I GSK 1556/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 9/24 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zmiany decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej postanawia: oddalić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany: sądem I instancji lub WSA) postanowieniem z 8 kwietnia 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 9/24, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej: p.p.s.a.), odrzucił skargę M. B. i P. B. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwanego: organem lub ZUS) w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o zmianę decyzji ustalającej podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia sąd I instancji przyjął następujące ustalenia. Pismem z 2 stycznia 2024 r. M. B. i P. B. wnieśli do WSA w Warszawie skargę na bezczynność ZUS w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 5 maja 2022 r. o zmianę decyzji ZUS z 31 marca 2017 r. ustalającej ponownie podleganie P. B. (dalej zwanego: skarżącym) obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego do jej rozpoznania. Organ wyjaśnił, że na podstawie prawomocnej decyzji ZUS z 31 marca 2017 r. ponownie ustalającej podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wydał decyzję z 10 kwietnia 2019 r. stwierdzającą, że skarżący jest dłużnikiem ZUS, która została zaskarżona przez skarżących do Sądu Okręgowego w Warszawie i jest prowadzona pod sygn. XIV U 2916/19 (postanowieniem z 23 marca 2023 r. sprawa ta została zawieszona). Z powyższych względów ZUS stwierdził, że sprawa nie mieści się w katalogu spraw określonych w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, ze zm.; dalej zwanej: u.s.u.s.) podlegających kontroli sądu administracyjnego. Sąd I instancji wskazał, że zachodzi przesłanka do odrzucenia skargi, a to z uwagi na to, że w jego ocenie sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Skarżący zarzucili zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 3 § 2 pkt. 4 i 8 p.p.s.a. przez ich niezastosowanie w sprawie. Wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o rozpoznanie skargi i nakazanie organowi wydania decyzji w terminie 30 dni. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Niedopuszczalność drogi sądowej w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oznacza, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania sprawy, a wobec tego skarga wniesiona w takiej sprawie podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tej sprawie skarżący wnieśli skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 5 maja 2022 r. o zmianę decyzji ZUS z 31 marca 2017 r. ustalającą ponowne podleganie przez skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym istotą sprawy, niezależnie od zarzutów przytoczonych w skardze kasacyjnej, jest to, czy sprawa, w której zostało wydane zaskarżone postanowienie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zakres sądowej kontroli administracji określony został w art. 3 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Warunkiem merytorycznego rozpatrzenia skargi jest złożenie jej od aktu lub czynności objętych zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 § 2 p.p.s.a. Podkreślić należy, że zakresem rozpoznawanej sprawy są ubezpieczenia społeczne. Zgodnie natomiast z art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568; dalej zwanej: k.p.c.) sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do zakresu spraw cywilnych podlegających postępowaniu sądowemu według przepisów k.p.c. W tych sprawach właściwy jest zatem sąd powszechny (z wyjątkiem spraw o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku oraz o umorzenie należności – art. 83 u.s.u.s.). Powyższe odnosi się także do decyzji wydanych na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. (czyli także decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie) i to bez względu na to, czy rozstrzygnięcie decyzji dotyczy kwestii formalnej (procesowej), czy istoty sprawy. Skarżący zresztą tego nie podważa. W skardze kasacyjnej wskazuje, że "Owszem od decyzji ZUS w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych odwołanie przysługuje do sądu ubezpieczeń społecznych." Skoro zaś określony rodzaj sprawy należy do zakresu spraw cywilnych, które objęte są właściwością sądu powszechnego, to w tych sprawach wyłączona jest właściwość sądów administracyjnych. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 marca 2011 r. sygn. akt I UZP 3/10 (OSNP 2011/17-18/233), że od decyzji ZUS (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Tym samym należy podzielić pogląd sądu I instancji, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (nie mieści się w katalogu spraw enumeratywnie wyliczonym w art. 3 § 2 p.p.s.a.) ponieważ dotyczy ponownego ustalenia w zakresie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z uwagi na to również bezczynność ZUS w zakresie zmiany takiej decyzji nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Z przyczyn oczywistych nie może być zatem zasadna argumentacja skarżącego, zgodnie z którą stwierdza, że "w myśl art. 3 paragraf 2 pkt. 4 i 8 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt. 1 – 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w tym orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organu w przypadkach określonych w art. 3 paragraf 2 pkt. 1 – 4. Z przepisów tych jasno wynika, że na bezczynność ZUS przysługuje skarga do sądu administracyjnego." Z wcześniejszej argumentacji jasno wynika, że sprawy ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów powszechnych, a zatem nie należą do kognicji sądów administracyjnych. Skoro tak, to sądy administracyjne nie sprawują nad nimi kontroli, tzn. nie ma do nich zastosowania przepis art. 3 § 2 pkt 1 – 4 p.p.s.a. Skoro zaś do przedmiotowej sprawy nie ma zastosowania art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., to tym bardziej nie może być mowy o zastosowaniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. W tym przypadku bowiem kontroli sądów administracyjnych może być poddana bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4, do których postępowanie administracyjne prowadzone w przedmiotowej sprawie nie należy. Podsumowując, skoro skarga skarżących na bezczynność organu została wniesiona w sprawie, która nie należy do właściwości sądu administracyjnego, to podlega ona odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.