I SA/Op 170/24

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Z. reprezentowanego przez kuratora osoby nieobecnej – adwokata R. G. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 13 listopada 2023 r. nr SO.III.626.155.2022.KŻ w przedmiocie unieważnienia paszportu postanawia: odrzucić skargę. UZASADNIENIE M. Z. [dalej: strona, skarżący], zastąpiony przez kuratora osoby nieobecnej – adw. R. G., wniósł skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z 13 listopada 2023 r. nr SO.III.626.155.2022.KŻ, orzekającą, na skutek wniosku Prokuratora Rejonowego w K., o unieważnieniu paszportu serii [...] nr [...]. Wskutek zarządzenia Przewodniczącej Wydziału, w piśmie z 24 stycznia 2024 r., Sąd wezwał kuratora strony do usunięcia, w terminie 7 dni, braków formalnych skargi, pod rygorem jej odrzucenia, poprzez wykazanie, stosownie do art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) [dalej: ppsa], że jest on umocowany do działania w imieniu skarżącego i w tym celu – przedstawienia dokumentu potwierdzającego takie umocowanie. Kuratorowi skarżącego doręczono opisane wyżej wezwanie w dniu 8 lutego 2023 r., za zwrotnym potwierdzeniem odbioru (karta 24 akt sądowych). Wezwanie, do dnia wydania niniejszego postanowienia, pozostało bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada jej dopuszczalność ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) [dalej: ppsa]. Przesłanką taką jest m.in. nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi (pkt 3). Zgodnie z art. 57 § 1 ppsa, skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, m.in. w przypadku działania strony przez wyznaczonego pełnomocnika winna zawierać pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 ppsa). Z kolei, stosownie do art. 27 ppsa, osoba fizyczna niemająca zdolności do czynności w postępowaniu może je podejmować tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego. Na mocy art. 29 ppsa, przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28 ppsa (dot. osób prawnych i jednostek organizacyjnych), mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Jak stanowi art. 34 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Według art. 184 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.) [dalej: kro], dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. Stosownie do art. 49 § 1 ppsa, jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Na mocy art. 58 § 1 pkt 3 ppsa, sąd odrzuca skargę w przypadku nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Jak wynika z akt administracyjnych, postanowieniem Sądu Rejonowego w Ż. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z 14 września 2023 r., sygn. akt [...], na wniosek Wojewody Opolskiego, dla nieobecnego M. Z. został ustanowiony kurator osoby nieobecnej w osobie adw. R. G., w postępowaniu administracyjnym w sprawie o unieważnienie paszportu. Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku 20 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2211/18, rozważał, czy kurator, wyznaczony przez sąd powszechny w trybie art. 184 kro, dla strony skarżącej nieznanej z miejsca pobytu, mógł w jej imieniu złożyć skargę. NSA wyjaśnił, że kurator absentis jest przedstawicielem ustawowym osoby nieobecnej. Występuje w jej imieniu i interesie. Przepisy określające postępowanie przed sądem administracyjnym przewidują działanie przedstawiciela strony (np. art. 27, art. 29, art. 31, art. 34, art. 70, art. 78 ppsa). Jednak nie precyzują roli przedstawiciela w zakresie pozwalającym na określenie, czy jest on tylko pełnomocnikiem strony czy też przedstawicielem ustawowym. Sąd administracyjny ma ograniczone możliwości ustanawiania przedstawiciela czy kuratora. I tak, zgodnie z art. 30 § 1 ppsa, dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania, sąd na wniosek strony przeciwnej ustanowi kuratora, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność niecierpiącą zwłoki. Jednak przepis ten nie może mieć zastosowania do osoby nieobecnej, bowiem to, że nie jest znane miejsce pobytu nie oznacza, że osoba ta jest osobą niemającą zdolności procesowej. Zgodnie z art. 27 ppsa osoba fizyczna niemająca zdolności do czynności w postępowaniu może je podejmować tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego. NSA zauważył jednak, że użyte w art. 30 § 1 ppsa określenie "strony niemającej zdolności procesowej" nie może być uznane za równoznaczne z zawartym w art. 27 ppsa określeniem osoby fizycznej "niemającej zdolności do czynności w postępowaniu". To ostatnie w znaczeniu językowym może odnosić się również do osoby, która ze względu na sytuację faktyczną (taką jak np. niemożność ustalenia jej miejsca pobytu) nie może podejmować czynności w postępowaniu. Tak więc taka osoba może działać przez przedstawiciela ustawowego zgodnie z brzmieniem art. 27 ppsa. Wprawdzie art. 78 ppsa przewiduje możliwość ustanowienia przez sąd administracyjny dla osoby, której miejsce pobytu nie jest znane, kuratora. Jednak z treści tego przepisu wynika, że może to nastąpić w toku postępowania przed sądem administracyjnym (gdy istnieje potrzeba doręczenia skargi lub innego pisma), a dodatkowo niezbędny jest w tym zakresie wniosek osoby zainteresowanej. Na gruncie samych tylko przepisów o postępowaniu sądowoadministracyjnym nie sposób więc znaleźć środek prawny dla obrony nieznanego z miejsca pobytu podatnika, którego reprezentował kurator w postępowaniu administracyjnym. Prawo do zaskarżenia decyzji administracyjnej do sądu wynika z konstytucyjnego prawa do sądu zawartego w art. 45 Konstytucji RP i znajduje potwierdzenie w art. 3 ppsa. Brak realnej możliwości zaskarżenia decyzji z uwagi na to, że została ona doręczona kuratorowi, a miejsce pobytu strony pozostaje nieznane nie może uniemożliwiać stronie obrony praw przed sądem. Dlatego należy uznać, że strona nieznana z miejsca pobytu jest w takiej sytuacji osobą fizyczną niemającą zdolności do czynności w postępowaniu w rozumieniu art. 27 ppsa i dlatego może działać w jej imieniu przedstawiciel ustawowy. Przy czym za takiego przedstawiciela ustawowego należy uznać kuratora ustanowionego przez sąd powszechny na podstawie art. 184 kro. Odnosząc powyższą analizę do stanu niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga była obarczona brakiem formalnym, w szczególności kurator skarżącego nie wykazał swojego umocowania dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu (art. 29 ppsa). Wskutek tego (na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału) Sąd wystosował do kuratora strony wezwanie do jego usunięcia. Przesyłka sądowa została doręczona kuratorowi, pod adresem kancelarii adwokackiej podanym w skardze, 8 lutego 2024 r. W konsekwencji, termin 7 dni z art. 49 § 1 ppsa do usunięcia braku formalnego skargi upłynął wraz końcem dnia 15 lutego 2024 r. (czwartek). Kurator skarżącego nie zastosował się do wezwania. W takich okolicznościach faktycznych i stanie prawnym sprawy, Sąd stwierdził, że braki formalne skargi nie zostały usunięte z zachowaniem ustawowego terminu, co skutkuje koniecznością odrzucenia skargi. Wobec powyższego, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 oraz art. 58 § 3 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.