I OSK 1889/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie Sędzia NSA Izabella Kulig- Maciszewska Sędzia del. WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 936/07 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2007r. (syg. akt II SA/Wa 936/07) oddalił skargę S. B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej (MON) z dnia [...] marca 2007r., nr [...], w przedmiocie zwolnienia ze służby żołnierza zawodowego. Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. W dniu 27 października 2005r. Komendant Centrum Szkolenia Artylerii i Uzbrojenia (CSAiU) wystąpił do Szefa Sztabu Generalnego WP z wnioskiem o zwolnienie skarżącego S. B. z zawodowej służby wojskowej z powodu skazania prawomocnym wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Bydgoszczy z dnia 29 kwietnia 2005r. na karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres dwóch lat, za zabór mienia w celu przywłaszczenia tj. za czyn z art.278 § 1 kk. W dniu [...] grudnia 2005r. Szef Sztabu Generalnego, uwzględniając powyższy wniosek, wydał rozkaz nr [...] w sprawie zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 stycznia 2006r.. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art.112 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179m poz. 1750; z późn.zm.), dalej zwana "ustawą o służbie wojskowej". W efekcie odwołania wniesionego przez skarżącego od tego rozkazu, Minister Obrony Narodowej wydał w dniu [...] marca 2007r. decyzję nr [...], którą uchylił rozkaz Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia [...] grudnia 2005r. Jedynie w części dotyczącej daty zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej, ustalając jednocześnie nową datę zwolnienia skarżącego na dzień 30 kwietnia 2007r. i utrzymał wymieniony rozkaz w mocy w pozostałej części. W uzasadnieniu tej decyzji podkreślono, że skarżący został skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo przeciwko mieniu na szkodę jednostki wojskowej, w której pełnił zawodową służbę wojskową, co powoduje że utracił on nieposzlakowaną opinię wymaganą do pełnienia zawodowej służby wojskowej. W skardze na decyzję MON S. B. zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie podkreślonych przez niego zarzutów naruszenia prawa procesowego przez organ I instancji oraz poprzez opieszałe i nierzetelne rozpatrzenie odwołania od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazał na naruszenie przez organ art.10 § 1, art.9 i art.8 oraz art.61 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), podkreślając, że nie został powiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej co uniemożliwiło jemu wzięcie udziału w postępowaniu i wypowiedzenie się co do przeprowadzonych dowodów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i dodatkowo podkreślając, że skarżący w dniu 27 października 2005r. został poinformowany o wystąpieniu dowódcy z wnioskiem o jego zwolnienie, co potwierdził własnoręcznym podpisem i wobec tego zarzut niepoinformowania go o wszczęciu postępowania w sprawie zwolnienia ze służby wojskowej jest bezzasadny. Wskazano, że w każdej chwili mógł także zapoznać się ze zgromadzonymi w sprawie dokumentami, ale z możliwości tej nigdy nie skorzystał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2007r., oddalając skargę stwierdził, że organy wojskowe podejmując zaskarżone decyzje o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego ani postępowania administracyjnego w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie było więc podstaw do uchylenia tych decyzji. Sąd wskazał, że decyzja wydawana na podstawie art.112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej, jak ma to miejsce w tej sprawie, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy. Od oceny organu wojskowego zależało więc to czy skarżący zostanie zwolniony z zawodowej służby wojskowej, czy też nie. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona i nie obejmuje celowości zaskarżonej decyzji. Ocenie Sądu podlega jedynie to, czy decyzja nie ma cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżonym decyzjom nie można zarzucić przekroczenia uznania administracyjnego. Bezspornym jest bowiem to, że skarżący został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania za przestępstwo przeciwko mieniu, na szkodę jednostki wojskowej, w której pełnił zawodową służbę wojskową. Poza sporem jest i to, że od żołnierza zawodowego wymaga się nieposzlakowanej opinii. Nie budziło więc wątpliwości Sądu to, że skazanie skarżącego prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne, popełnione z niskich pobudek, pozbawia go przymiotu osoby o nieposzlakowanej opinii, co uniemożliwia jemu pełnienie zawodowej służby wojskowej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył S. B. reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego J. J. Zaskarżając orzeczenie WSA w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję kasacyjną. Zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art.145 § 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270; z późn.zm.), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.", polegające na nie dostrzeżeniu uchybień jakie popełnił organ I instancji i nie uchyleniu decyzji tego organu. W szczególności zaś kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art.112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej, sprowadzającą się do uznania skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania za przesłankę obligującą do zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej, a tym samym do oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego wbrew zasadom logiki i w rezultacie do podjęcia zaskarżonej decyzji bez rzeczywistego podania powodów, dla których nie było możliwe dalsze pozostawienie skarżącego w służbie, jak i przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art.10 § 1 kpa, poprzez wydanie przez organ I instancji decyzji bez pouczenia skarżącego o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia oświadczenia końcowego, a także nie wstrzymanie się od wydania decyzji do czasu złożenia powyższego oświadczenia. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie zwolnienia organ wojskowy zobligowany jest, zgodnie z literalnym brzmieniem art.112 § 1 ustawy o służbie wojskowej ocenić jakość służby prezentowanej przez żołnierza w celu określenia jego dalszej przydatności w służbie, a więc ocenie podlega wyłącznie okres dotychczasowej służby żołnierza. Tymczasem w przedmiotowej sprawie Szef Sztabu Generalnego podejmując decyzję o zwolnieniu skarżącego, dysponując wiedzą na temat dotychczasowej nieposzlakowanej jego opinii oraz o pozostawieniu skarżącemu poświadczenia bezpieczeństwa z prawem wglądu do dokumentów z klauzulą "poufne", nie wnioskował o zatrzymaniu skarżącego w służbie wojskowej, powołując się jedynie na utratę przez skarżącego nieposzlakowanej opinii wskutek prawomocnego skazania. Zdaniem kasatora jest to równoznaczne z nie podaniem powodów, dla których nie jest możliwe dalsze pozostawanie żołnierza w służbie. Poza tym, jego zdaniem, na utratę nieposzlakowanej opinii wskutek prawomocnego skazania można powoływać się jedynie w wypadku wcześniejszego prawomocnego skazania, poprzedzającego skazanie będące następnie przyczyną rozstrzygania w przedmiocie zwolnienia. Skarżący podkreślił, że wskutek błędnej wykładni art.112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej, zaskarżone decyzje nie miały oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym i wydane zostały bez rozważenia okoliczności faktycznych sprawy, co powoduje że noszą one cechy dowolności. W odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa procesowego, skarżący wskazał na treść art.10 § 1 kpa i stwierdził w tym kontekście, że niewystarczającym ze strony organu było poinformowanie go o skierowaniu wniosku o zwolnienie, gdyż nie pouczono go o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji w przedmiocie zwolnienia ze służby, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art.183 § 1 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art.183 § 2 powołanej wyżej ustawy, jak ma to miejsce w tej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Oznacza to związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej uzasadnieniu. W świetle art.174 ustawy p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1)naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została na podstawie ustawowej określonej w art.174 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. Należy w związku z tym podkreślić, że samo odwołanie się do podstawy skargi kasacyjnej przewidzianej w art.174 pkt 1 lub 2 ustawy p.p.s.a. nie stanowi przytoczenia podstaw kasacyjnych. Wnoszący skargę musi bowiem wyraźnie wskazać konkretną normę prawa materialnego naruszonego przez Sąd przez błędną jej wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, ze wskazaniem na czym ta błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie polegało i jaka według skarżącego powinna być wykładnia właściwa, a w odniesieniu do naruszenia prawa procesowego poza wskazaniem naruszonego przepisu konieczne jest wskazanie dodatkowo, że wytknięte naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i wykazanie, że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów, to wyrok tego Sądu byłby odmienny. Podkreślić ponadto należy, że w sytuacji przytoczenia w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności rozpoznawany jest zarzut naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego. W zakresie naruszenia przepisów postępowania kasator wskazał na naruszenie przez Sąd I instancji art.145 § 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. w powiązaniu z art.10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odnośnie tego zarzutu koniecznym jest stwierdzenie, że mógłby on odnieść zamierzony skutek tylko wtedy, gdyby w skardze kasacyjnej wykazano, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej (najczęściej w sferze postępowania dowodowego), a także, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy [vide: wyrok NSA z dnia 24 maja 2007r., w sprawie II GSK 4/07, System Informacji Prawnej Lex nr 351055). Stanowisko takie jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane [ vide: uchwała NSA z dnia 25kwietnia 2005r., w sprawie FPS 6/04 (ONSA i WSA 2005/4/66), wyrok NSA z dnia 18 maja 2006r.. w sprawie II OSK 831/05 (ONSA i WSA 2006/6/157)]. W rozpoznawanej sprawie, skarga kasacyjna powyższych wymogów nie spełnia. W omówionym zakresie bowiem skarżący wskazał jedynie na to, że nie pouczenie go w trybie art.10 § 1 kpa spowodowało, że decyzja organu I instancji została wydana bez uwzględnienia jego stanowiska. Skarżący nie wykazał jednak, aby mogło to mieć istotny wpływ na wynik jego sprawy. Przede wszystkim dlatego, że nie podał jakie ewentualnie argumenty znalazłyby się w jego pisemnym oświadczeniu, a przecież nie można przyjąć, że zawsze wypowiedź końcowa strony postępowania ma istotny wpływ na wynik sprawy, bez względu na to, czego dotyczy i co zawiera. Jeżeli zatem stan faktyczny sprawy ustalony przez organy administracji państwowej i zaakceptowany przez Sąd I instancji nie został skutecznie w skardze kasacyjnej podważony, co powyżej wykazano, należy przejść do rozważań nad prawidłowością przeprowadzonego procesu subsumcji tego właśnie stanu faktycznego pod zastosowany przez organy i zaakceptowany przez Sąd I instancji przepis prawa materialnego. Podstawą prawną decyzji organu I instancji o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej był art.112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej, zgodnie z którym żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary. Skoro zatem, jak to wyżej wykazano, ustalenia faktyczne organów administracji co do tego, że skarżący został skazany prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, nie zostały podważone prawidłowo skonstruowanym zarzutem kasacyjnym, to na pewno nie można Sądowi I instancji zarzucić błędu subsumcji tj. naruszenia prawa, materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie (art.174 pkt 1 in fine ustawy p.p.s.a.). Natomiast odnośnie zarzutu błędnej wykładni art.112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej, który to zarzut zawarto w skardze kasacyjnej, to stwierdzić należy, że nie jest on uzasadniony. Błąd w wykładni prawa polega na mylnym zrozumieniu treści określonej normy prawnej, bądź zastosowaniu prawa uchylonego. Zarówno z treści uzasadnienia decyzji organów obu instancji, jak i uzasadnienia Sądu I instancji wynika, że norma prawna zawarta w art.112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej została prawidłowo zrozumiana przez organy i Sąd. Poza tym podkreślić należy, że do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie było konieczne dokonanie interpretacji prawa, wystarczało bezpośrednie rozumienie tekstu prawnego, który jest jasny i zrozumiały (clara non sunt interpretanda). Warto w tym miejscu wskazać, że przyjęta w polskim orzecznictwie sądowym koncepcja wykładni prawa, która w prawie wspólnotowym znajduje odpowiednik w doktrynie acte clair, wymaga, aby wykładnia prawa była dokonywana tylko w sytuacji wątpliwości interpretacyjnej, czyli niejasnego tekstu prawnego. Dlatego też skarżący powołując art.174 pkt 1 ustawy p.p.s.a., nie może w skardze kasacyjnej domagać się interpretacji prawa jasnego w swej treści, gdyż przedmiotem zarzutu może być tylko błędna wykładnia prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie FSK 154/04 ONSA i WSA 2004/2/35). Z art. 112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej jasno wynika, że organ wojskowy może zwolnić żołnierza zawodowego z pełnienia służby jeżeli zostanie on skazany prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Tak też się stało w niniejszej sprawie. Organy i Sąd I instancji słusznie wskazały, że decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy i dlatego dodatkowo wyjaśniły, że pomimo fakultatywności tego rozstrzygnięcia zdecydowały się na nie z powodu tego, że czyn za który skarżący został skazany, to jest kradzież oleju hydraulicznego o wartości 5445,09zł na szkodę jednostki, której był kierownikiem, spowodował utratę nieposzlakowanej opinii, która w pełnieniu wojskowej służby zawodowej jest ustawowo wymagana (art.2 ustawy o służbie wojskowej). Logika tej argumentacji nie została skutecznie podważona. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku i nie znajduje uzasadnienia dla zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu prawa materialnego tj. art.112 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej. Konkludując stwierdzić należy, że wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw pozwalających na eliminację z obrotu prawnego zaskarżonego wyroku i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.