Kodeksu postępowania administracyjnego (w sprawach załatwianych w drodze decyzji) oraz art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej "p.p.s.a.". Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia sprawy (spór pozytywny) albo, gdy każdy z organów uważa się za niewłaściwy do załatwienia tej sprawy (spór negatywny). Spór taki może powstać w sprawie załatwianej przez organy administracji, należącej do spraw z zakresu administracji publicznej. W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Powiatem [...] i Powiatem [...] jest sporem negatywnym o właściwość, ponieważ żaden z organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku dotyczącego ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego I. H. umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Właściwość jednostek organizacyjnych w przedmiocie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej określa art. 191 u.w.r. Zgodnie z jego treścią wydatki te ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat ostatniego miejsca jego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Natomiast jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Należy zaznaczyć, iż ustawa, posługując się w art. 191 ust. 1 pojęciem "miejsce zamieszkania", nie definiuje go, co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zgodnie z § 2 tego przepisu, jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. W niniejszej sprawie małoletni I. H. urodzony [...] lipca 2011 r., mocą postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r., sygn. akt [...], został umieszczony wraz z siostrą w spokrewnionej rodzinie zastępczej u dziadków I. i R. S. mieszkających w [...], gm. [...], pow. [...]. Z akt sprawy wynika, że małoletni I. H. przed wydaniem rzeczonego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] był pod opieką matki M. S., której przysługiwała nieograniczona władza rodzicielska nad dziećmi. Razem z matką zamieszkiwał na terenie gm. [...]. Z OPS w [...] M. S. pobierała świadczenia wychowawcze i rodzinne, a chłopiec realizował obowiązek szkolny. W tej sytuacji krótkotrwały pobyt małoletniego z matką na terenie gm. [...] w powiecie [...] pozostaje bez wpływu na ustalenie miejsca zamieszkania, a uznanie go za właściwy nie miałoby racjonalnego uzasadnienia. Skoro z materiałów znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że miejscem zamieszkania matki małoletniego I. H. przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej była miejscowość położona na terenie Powiatu [...], gdzie przebywała z dziećmi z zamiarem stałego pobytu, to zgodnie z art. 191 ust. 1 u.w.r., podmiotem właściwym do ponoszenia wydatków na jej opiekę i wychowanie jest właśnie ten Powiat. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.